Từ làng nghề đến thị trường: Kết nối nguồn lực, mở đường cho sản phẩm sáng tạo

Từ mây, tre, gốm đến những kỹ thuật thủ công như đan lát, thêu, các làng nghề Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu, tri thức và kinh nghiệm phong phú, được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nhưng để những giá trị ấy trở thành sản phẩm phù hợp với đời sống hiện đại, bài toán không chỉ nằm ở sáng tạo mẫu mã, mà còn ở sự kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và thị trường.

Tạo chuỗi kết nối từ làng nghề

Tại triển lãm "NGHỆ – Làng nghề – Thiết kế & Sáng tạo Trẻ" đang diễn ra ở Hà Nội, những chất liệu, kỹ thuật truyền thống được các giảng viên, sinh viên tiếp cận bằng ngôn ngữ thiết kế mới. Từ không gian triển lãm, câu chuyện được mở rộng hơn tới hành trình tiếp theo của những ý tưởng sáng tạo, từ thiết kế, thử nghiệm đến hoàn thiện sản phẩm và từng bước tiếp cận thị trường. Trong hành trình ấy, kết nối giữa cơ sở đào tạo với làng nghề là một trong những mắt xích quan trọng để đưa chất liệu, kỹ thuật truyền thống vào những sáng tạo mới.

Theo ThS. Nguyễn Mạnh Thẩm, Trưởng khoa Mỹ thuật truyền thống, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, nhà trường đã có quá trình kết nối lâu dài với các làng nghề. Hiện nay, nhiều người trẻ xuất thân từ các làng nghề cũng theo học tại trường và từng bước xây dựng thương hiệu riêng. Sự kết nối này tạo điều kiện để người làm sáng tạo tiếp cận chất liệu, kỹ thuật và kinh nghiệm của nghệ nhân, từ đó phát triển những thiết kế mới. Theo ThS. Nguyễn Mạnh Thẩm, những sản phẩm như vậy có thể mang tinh thần hiện đại nhưng vẫn giữ được dấu ấn truyền thống thông qua chất liệu, kỹ thuật và bàn tay của người thợ làng nghề. Đây cũng là một hướng để các giá trị thủ công tiếp tục được kế thừa và phát triển trong đời sống đương đại.

Những thử nghiệm từ nhà trường cho thấy tiềm năng sáng tạo từ chất liệu và kỹ thuật làng nghề. Nhưng để một ý tưởng đi xa hơn phạm vi đồ án hay sản phẩm thử nghiệm, cần cả một chuỗi liên kết phía sau.

Làng nghề có kỹ thuật và kinh nghiệm chế tác, cơ sở đào tạo có nguồn nhân lực sáng tạo, nhà thiết kế có ý tưởng, doanh nghiệp có năng lực sản xuất. Tuy nhiên, những nguồn lực này trong nhiều trường hợp vẫn vận hành riêng lẻ. Làng nghề có thể thiếu khả năng nghiên cứu thị trường, nhà thiết kế khó tiếp cận nghệ nhân và kỹ thuật truyền thống, trong khi nhiều ý tưởng từ nhà trường chưa có điều kiện đi vào sản xuất. Khoảng trống vì thế nằm ở cơ chế để các bên cùng tham gia từ khi hình thành ý tưởng đến khi sản phẩm bước ra thị trường.

Theo TS Trần Hoài, Trưởng bộ môn Di sản học, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, mắt xích còn thiếu giữa di sản, cộng đồng sáng tạo và thị trường chính là cơ chế để các bên có thể cùng tham gia ngay từ khi hình thành một ý tưởng hay dự án. Từ thực tế quan sát và tham gia một số dự án, ông cho rằng nhiều bên hiện mới chỉ góp mặt ở từng công đoạn riêng lẻ, trong khi ý tưởng chưa được trao đổi, phát triển và kết nối xuyên suốt.

Từ thực tế này, Đề án "Trung tâm Kết nối Thiết kế Sáng tạo Làng nghề" hướng tới xây dựng một đầu mối kết nối giữa làng nghề, thiết kế sáng tạo và thị trường. Không chỉ là nơi trưng bày, Trung tâm được định hướng tạo môi trường để nghệ nhân, nhà thiết kế, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình phát triển, hoàn thiện và đưa sản phẩm ra thị trường.

Mở rộng không gian cho sản phẩm làng nghề

Cách tiếp cận này cũng đã được thử nghiệm qua một số hoạt động trong năm nay. Trong đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với Viet Furniture tổ chức triển lãm và tọa đàm "Trải nghiệm văn hóa từ không gian lưu trú", đặt vấn đề đưa di sản, sản phẩm thủ công và dấu ấn làng nghề vào khách sạn, cơ sở lưu trú.

Qua thiết kế, mây tre, gốm, sơn mài hay các sản phẩm dệt, thêu có thể hiện diện trong nội thất và vật dụng trang trí, vừa mở thêm không gian ứng dụng cho sản phẩm làng nghề, vừa góp phần tạo dấu ấn văn hóa cho điểm đến.

Theo TS Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, trong năm 2026, thành phố đã thử nghiệm những cách thức kết nối mới với sự tham gia của nhiều đối tác, đơn vị. Điểm đáng chú ý không hẳn nằm ở mô hình hoạt động mà ở cách tiếp cận liên ngành, tạo sự kết nối giữa văn hóa với du lịch, cơ sở đào tạo, làng nghề và doanh nghiệp. Trong đó, văn hóa được xem là nền tảng cho phát triển du lịch văn hóa, các cơ sở đào tạo góp phần hình thành cộng đồng sáng tạo cho Hà Nội trong tương lai, làng nghề cung cấp nguồn chất liệu, kỹ thuật và tri thức truyền thống, còn doanh nghiệp góp phần đưa những giá trị này vào sản phẩm phục vụ nhiều nhóm công chúng và nhu cầu khác nhau. Sự tham gia của các bên vì thế có thể tạo thành một chuỗi kết nối từ nguồn lực văn hóa, sáng tạo đến sản xuất và thị trường.

Điều quan trọng hơn là cần có một cơ chế để những kết nối riêng lẻ trở thành hợp tác lâu dài, giúp sản phẩm làng nghề bước vào đời sống đương đại, tạo sinh kế cho người làm nghề và góp phần đưa di sản trở thành nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Hành trình từ làng nghề đến thị trường vì thế không chỉ là tìm đầu ra cho sản phẩm, mà còn là hành trình kết nối truyền thống với sáng tạo, kết nối những giá trị văn hóa với nhu cầu của đời sống hôm nay.