Từ ký ức chiến tranh đến thông điệp hòa bình

Ngày 21/9/2026, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh TP. Hồ Chí Minh tổ chức khai mạc trưng bày mới ba chuyên đề “Hồi niệm”, “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam” và “Việt Nam: Chiến tranh và Hòa bình”.

Từ ký ức chiến tranh đến thông điệp hòa bình

Những bức ảnh chiến tranh không chỉ lưu giữ khoảnh khắc lịch sử mà còn giúp các thế hệ hôm nay thêm trân trọng giá trị của độc lập, hòa bình. Thông điệp ấy được thể hiện rõ nét tại không gian trưng bày với ba chuyên đề “Hồi niệm”, “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam” và “Việt Nam: Chiến tranh và Hòa bình”, khai mạc ngày 21/9 tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Đúng vào Ngày quốc tế Hòa bình 21/9 và dịp kỷ niệm 51 năm Thành lập Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, ba chuyên đề được chỉnh lý, giới thiệu trở lại sau hơn hai thập niên phục vụ khách tham quan. Đây là đợt chỉnh lý quy mô, toàn diện đối với ba bộ sưu tập ảnh do các phóng viên, nhiếp ảnh gia quốc tế trao tặng, gồm: Tim Page, Horst Faas, Nakamura Goro và Ishikawa Bunyo.

Theo ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc điều hành Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, hơn hai thập niên qua, ba bộ sưu tập không chỉ là tài sản quý giá của bảo tàng mà đã trở thành những “di sản ký ức”. Dù các tác giả có quốc tịch, xuất thân khác nhau nhưng họ gặp nhau ở điểm chung là dùng ống kính để ghi lại sự thật và nỗi đau của con người trong chiến tranh.

Ông Lâm Ngô Hoàng Anh cho rằng, khi đứng trước những không gian trưng bày này, công chúng không chỉ xem những bức ảnh mà đang đối diện với những lát cắt của lịch sử. Những hình ảnh được lưu giữ là kết quả của sự dấn thân của các phóng viên chiến trường. Nhiều người đã tác nghiệp ở ranh giới giữa sự sống và cái chết để những khoảnh khắc chiến tranh trở thành chứng tích cho các thế hệ sau.

Ba bộ sưu tập được kết nối bằng một mạch chung là sự thật được ghi lại qua ống kính: sự khốc liệt của chiến tranh, những mất mát của con người, sức sống và khát vọng hòa bình. Chuyên đề “Hồi niệm” tập hợp tác phẩm của hơn 130 nhà báo, phóng viên quốc tế và Việt Nam đã hi sinh hoặc mất tích khi tác nghiệp trong chiến tranh ở Đông Dương. Chuyên đề “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam” ghi lại hành trình dài của nhiếp ảnh gia Nakamura Goro theo dấu hậu quả chất da cam/dioxin và cuộc sống của các nạn nhân. Trong khi đó, chuyên đề “Việt Nam: Chiến tranh và Hòa bình” giới thiệu hơn 100 tác phẩm của phóng viên chiến trường Ishikawa Bunyo, từ những năm tháng chiến tranh đến quá trình hồi sinh, đổi thay của Việt Nam sau năm 1975.

Đứng trước những bức ảnh tư liệu quý giá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Minh Hồng, giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, ông đã nhiều lần đến những phòng trưng bày này. Tuy nhiên, mỗi lần trở lại đây ông đều như được sống lại một phần ký ức chiến trường. “Nhìn vào những hình ảnh, tôi như thấy lại mạch sống, đất đai, khói lửa nơi chiến trường; nhớ những đồng đội đã ngã xuống và những người dân từng gặp mà không bao giờ còn gặp lại”.

Với ông Trương Thanh Danh, người từng bị giam giữ hơn 10 năm tại Côn Đảo, những bức ảnh gợi lại một thời kỳ mà ông đã trực tiếp trải qua. Dù nhiều lần đến bảo tàng, ông vẫn xúc động khi nhìn lại những hình ảnh về sự hi sinh của đồng bào. Ông mong muốn thế hệ trẻ hiểu nền độc lập, hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những mất mát lớn, từ đó biết trân trọng và gìn giữ.

Những thông điệp từ quá khứ cũng tạo nên sự đồng cảm đối với khách tham quan quốc tế. Ông Paul (du khách đến từ Anh) cho biết, ông đặc biệt xúc động trước những hình ảnh về phụ nữ, trẻ em và thường dân trong chiến tranh. Trưng bày giúp ông hiểu thêm về lịch sử Việt Nam và hậu quả chiến tranh.

Để tăng khả năng tiếp cận của công chúng, đặc biệt là người trẻ và khách quốc tế, không gian trưng bày mới được thiết kế theo hình tượng buồng tối và ống kính máy ảnh, sử dụng bố cục, ánh sáng, chất liệu tối giản; đồng thời ứng dụng màn hình cảm ứng, mở rộng kho tư liệu số và xây dựng hoạt động tương tác “Thử làm phóng viên chiến trường”. Từ những khuôn hình được ghi lại giữa chiến tranh đến cảm nhận của những người hôm nay, các bộ sưu tập tiếp tục nối dài hành trình của ký ức. Ở đó, lịch sử không dừng lại trong quá khứ mà trở thành lời nhắc nhở về giá trị của sự sống, lòng nhân ái và khát vọng hòa bình cho các thế hệ mai sau.