Giải trí

TS - NSƯT Phương Nga: Hơn 20 năm bền bỉ đào tạo những tài năng âm nhạc

20/11/2026 16:24 GMT+7 Google News

Hơn 20 năm gắn bó với công tác đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS - NSƯT Phương Nga đã trực tiếp dìu dắt nhiều thế hệ học trò, trong đó có những gương mặt giành giải thưởng tại các cuộc thi âm nhạc trong nước và quốc tế, trở thành nghệ sĩ biểu diễn, giảng viên thanh nhạc. 

Trong chương trình nghệ thuật kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS - NSƯT Phương Nga có dịp đứng chung sân khấu với hai học trò Bích Hồng và Thu Hằng qua ca khúc Bài ca người giáo viên nhân dân. Đây là lần đầu tiên ba cô trò cùng biểu diễn một tác phẩm. Với nữ nghệ sĩ, tiết mục mang ý nghĩa đặc biệt bởi hai học trò từng được chị hướng dẫn từ những năm học trung cấp, nay đều đã trưởng thành và tiếp tục công tác giảng dạy tại chính ngôi trường mình từng theo học.

Hình ảnh ba cô trò cùng xuất hiện trên sân khấu cũng gợi lại hành trình hơn hai thập niên gắn bó với công tác đào tạo thanh nhạc của TS - NSƯT Phương Nga. 

Con đường đến với thanh nhạc chuyên nghiệp của Phương Nga bắt đầu từ sự định hướng của gia đình. Bố chị là người yêu văn hóa, nghệ thuật, có giọng hát hay nhưng không có điều kiện theo đuổi con đường biểu diễn. Ông khuyến khích con gái học nghệ thuật từ nhỏ, đồng thời rèn cho chị tính tự lập, ý chí và sự kiên trì. Những năm học phổ thông, ngoài giờ học văn hóa, Phương Nga thường xuyên đạp xe đến Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô để học nghệ thuật. Sự nghiêm khắc của bố, đôi khi khiến cô học trò nhỏ cảm thấy thiệt thòi, nhưng về sau lại trở thành nền tảng quan trọng trong quá trình học tập và làm nghề.


Năm 1999, Phương Nga trúng tuyển vào Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Trước đó, chị đã được NSƯT Phan Thu Lan hướng dẫn những bài học thanh nhạc chuyên nghiệp đầu tiên tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội. Khi bước vào bậc đại học, chị có cơ hội học tập với NSND Lê Dung, sau đó là GS.NSND Trung Kiên.

Đây đều là những người thầy có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình hình thành chuyên môn và quan niệm nghề nghiệp của Phương Nga. NSND Lê Dung không chỉ truyền dạy kỹ thuật thanh nhạc mà còn để lại trong chị những kỷ niệm về sự tận tâm, chỉn chu trong từng buổi học. Sau hơn một năm được cô trực tiếp hướng dẫn, Phương Nga phải đón nhận sự mất mát khi NSND Lê Dung qua đời.


Từ năm thứ hai đại học, chị được GS.NSND Trung Kiên tiếp tục hướng dẫn. Theo Phương Nga, đây là người thầy có ảnh hưởng đặc biệt đến tư duy chuyên môn và phương pháp giảng dạy của mình. Kiến thức uyên bác, sự nghiêm túc và tâm huyết với công tác đào tạo của GS.NSND Trung Kiên đã giúp chị hiểu rõ hơn yêu cầu của nghề thanh nhạc: người học không thể chỉ dựa vào năng khiếu mà phải có quá trình rèn luyện lâu dài, kỷ luật và khoa học.

Những trải nghiệm ấy trở thành hành trang khi Phương Nga bước vào công tác giảng dạy. Chị hiểu rằng để đào tạo một giọng hát, người thầy cần nắm vững chuyên môn, nhận diện được khả năng của từng học trò và có phương pháp hướng dẫn phù hợp. Bởi mỗi sinh viên có chất giọng, nền tảng kỹ thuật, cá tính âm nhạc và tốc độ tiếp thu khác nhau.


Hiện nay, trên cương vị Phó trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS - NSƯT Phương Nga vừa đảm nhiệm công tác quản lý, vừa trực tiếp giảng dạy các bậc trung cấp, đại học và cao học. Bên cạnh đó, chị vẫn duy trì hoạt động biểu diễn, qua đó có thêm điều kiện cập nhật thực tiễn nghề nghiệp và chia sẻ kinh nghiệm sân khấu với sinh viên.

Đặc thù của đào tạo thanh nhạc là thời gian đồng hành giữa giảng viên và học trò thường kéo dài. Một sinh viên có thể học cùng một giảng viên từ bậc trung cấp đến đại học, thậm chí tiếp tục ở bậc cao học, trong khoảng 8-10 năm. Quá trình ấy cho phép người thầy theo sát sự phát triển của từng giọng hát, từ những kỹ thuật cơ bản về hơi thở, khẩu hình, phát âm đến khả năng xử lý tác phẩm, phong cách biểu diễn và bản lĩnh sân khấu.

Theo Phương Nga, giảng dạy thanh nhạc không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn học trò hát đúng kỹ thuật. Người học cần được rèn luyện toàn diện, bao gồm kiến thức âm nhạc, ngoại ngữ, kỹ năng piano, khả năng cảm thụ và ý thức nghề nghiệp. Việc luyện thanh, tập hơi thở, khẩu hình phải được duy trì hằng ngày, bởi kỹ thuật thanh nhạc chỉ có thể hình thành và ổn định thông qua quá trình tập luyện thường xuyên.


Trong phương pháp giảng dạy, chị đặc biệt chú trọng xây dựng tính tự giác và nội động lực cho sinh viên. Theo chị, sự khuyến khích của gia đình, thầy cô có thể tạo động lực ban đầu, nhưng để theo đuổi con đường nghệ thuật chuyên nghiệp, mỗi người phải tự xác định mục tiêu và có trách nhiệm với lựa chọn của mình. Năng khiếu là một lợi thế, song sự chăm chỉ, ý chí và tinh thần học hỏi mới quyết định khả năng đi đường dài.

Thực tế đào tạo của Phương Nga được ghi nhận qua những thành tích của nhiều học trò tại các cuộc thi thanh nhạc. Ở dòng nhạc dân gian, Nguyễn Thị Bích Hồng giành giải Ba Sao Mai 2011; Thu Hằng đoạt giải Nhất Sao Mai 2015; Phan Ngọc Ánh giành giải Nhì Sao Mai 2017. Đây là những gương mặt có quá trình học tập và rèn luyện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của nữ giảng viên.

Một trường hợp khác là Thu Hằng. Khi mới theo học, Thu Hằng chủ yếu tiếp cận dòng nhạc nhẹ, trong khi chương trình đào tạo thanh nhạc tại Học viện đặt trọng tâm vào kỹ thuật cổ điển, thính phòng và opera. Việc chuyển đổi phương pháp hát đòi hỏi cô phải thích nghi và rèn luyện trong thời gian dài.

Nhờ sự thông minh, chăm chỉ và nghiêm túc, Thu Hằng từng bước hoàn thiện kỹ thuật, đạt kết quả xuất sắc khi tốt nghiệp trung cấp. Năm 2015, khi mới là sinh viên năm thứ nhất đại học, cô giành giải Nhất dòng nhạc dân gian tại Sao Mai. Sau đó, Thu Hằng tiếp tục giành giải Vàng tại Liên hoan Nghệ thuật châu Á ở Singapore. Với Phương Nga, hành trình của Thu Hằng cho thấy vai trò của quá trình đào tạo bài bản và sự kiên trì trong việc phát triển năng lực của người học.


Ở dòng nhạc thính phòng, nhiều học trò của TS - NSƯT Phương Nga cũng đạt thành tích đáng chú ý. Nguyễn Đoàn Thảo Ly giành Cúp Vàng Liên hoan Nghệ thuật châu Á - Thái Bình Dương năm 2018 tại Malaysia và giải Nhất Cuộc thi Hát thính phòng toàn quốc năm 2019. Nguyễn Diệu Thúy được trao giải Giọng hát ấn tượng nhất tại Sao Mai 2019. Cùng năm 2018, Đặng Khánh Linh và Phạm Yến Nhi lần lượt giành Cúp Vàng và Cúp Bạc tại Liên hoan Nghệ thuật châu Á - Thái Bình Dương ở Singapore. Gần đây, Đào Lê Phương Chi nhận giải Đặc biệt tại cuộc thi Tiếng hát Hà Nội 2025.

Các thành tích tiếp tục được nối dài trong năm 2026. Tại Liên hoan Nghệ thuật châu Á lần thứ 13 tổ chức ở Singapore vào tháng 7/2026, Chế Thục Anh giành Cúp Vàng ở bảng thi Vocal Solo with Piano, còn Ma Thị Trúc An đoạt Cúp Bạc. Đáng chú ý, Trúc An, sinh năm 2010, còn trở thành thủ khoa hệ Trung cấp Thanh nhạc của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam trong kỳ tuyển sinh năm 2026.

Những kết quả này phản ánh sự đa dạng trong quá trình đào tạo của Phương Nga, từ dòng nhạc dân gian đến thính phòng, đồng thời cho thấy khả năng phát triển của học trò ở nhiều môi trường biểu diễn và cuộc thi khác nhau. Với người giảng viên, mỗi giải thưởng là một dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng điều quan trọng hơn là học trò có thể tiếp tục hoàn thiện chuyên môn, xác định được con đường nghệ thuật và đứng vững trong môi trường hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp.

Không chỉ có những học trò thành công trên sân khấu, Phương Nga còn dành nhiều tâm huyết cho những sinh viên lựa chọn con đường giảng dạy. Chị cho rằng sự trưởng thành của học trò không nhất thiết phải được đo bằng giải thưởng hay danh tiếng. Việc các em có thể trở thành những người làm nghề nghiêm túc, tiếp tục truyền dạy kiến thức cho thế hệ sau cũng là một kết quả quan trọng của công tác đào tạo.


Bích Hồng và Thu Hằng là hai trường hợp khiến nữ giảng viên đặc biệt xúc động. Cả hai đều từng được chị hướng dẫn từ bậc trung cấp, nay không chỉ trưởng thành trong hoạt động nghệ thuật mà còn tiếp tục gắn bó với công việc giảng dạy. Việc ba cô trò cùng biểu diễn Bài ca người giáo viên nhân dân trong chương trình kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện vì thế không đơn thuần là một tiết mục nghệ thuật, mà còn thể hiện sự tiếp nối giữa các thế hệ người làm nghề.

Trong quá trình giảng dạy, Phương Nga luôn quan niệm tình yêu thương học trò phải đi cùng sự nghiêm khắc. Chị yêu cầu sinh viên có ý thức về giờ giấc, tập trung trong giờ học và duy trì lịch luyện tập đều đặn. Tuy nhiên, phía sau những yêu cầu về kỷ luật là sự quan tâm đến hoàn cảnh, tâm lý và những khó khăn riêng của từng người học. Bởi theo chị, người thầy cần hiểu học trò để có thể lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp, giúp các em phát huy thế mạnh và khắc phục những hạn chế.

Nữ nghệ sĩ cũng nhìn nhận quá trình đào tạo không phải là sự truyền đạt kiến thức một chiều. Trong những năm đứng lớp, chị học được nhiều điều từ sinh viên, từ khả năng tiếp cận công nghệ đến những kỹ năng và sở trường riêng. Điều đó giúp chị ý thức rằng người thầy cũng cần không ngừng học hỏi, cập nhật và thay đổi, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm đã có.

Ở cương vị Phó trưởng khoa Thanh nhạc, Phương Nga mong muốn có thêm những cơ chế khuyến khích tài năng trẻ, đặc biệt là tạo điều kiện để sinh viên có thành tích tốt được tiếp tục học tập, nâng cao trình độ. Chị cho rằng các chương trình học bổng, tập huấn chuyên môn và cơ hội đào tạo ở nước ngoài sẽ giúp người học tiếp cận những môi trường âm nhạc tiên tiến, tích lũy kinh nghiệm và mở rộng khả năng nghề nghiệp.


Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Phương Nga nhắc lại lòng biết ơn đối với những người đã dìu dắt mình, đặc biệt là NSƯT Phan Thu Lan, NSND Lê Dung và GS.NSND Trung Kiên. Những bài học về chuyên môn, ý thức lao động và trách nhiệm với nghề từ các thế hệ đi trước tiếp tục được chị vận dụng trong công việc đào tạo hôm nay.

“Với riêng tôi, được làm một nghệ sĩ và một người thầy là niềm may mắn, tự hào rất lớn. Tôi muốn tận hiến cho công tác giảng dạy, trao truyền những kiến thức và tình yêu âm nhạc cho các thế hệ học trò”, TS - NSƯT Phương Nga chia sẻ.

Hơn 20 năm đứng lớp, dấu ấn của Phương Nga không chỉ nằm ở những tiết học thanh nhạc hay những thành tích của sinh viên tại các cuộc thi. Đó còn là những học trò đã trở thành nghệ sĩ, giảng viên, những người tiếp tục công việc đào tạo và góp phần tạo nên các thế hệ giọng hát mới. Với người làm nghề giáo, sự tiếp nối ấy chính là một trong những thước đo có ý nghĩa nhất của hành trình cống hiến.

Hà Chi

Cùng chuyên mục

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm