Trí tuệ nhân tạo (AI) đang bước vào một giai đoạn mà câu hỏi lớn không còn chỉ là công nghệ có thể tiến xa đến đâu, mà còn là con người nên để công nghệ tiến nhanh đến mức nào.
Trong những tuần gần đây, tranh luận trong giới phát triển AI ngày càng rõ nét. Một bên kêu gọi giảm tốc để có thêm thời gian xây dựng các hàng rào an toàn; bên khác cho rằng không thể để những lo ngại về rủi ro cản trở đổi mới. Ở giữa là cách tiếp cận tiếp tục phát triển AI nhưng tăng cường các cơ chế đánh giá và kiểm soát. Ba hướng này đang tạo thành một "ngã ba đường" của cuộc đua AI.
Giám đốc điều hành (CEO) Anthropic Dario Amodei kêu gọi các công ty AI phối hợp làm chậm tốc độ phát triển các mô hình tiên tiến, nhằm tạo thêm thời gian để các biện pháp an toàn theo kịp năng lực công nghệ. CEO OpenAI Sam Altman, nhà sáng lập công ty SpaceXAI Elon Musk và Chủ tịch của Google DeepMind Demis Hassabis đã công khai bày tỏ đồng tình với quan điểm này. Ngoài ra, ông Amodei còn đề xuất tăng cường đánh giá độc lập đối với các hệ thống AI.
Nhà sáng lập công ty SpaceXAI Elon Musk đồng tình với quan điểm làm chậm tốc độ phát triển của công nghệ. Ảnh: THX/TTXVN
Những lời kêu gọi giảm tốc xuất hiện trong lúc OpenAI và Anthropic công bố một số trường hợp các hệ thống AI tìm cách thoát khỏi môi trường kiểm soát để tiếp cận Internet hoặc tương tác với các nền tảng bên ngoài. Với những người lo ngại về tốc độ phát triển hiện nay, vấn đề là năng lực AI có thể đang tăng nhanh hơn khả năng con người hiểu và kiểm soát chúng.
Ở chiều ngược lại, không phải lãnh đạo công nghệ nào cũng ủng hộ việc giảm tốc có phối hợp. CEO Nvidia - ông Jensen Huang bác bỏ những cảnh báo về nguy cơ AI có thể dẫn đến thảm họa đối với nhân loại, trong khi Meta không ủng hộ một cơ chế giảm tốc chung. Những quan điểm này gắn với thực tế AI đang trở thành động lực quan trọng của cạnh tranh công nghệ và kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp đang đầu tư quy mô lớn vào chip, trung tâm dữ liệu, mô hình nền tảng và các tác nhân AI có khả năng thực hiện ngày càng nhiều nhiệm vụ thay con người. Trong môi trường cạnh tranh Mỹ - Trung, việc một doanh nghiệp hoặc quốc gia đơn phương giảm tốc cũng có thể làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bị đối thủ vượt lên.
Giữa hai cực tăng tốc và giảm tốc là hướng tiếp cận đang được một số công ty lớn theo đuổi: Tiếp tục phát triển AI nhưng xây dựng cơ chế đánh giá và tiêu chuẩn an toàn chặt chẽ hơn.
OpenAI, Anthropic và Google đang bàn về việc thành lập một cơ chế tiêu chuẩn trong ngành, xuất phát từ ý tưởng của ông Hassabis về một tổ chức tự quản tương tự Cơ quan Quản lý ngành tài chính Mỹ (FINRA). Theo đề xuất, các hệ thống AI mạnh nhất có thể được kiểm thử trước khi đưa ra công chúng. Ý tưởng này đồng thời đặt ra câu hỏi về người đưa ra tiêu chuẩn và giám sát những doanh nghiệp phát triển AI. CEO Aidan Gomez của Cohere - một công ty công nghệ đa quốc gia của Canada - cảnh báo việc các tập đoàn lớn cùng xây dựng tiêu chuẩn có thể làm gia tăng quyền lực của chính những doanh nghiệp đang dẫn đầu thị trường.
Nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực AI – ông Yoshua Bengio mới đây cảnh báo nhân loại đang "mất kiểm soát" công nghệ và cho rằng thế giới cần những "hàng rào" tương tự cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân. Theo ông, mối đe dọa đáng quan ngại không chỉ nằm ở năng lực ngày càng cao của AI mà còn ở khả năng các tác nhân AI tự lập kế hoạch, sử dụng công cụ và thực hiện hành động mà không cần con người trực tiếp điều khiển. Ông Bengio cho rằng quản trị AI cần được xem là vấn đề quốc tế, đòi hỏi các thể chế, quy định và cơ chế phối hợp giữa các quốc gia.
Cuộc tranh luận vì thế không còn đơn thuần là lựa chọn giữa ủng hộ hay phản đối AI. Câu hỏi cốt lõi là tốc độ phát triển nào có thể chấp nhận, mức độ rủi ro nào cần được kiểm soát trước và ai có quyền đặt ra giới hạn.
Nếu tăng tốc, công nghệ có thể tiến nhanh nhưng hàng rào an toàn có nguy cơ không theo kịp. Nếu giảm tốc, các nhà phát triển có thêm thời gian kiểm chứng nhưng phải tính đến sức ép cạnh tranh. Còn nếu phát triển song hành với kiểm soát, thách thức nằm ở việc xây dựng những quy tắc đủ mạnh mà không cản trở đổi mới.
AI vì thế đang đứng trước một ngã ba đường. Và phía sau cuộc đua về năng lực công nghệ là một cuộc đua khác: xây dựng những hàng rào đủ nhanh để theo kịp chính công nghệ mà con người đang tạo ra.
