Tìm kiếm thực lực kế thừa cải lương

Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026 do Bộ VH,TT&DL kết hợp Cục Nghệ thuật biểu diễn, UBND TP.HCM, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và Sở VH&TT TP.HCM tổ chức, diễn ra từ 17 đến 23/5 tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, đang vào những đêm đầu sôi nổi. Cải lương đang trình làng một lực lượng trẻ khá hùng hậu.

1. Lần này có 36 thí sinh thuộc 12 đơn vị cải lương chuyên nghiệp của toàn quốc tham gia tranh tài, như Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Cần Thơ, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, Công ty TNHH Vũ Luân Entertainment, Nhà hát Cải lương Hà Nội, Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Ninh Bình, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Hải Phòng, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam… Ban giám khảo gồm những nghệ sĩ tên tuổi như NSND Trần Ngọc Giàu, NSND Hoàng Quỳnh Mai, NSND Quế Trân, NSƯT Lê Nguyên Đạt, NSƯT Võ Minh Lâm.

Mỗi thí sinh biểu diễn một tiểu phẩm hoặc trích đoạn cải lương với thời lượng không quá 25 phút, không quá dài cũng không quá ngắn, vừa đủ để phô bày thực lực. Trong danh sách thấy có nhiều gương mặt trẻ quen thuộc với khán giả như Trọng Nhân (trích đoạn Diễn kịch một mình), Khánh Tâm (Người cáo), Trọng Hiếu (Nước mắt thâm tình), Kim Tiến (Bi kịch), Mỹ Linh (Duyên kiếp), Trúc Phương (Dòng sông đỏ), Võ Hoàng Dư (Ngạ quỷ), Diễm Kiều (Bão dậy trời Hưng Long)… Thậm chí nhiều bạn là Chuông vàng vọng cổ như Lê Hoàng Nghi (Kẻ đốt đền), Lâm Thị Kim Cương (Phận Cám)… Vì thế khán giả nôn nao đi xem để khẳng định hơn nữa những mong đợi từ lực lượng kế thừa của cải lương.

Đây là một cuộc thi lớn, mang tầm vóc quốc gia, các huy chương, giải thưởng đều có thể dùng để xét duyệt danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ sĩ nhân dân, vì vậy cũng là một trong những động lực khiến các nghệ sĩ trẻ nỗ lực rèn luyện và tham gia.

Thực tế, trong lĩnh vực sân khấu có 2 cách thi đều tạo dấu ấn mạnh mẽ cho khán giả lẫn giới làm nghệ thuật. Một là các liên hoan, hội diễn, trong đó các đơn vị phải thi nguyên 1 vở dài, ban giám khảo sẽ chấm điểm toàn bộ các diễn viên để chọn ra những gương mặt xuất sắc cho các loại vai như đào thương, kép mùi, đào võ, kép võ, đào độc, kép độc, đào hài, kép hài, đào mụ, kép lão... Thứ hai, là các cuộc thi như Trần Hữu Trang, hoặc như cuộc thi này, các thí sinh chỉ đăng ký riêng và diễn 1 trích đoạn, ban giám khảo sẽ chấm các giải, cho dù thí sinh có đóng vai mùi, vai độc, vai lẳng… đều được, không phân biệt từng loại vai cho các giải thưởng.

Cuộc thi kiểu này tạo điều kiện tốt hơn cho thí sinh. Bởi nếu đóng nguyên vở dài thì có khi diễn viên đó chỉ được xếp vào vai phụ, ít đất diễn, không thi thố hết năng lực cho khán giả và ban giám khảo nhìn thấy, họ cũng dễ mờ nhạt trong số quá đông đảo diễn viên tham gia vài chục vở. Ngược lại, nếu chỉ đóng trong 1 trích đoạn thì đương nhiên họ đóng vai chính, hoặc nếu như đó chỉ là vai phụ của vở, thì với trích đoạn ngắn họ cũng biến thành "chính", toàn bộ thời lượng và đất diễn đều dành cho họ, dễ nổi bật hơn, dễ gây ấn tượng hơn. Cho nên nhiều diễn viên chỉ đóng vai phụ trong các đơn vị sân khấu khi tham gia cuộc thi này lại bật sáng một cách ngoạn mục. Họ có cơ hội thể hiện, cơ hội thử thách để vượt lên chính mình.

Ngay đêm thi đầu tiên đã thấy một Trần Trung Hiếu đầy nội lực với nhân vật Thắng pha lẫn thiện ác, đáng thương và đáng ghét, bị cái nghèo và chữ hiếu xô đẩy mà trở thành con người tội lỗi nhưng lương tâm vẫn còn biết lên tiếng.

Hoặc một Khánh Tâm chối bỏ "ngọc nghề y" như Hồ Nguyệt Cô đánh mất "ngọc người", trôi lăn trong sa đọa, phải vùng vẫy rất mạnh mới thoát ra nổi. Quá nhiều động tác và kỹ thuật biểu diễn khó, mất sức, nhưng Khánh Tâm vẫn giữ được làn hơi khỏe khoắn, đáng khâm phục.

Hoặc Kim Tiến trong vai Trường Lạc Hoàng thái hậu bị hôn quân Lê Uy Mục bức tử đã có một thần thái rất đẹp, uy nghi, sang trọng. Trúc Phương trong vai Út Tâm, người dân đã bảo vệ bộ đội Rừng Sác đến hơi thở cuối cùng, khắc họa được những tháng ngày kháng chiến ác liệt…

2. Nhìn chung, trong bối cảnh cải lương khó khăn hiện nay, thì cuộc thi vẫn mang đến tín hiệu tích cực. Đầu tiên, đó là cuộc giao lưu để sân khấu 3 miền hội tụ, tham khảo lẫn nhau, chí ít là gặp gỡ để biết đồng nghiệp còn làm nghề, từ đó kích thích, động viên nhau giữ lấy lửa nghề, không cho cải lương mai một. Một cú hích nào đó, dù nhẹ cũng đáng trân trọng trong bối cảnh cải lương đang bị cạnh tranh bởi quá nhiều thể loại giải trí hiện đại.

Thứ hai, cuộc thi như một cuộc rà soát sơ bộ lực lượng trẻ của cải lương, những viên ngọc còn ẩn phía sau cánh màn nhung. Ngoại trừ những diễn viên thường đóng vai chính, nổi tiếng rất nhanh, còn lại rất nhiều diễn viên có thực lực nhưng vẫn phải đứng lùi lại phía sau một chút, thì cuộc thi đã trao cho họ cơ hội bật sáng. Khi tham gia cuộc thi, họ thường chọn những trích đoạn khó, nhân vật khó, tâm lý phức tạp, kỹ thuật biểu diễn phức tạp, thì họ xứng đáng được nhìn nhận.

Tất nhiên, chỉ qua một trích đoạn cũng không phải là khẳng định hoàn toàn tài năng nghệ thuật, nhưng ít ra vẫn có sự bứt phá rất cao, chứng minh được khả năng, thực lực, chứ không phải là vô ích hoặc làm màu cho có lệ. Họ làm nên những mảnh ghép nhỏ, nhưng lung linh, cho bức tranh cải lương hiện nay. Thật sự, những đêm thi đã "tỏa sáng" theo cách riêng, nên khán giả ra về đã mang theo những dư âm đẹp.