FIFA vừa đồng ý tăng tiền thưởng của World Cup 2026, trong đó có tăng nguồn tài trợ phát triển cho 211 thành viên. Theo đó, bóng đá Việt Nam dự kiến nhận 5 triệu USD từ quỹ phát triển tăng thêm (tổng quỹ phát triển vượt 2,7 tỉ USD).
Trong hành trình vươn lên của bóng đá Việt Nam, không thể phủ nhận vai trò như một "hậu phương vững chắc" đến từ FIFA đặc biệt là việc hiện đại hóa cơ sở vật chất. Từ những trụ sở xây mới theo dự án GOAL cách đây hơn thập niên, cho đến khoản 2,7 triệu USD từ 2023-2025 để lắp đặt hệ thống đèn pha, cải tạo sân tập, nâng cấp trang thiết bị y tế và quan trọng nhất là cải tạo ký túc xá cho các cầu thủ tại Trung tâm Đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam – nơi trở thành "bệ phóng" cho mọi đội tuyển quốc gia. Đó đều là các công trình biểu tượng cho sự phát triển của nền bóng đá.
Nhưng điều này cũng có nghĩa: Hầu hết các công trình hạ tầng quan trọng của bóng đá Việt Nam hiện nay đều mang dấu ấn của tiền FIFA. Điều này một mặt là lợi thế cho một nền bóng đá đang phát triển, nhưng mặt khác lại lộ rõ điểm yếu về tính chuyên nghiệp và khả năng tự chủ tài chính. Trong khi VFF có khoản đầu tư lớn nhất cho hạ tầng đến từ FIFA, thì ở cấp độ CLB và phong trào cơ sở, tình trạng thiếu hụt nguồn lực lại rất nghiêm trọng.
Các CLB V-League hầu như không đủ mạnh về tài chính để đầu tư sâu vào hệ thống của một CLB chuyên nghiệp. Hệ quả là cho đến nay, các giải U ở Việt Nam, nhất là lứa đã là "cầu thủ chuyên nghiệp" sau 18 tuổi vẫn chưa thể tổ chức thi đấu quanh năm. Đây là nghịch lý: Bóng đá Việt Nam có thể xây dựng những trung tâm huấn luyện hiện đại nhờ tiền FIFA, nhưng lại thiếu ngân sách để tổ chức thêm một giải đấu U21 kéo dài vài tháng. Nói cách khác, phần "vỏ" đang được nâng cấp nhanh hơn phần "ruột".
Bóng đá Việt Nam cần tìm kiếm thêm nhiều nguồn thu để phát triển, thay vì chỉ trông vào tiền tài trợ từ FIFA. Ảnh: VFF
Một đằng vì cả VFF lẫn công ty VPF không có nguồn tài chính, một phần vì các CLB không thể duy trì hệ thống 3 tuyến trẻ trực thuộc thường xuyên. Cầu thủ trẻ vì thế thiếu thời lượng thi đấu thực tế, dẫn đến khoảng cách giữa lứa trẻ và đội một vẫn còn lớn. Đây chính là "điểm nghẽn" lớn nhất của bóng đá Việt Nam hiện nay: Hạ tầng đội tuyển quốc gia ngày càng hiện đại nhờ tiền FIFA, nhưng nền tảng đào tạo rộng khắp và chuyên nghiệp ở cấp CLB lại chưa theo kịp.
So sánh có thể là khập khiễng, nhưng cần thiết. Ở những nền bóng đá phát triển trong khu vực, nguồn tiền từ liên đoàn quốc tế chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng ngân sách. Phần lớn nguồn lực đến từ thị trường: Bản quyền truyền hình, tài trợ doanh nghiệp, bán vé, chuyển nhượng cầu thủ. Chính những dòng tiền này mới "rót" xuống hiệu quả cho đào tạo trẻ và phong trào (gọi chung là grassfoot).
Lúc đó, hỗ trợ từ FIFA mới là khoảng "dôi dư", nguồn vốn này tập trung vào các lĩnh vực có tính nền tảng dài hạn nhưng khó thương mại hóa ngay lập tức. Ví dụ: Phát triển đội ngũ trọng tài đạt chuẩn quốc tế, đào tạo HLV cấp cao, xây dựng hệ thống dữ liệu và khoa học thể thao, hoặc nâng cao năng lực quản trị của các liên đoàn thành viên. Đó mới là những "đòn bẩy" thực sự.
Hiện nay, VFF đã có những nỗ lực cải thiện doanh thu, chủ yếu đến từ tiền tài trợ của đội tuyển quốc gia nam và hỗ trợ FIFA, nhưng con số này vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu phát triển dài hạn trong bối cảnh mà nhu cầu đầu tư cho các tuyến U và bóng đá nữ ngày một lớn. Tiền FIFA, xét về bản chất là sự "hỗ trợ" hoặc "thúc đẩy" đã, đang và sẽ còn đóng vai trò quan trọng. Nhưng nếu nó vẫn là chiếc cột chính, thì ngôi nhà bóng đá Việt Nam sẽ luôn thiếu một thứ: Khả năng tự đứng vững.
