Những sự kiện thể thao như Ha Giang Discovery Marathon hay Cat Tien Jungle Paths không diễn ra ở các đô thị sầm uất. Hàng nghìn người đổ về những xã, bản vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng viễn thông đôi khi còn ngắt quãng và nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhỏ lẻ. Chính việc đưa một hệ thống vận hành thể thao chuyên nghiệp, số hóa 100% vào các địa bàn này đã tạo ra lực kéo vĩ mô, đưa người dân bản địa bước vào chuỗi giá trị của nền "kinh tế thể thao số".
Giải đua định vị lại bản đồ du lịch
Mỗi giải chạy địa hình không phải là sự kiện diễn ra và kết thúc trong 1-2 ngày. Nó là hệ sinh thái tiêu dùng kéo dài từ quá trình luyện tập, đặt vé di chuyển, lưu trú, thi đấu đến du lịch trải nghiệm sau giải đấu. Theo ước tính, cứ một VĐV tham dự cự ly Ultra Trail thường đi kèm 1 đến 2 người thân hỗ trợ. Khi 3.000 VĐV đổ về Mèo Vạc (Hà Giang), hệ thống dịch vụ địa phương thực chất đang phục vụ dòng thác du khách lên tới gần 10.000 người.
Nhìn nhận thực tế này, VĐV Tuấn Quách đánh giá cao khả năng kích cầu của thể thao địa hình: "Mình thấy rõ điều này qua những chuyến đi chạy trail ở các địa phương như Hà Giang hay Cao Bằng. Một giải chạy có thể đưa vận động viên và gia đình đến với địa phương, sử dụng dịch vụ lưu trú, ăn uống và du lịch. Nếu kết hợp công nghệ truyền thông, bản đồ số và đăng ký trực tuyến tốt, những điểm đến này có thể tiếp cận nhiều người hơn nữa".
Xu hướng kết hợp thể thao với du lịch gia đình đang trở thành lựa chọn phổ biến. VĐV Nguyễn Hoàng Công (Ninh Bình) chia sẻ về thói quen tham dự các giải đấu xa nhà: "Mỗi lần đăng ký tham gia các giải chạy ở Hà Giang, Sapa hay Mộc Châu, tôi không đi một mình mà luôn đưa cả vợ và các con đi cùng. Giải chạy trở thành cơ hội tuyệt vời để cả gia đình nghỉ dưỡng, khám phá cảnh quan thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa ẩm thực địa phương. Việc ban tổ chức cung cấp đầy đủ thông tin số về lịch trình, bản đồ cự ly và các điểm du lịch phụ cận giúp gia đình tôi chủ động thiết kế chuyến đi dài ngày rất thuận tiện".
Dưới góc nhìn của chính quyền và ban quản lý du lịch cơ sở, hiệu ứng từ dòng người tham gia giải chạy mang lại sự thay đổi rõ rệt cho kinh tế địa phương. Ông Chu Minh Quang - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ công xã Mèo Vạc, Phó Ban quản lý Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng dân tộc H'Mông Pả Vi Hạ (xã Mèo Vạc) chia sẻ: "Mỗi kỳ giải chạy như Ha Giang Discovery Marathon diễn ra, toàn bộ homestay tại Làng văn hóa Pả Vi Hạ và khu vực trung tâm xã Mèo Vạc đều kín phòng từ sớm. Bên cạnh vận động viên, lượng lớn người thân đi cùng đã lấp đầy các cơ sở ăn uống, trải nghiệm văn hóa. Việc hình ảnh Pả Vi Hạ cùng các cung đường Mèo Vạc, sông Nho Quế được hàng ngàn VĐV định vị qua GPS, chia sẻ liên tục trên mạng xã hội đã tạo ra hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ, giúp du lịch Mèo Vạc tiếp cận du khách trong và ngoài nước một cách tự nhiên, hiệu quả".
Những địa danh nằm khuất sâu trong bản làng nay được hàng ngàn VĐV "ghim tọa độ" chính xác. Thông qua các tính năng chia sẻ tự động bằng AI, hàng nghìn người dùng mạng xã hội đã "check-in" trực tuyến tại các danh thắng này. Thể thao số đã thay thế những chiến dịch quảng bá tốn kém bằng một phương thức truyền miệng kỹ thuật số hiệu quả và chân thực.
Bệ phóng công nghệ cho kinh tế địa phương và "công dân số"
Tác động sâu sắc nhất của kinh tế thể thao nằm ở nguồn thu chảy trực tiếp vào hộ kinh doanh gia đình và sự thay đổi nhận thức của người dân bản địa.
Tại các giải chạy, hàng trăm người dân địa phương được tuyển dụng vào đội ngũ cứu hộ, hỗ trợ trạm tiếp tế nước và vận tải hậu cần. Khi tiếp xúc với quy trình vận hành số hóa - từ sử dụng bộ đàm, quản lý qua mã định danh QR, đến phối hợp xử lý sự cố qua định vị vệ tinh - người dân vô hình trung được tập huấn về tác phong làm việc công nghiệp và ứng dụng công nghệ thực tế.
Dòng chảy của hàng ngàn du khách am hiểu công nghệ đã tạo ra sức ép tích cực, buộc các làng nghề, hộ kinh doanh phải nhanh chóng chuyển đổi số để tối ưu hóa doanh thu. Câu chuyện của anh Giàng Mí Lủ ở Mèo Vạc là một minh chứng sinh động:
"Bà con dệt thổ cẩm tay nghề rất vững, rất đẹp nhưng đưa sản phẩm lên mạng thì không ai thạo. Vì thế chúng tôi rất mong được cán bộ quan tâm, tạo điều kiện mở thêm các lớp đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm làm truyền thông số cho bà con, từ đó đưa thương hiệu dệt truyền thống vươn xa hơn", anh Lủ nói.
“Việc tổ chức giải chạy mang lại "lưu lượng truy cập" khổng lồ về mặt vật lý, và những khóa đào tạo truyền thông số cho bà con chính là công cụ để chuyển hóa lượng traffic đó thành sinh kế bền vững”.Đặng Đức, Giám đốc Race Jungle
Sự chủ động tiếp cận công nghệ của người dân vùng cao cho thấy rào cản khoảng cách số đang dần thu hẹp. Khi bà con biết ứng dụng mã thanh toán điện tử, quảng bá sản phẩm thổ cẩm hay dịch vụ homestay lên các nền tảng mạng xã hội, họ đang từng bước trở thành những "công dân số" thực thụ. Nền kinh tế thể thao đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng, biến các sự kiện thể thao thành chuỗi giá trị phát triển kinh tế - xã hội có tính lan tỏa lâu dài.
Đổi mới sáng tạo: Xóa bỏ rào cản hành chính và hạ tầng
Tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW coi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực bứt phá quốc gia. Để các doanh nghiệp thể thao Việt Nam như Race Jungle vươn tầm quốc tế, sự đồng hành của cơ chế chính sách mang tính quyết định.
Từ kinh nghiệm thực địa tại các vùng núi hiểm trở, ông Đặng Đức, Giám đốc Race Jungle kiến nghị 4 giải pháp.
Thứ nhất là ưu tiên phủ sóng di động hoặc thiết lập trạm liên lạc tại các điểm du lịch mạo hiểm, đảm bảo an toàn cho VĐV, lực lượng kiểm lâm và người dân địa phương.
Thứ hai là số hóa đồng bộ thủ tục cấp phép hành chính. Ông Đặng Đức phân tích: "Một giải chạy địa hình cần làm việc cùng lúc với nhiều cơ quan: văn hóa thể thao, công an, y tế, vườn quốc gia, có nơi còn cả biên phòng. Nếu hồ sơ cấp phép được nộp và theo dõi trực tuyến ở một đầu mối, doanh nghiệp sẽ đỡ rất nhiều thời gian".
Thứ ba là thiết lập quy trình cứu hộ phối hợp, nơi hệ thống điều hành số của giải đấu liên thông trực tiếp với bản đồ của lực lượng cứu hộ địa phương, kiểm lâm và bệnh viện tuyến tỉnh.
Cuối cùng, ông nhấn mạnh sự cần thiết của các hướng dẫn cụ thể về Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (áp dụng từ 2026) để doanh nghiệp biết cách bảo vệ thông tin sinh trắc học, y tế của hàng vạn người tham gia mà không làm chậm trễ quy trình điều hành an toàn thực địa.
Những đề xuất này xuất phát từ đòi hỏi thực tế của hoạt động vận hành sự kiện quy mô lớn. Việc tháo gỡ rào cản hành chính, hoàn thiện hạ tầng số và tạo hành lang pháp lý minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp thể thao yên tâm đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hàng đầu của giải chạy địa hình khu vực.
VĨ THANH
Phong trào chạy bộ Việt Nam đã và đang hoàn thành bước nhảy vọt đầu tiên của quá trình số hóa: Tự động hóa khâu quản trị cá nhân và Vận hành sự kiện.
Những dấu ấn từ Ha Giang Discovery Marathon và Cat Tien Jungle Paths - dưới sự cộng hưởng truyền thông từ Báo Thể thao và Văn hóa - đã vẽ nên hình hài của ngành “Công nghiệp Thể thao số”.
Ở đó, công nghệ là "viên gạch" tạo nên một cộng đồng khỏe mạnh, một môi trường cạnh tranh an toàn, và là phương thức đưa di sản quốc gia ra thế giới một cách tự hào.
Nhưng suy cho cùng, mọi nỗ lực công nghệ đều hướng về một giá trị duy nhất: Sự nỗ lực nguyên bản của con người. Như lời khẳng định của Giám đốc Race Jungle: "Công nghệ là một đôi giày tốt. Nhưng đường thì vẫn phải tự mình chạy". Những "Runner số" Việt Nam đã được trang bị đôi giày công nghệ tốt nhất để bứt tốc trên hành trình kiến tạo những giá trị mới.
