Trong hệ thống các giải chạy địa hình hiện nay, những cung đường như Ha Giang Discovery Marathon hay Ultra Trail Cao Bằng luôn được giới chuyên môn xếp vào nhóm "đặc biệt khắc nghiệt". Tại những cự ly siêu dài (Ultra), vận động viên (VĐV) phải đối mặt với độ cao tích lũy lên tới hàng nghìn mét, băng qua các mỏm đá tai mèo lởm chởm, lội suối và trải qua phần lớn thời gian thi đấu trong điều kiện ban đêm với nhiệt độ giảm sâu. Đặc tính cô lập về địa hình khiến các phương thức quản lý an ninh truyền thống khó có thể phát huy tác dụng.
Bốn lớp "áo giáp" an ninh vô hình
Trong một giải chạy đường nhựa đô thị (City Marathon), ban tổ chức (BTC) dễ dàng nắm bắt số lượng người chạy thông qua các thảm tính giờ đặt dọc đường. Nhưng với chạy địa hình, khoảng cách giữa hai trạm kiểm soát (Checkpoint) có thể lên tới 10-15km đường đồi núi gập ghềnh. VĐV hoàn toàn có thể trượt ngã, chấn thương, hạ đường huyết hoặc lạc đường ngay tại những đoạn giữa hai trạm này. Giải quyết "điểm mù" định vị trên thực địa là bài toán sống còn.
Đánh giá về vai trò của công nghệ theo dõi thời gian thực (Live-tracking), chân chạy kiêm nhiếp ảnh gia Tuấn Quách chia sẻ từ góc độ chuyên môn của một người thường xuyên thi đấu Ultra: "Mình từng chạy trail cự ly dài từ 25km - 57km với khoảng 4.000m độ cao tích lũy, nên hiểu địa hình dài và khó có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro. Live-tracking và checkpoint điện tử giúp ban tổ chức theo dõi vận động viên tốt hơn, đồng thời hỗ trợ xử lý khi có sự cố. Điều đó giúp runner yên tâm hơn, dù không có công nghệ nào thay thế hoàn toàn việc chuẩn bị kỹ và tuân thủ an toàn".
Sự "yên tâm" mà các VĐV cảm nhận được thực chất đến từ một cấu trúc an ninh cực kỳ phức tạp. Tại các giải của Race Jungle, việc đảm bảo an toàn không phụ thuộc vào một giải pháp đơn lẻ mà được thiết lập qua bốn lớp bảo vệ chồng lên nhau.
Giám đốc Race Jungle, ông Đặng Đức bóc tách chi tiết hệ thống này: "Rừng Cúc Phương có những đoạn đi bộ cả buổi không có một vạch sóng điện thoại. Vì thế chúng tôi không trông vào một thứ duy nhất, mà xếp nhiều lớp chồng lên nhau".
Theo đó, lớp bảo vệ thứ nhất là thiết bị định vị toàn cầu (GPS) buộc phải mang theo đối với các VĐV thi đấu cự ly dài và chạy qua đêm, nhằm xác định chính xác tọa độ thực tế thay vì chỉ biết VĐV đã qua trạm nào. Lớp thứ hai là mạng lưới bộ đàm được dàn dọc những đoạn lõi rừng, nơi sóng điện thoại bị vô hiệu hóa. Lớp thứ ba là hệ thống chip tính giờ và AI RaceTrack được lắp đặt cố định tại từng trạm kiểm soát.
Và lớp trên cùng, cũng là bộ não của toàn bộ hệ thống, là hệ quản trị ngày đua tích hợp trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phân tích hành vi bất thường và tự động phát cảnh báo cầu cứu. "Khi một vận động viên đi giữa hai trạm lâu hơn hẳn mức bình thường, khi tín hiệu định vị đứng yên quá lâu, hay khi có tín hiệu cầu cứu, hệ thống bật cảnh báo ngay cho người điều hành, thay vì đợi đến lúc người quét cuối đoàn về đích mới phát hiện thiếu một người", ông Đức khẳng định.
Những cuộc giải cứu trong đêm và tính kỷ luật của dữ liệu
Điểm đột phá của hệ thống kiểm soát không chỉ nằm ở việc hiển thị tọa độ tĩnh, mà nằm ở hệ thống trí tuệ nhân tạo giám sát hành vi động (Dynamic monitoring). Hệ thống thiết lập một thuật toán cảnh báo tự động về thời gian cắt chặng (Cut-off time). Nếu máy chủ ghi nhận sự bất động quá thời gian cho phép, quy trình cứu hộ ngay lập tức được kích hoạt.
Chính hệ thống công nghệ kết hợp với mạng lưới bộ đàm nội bộ đã cứu sống nhiều sinh mạng. Ông Đặng Đức nhắc lại những bài học xương máu từ quá khứ, khi tổ chức tại rừng Cúc Phương: "Có lần ở Cúc Phương, mười giờ đêm vẫn còn bốn người trong rừng. Đội dữ liệu hơn mười người ngồi gọi từng số điện thoại người thân; tôi dàn bộ đàm dọc đường lõi để gọi tín hiệu vào cho năm anh em người Mông, những người thuộc đường nhất, đang tản ra tìm. Hai giờ sáng, bộ đàm rè lên một câu: 'Thấy rồi nhé, vẫn ổn'".
Hoặc tại giải Ultra Trail Cao Bằng, một VĐV người Nhật Bản hết pin đèn chiếu sáng và đi lạc giữa thung lũng trong điều kiện thời tiết rét buốt. Mạng lưới cứu hộ được kích hoạt khẩn cấp nhờ định vị, nhưng yếu tố giữ lại mạng sống cho VĐV này lại nằm ở sự tuân thủ kỷ luật về trang bị bắt buộc: "VĐV sống sót nhờ ngồi yên một chỗ và dùng hết những món đồ bắt buộc chúng tôi yêu cầu mang theo: áo gió, áo mưa, chăn giữ nhiệt".
Từ những sự kiện sinh tử này, ông Đặng Đức rút ra triết lý vận hành: "Những câu chuyện đó dạy tôi rằng công nghệ giúp mình biết sớm hơn và tìm nhanh hơn, nhưng thứ cứu người cuối cùng vẫn là sự chuẩn bị, là đồ bắt buộc trong ba lô, và là những con người sẵn sàng đi ngược vào rừng lúc nửa đêm".
Anh Nguyễn Tuấn Anh (Phú Thọ) cũng đồng tình với nhận định này: "Khi thi đấu ở các cự ly dài, sự ảo giác do thiếu ngủ và kiệt sức là rất dễ xảy ra. Việc BTC trang bị bộ phát tín hiệu cầu cứu SOS trên thiết bị mang theo giúp chúng tôi tự tin hơn. Tuy nhiên, việc hiểu rõ cách dùng công nghệ, kết hợp với các dụng cụ sinh tồn vật lý như còi, chăn giữ nhiệt vẫn là nguyên tắc sống còn số một. Đừng bao giờ phó mặc hoàn toàn mạng sống của mình cho một thiết bị điện tử có nguy cơ hết pin".
Một giải chạy địa hình chuyên nghiệp chỉ được xem là kết thúc khi thuật toán ghi nhận số người xuất phát trùng khớp tuyệt đối với số người hoàn thành giải hoặc rút lui an toàn.
"Nguyên tắc của chúng tôi chỉ có một câu: một trăm phần trăm ai vào rừng thì phải ra khỏi rừng. Mỗi VĐV khi đi qua trạm, rời trạm, bỏ cuộc hay được xe đón về đều để lại dấu vết dữ liệu trên hệ thống, và cuộc đua chỉ đóng lại khi con số người chưa rõ tung tích bằng không”.
- Đặng Đức, Giám đốc Race Jungle
Việc triển khai thành công hạ tầng dữ liệu an toàn này không chỉ giải quyết bài toán quản trị rủi ro, mà còn tạo ra nền tảng vững chắc để các đơn vị truyền thông có cơ sở tham gia sâu vào khâu tổ chức. Khi sinh mạng được bảo đảm, đó là lúc câu chuyện về văn hóa, di sản và du lịch số được bắt đầu.
