Thúc đẩy bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương

Ngày 15/5, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia "Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương".

Gần 200 đại biểu là lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, cơ quan nghiên cứu, chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các tổ chức trong và ngoài nước tham dự.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho biết, Phật viện Đồng Dương thuộc xã Đồng Dương, thành phố Đà Nẵng, từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Chămpa cổ. Đây là di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và khảo cổ học của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Từ cuối thế kỷ IX đến cuối thế kỷ X, Phật viện Đồng Dương không chỉ là trung tâm tôn giáo lớn mà còn là không gian giao thoa văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật đặc sắc của khu vực. Qua thời gian cùng tác động của thiên nhiên và chiến tranh, phần lớn công trình đã bị hủy hoại, hiện chỉ còn một phần tường, nền móng cùng một số hiện vật. Dù được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016, công tác bảo tồn và phát huy giá trị Phật viện Đồng Dương vẫn chưa tương xứng với tầm vóc của di sản, chủ yếu mới dừng ở các giải pháp tạm thời, chưa hình thành định hướng nghiên cứu và bảo tồn tổng thể, dài hạn.

Hội thảo là diễn đàn để các nhà quản lý, nhà khoa học và chuyên gia trao đổi, đánh giá toàn diện giá trị của Phật viện Đồng Dương. Các đại biểu đề xuất giải pháp khả thi nhằm bảo tồn, phục dựng không gian di tích và phát huy giá trị văn hóa - du lịch của di sản trong thời gian tới. Ban Tổ chức nhận được gần 80 tham luận, tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm: nghiên cứu Phật giáo Chămpa và Phật viện Đồng Dương trong lịch sử; đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa, khảo cổ, kiến trúc và nghệ thuật của di tích; đề xuất giải pháp bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa và phát triển bền vững.

Các đại biểu đã thảo luận, đề xuất cơ chế, chính sách và giải pháp bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương gắn với phát triển du lịch văn hóa và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Đặng Xuân Thanh nêu rõ, sau hơn 1.000 năm cùng những tác động tự nhiên và lịch sử, phần lớn kiến trúc Phật viện Đồng Dương đã bị hư hại nghiêm trọng. Từ năm 2016 đến nay, các cơ quan chức năng và địa phương đã triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích, song vẫn còn hạn chế do thiếu nguồn lực và quy hoạch tổng thể.

Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia Đặng Văn Bài nhận định, Phật viện Đồng Dương là một trong những trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Chămpa, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tôn giáo ở khu vực miền Trung. Tuy nhiên, công tác bảo tồn di tích đang đối mặt nhiều thách thức như sự xuống cấp nghiêm trọng của vật liệu gạch Chăm, khó khăn trong phục dựng bảo đảm tính nguyên gốc, áp lực dân sinh và hạn chế về nguồn lực, nhân lực chuyên sâu. Việc bảo tồn Phật viện Đồng Dương cần cách tiếp cận mới, kết hợp giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch sinh thái - tâm linh, ứng dụng công nghệ số và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương nhằm gìn giữ bền vững giá trị di tích.

Thượng tọa Thích Trung Định cho rằng, các hiện vật, tượng Phật và kiến trúc tại đây có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và khảo cổ, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam và sự giao thoa văn hóa Chămpa. Do đó cần đề xuất sớm lập quy hoạch bảo tồn, phục hồi tổng thể di tích; xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO công nhận Phật viện Đồng Dương là Di sản văn hóa thế giới; nghiên cứu xây dựng Bảo tàng Văn hóa Phật giáo trong quần thể di tích nhằm lưu giữ, phát huy giá trị các hiện vật và tượng pháp còn lại.