Thị trường smartphone trước cú sốc mang tính "sóng thần"

Theo báo cáo mới nhất từ Công ty Dữ liệu Quốc tế (IDC), thị trường điện thoại thông minh (smartphone) toàn cầu có thể trải qua một đợt sụt giảm mạnh nhất từ trước đến nay vào năm 2026 do cuộc khủng hoảng nguồn cung bộ nhớ.

Đây không chỉ là sự sụt giảm tạm thời mà còn đánh dấu một sự tái cấu trúc toàn diện của toàn bộ thị trường.

Cú sốc mang tính "sóng thần"

IDC dự báo trong năm 2026, lượng xuất xưởng điện thoại thông minh toàn cầu sẽ giảm mạnh 12,9% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 1,12 tỷ chiếc. Đây không chỉ là mức sụt giảm theo năm lớn nhất từng ghi nhận, mà còn đưa tổng lượng hàng xuất xưởng xuống mức thấp nhất trong hơn 10 năm qua.

Về mặt địa lý, các khu vực phụ thuộc nhiều vào thiết bị bình dân sẽ chứng kiến mức sụt giảm sâu nhất. Thị trường smartphone ở Trung Đông và châu Phi dự kiến sẽ thu hẹp tới 20,6%, trong khi Trung Quốc giảm 10,5% và khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Nhật Bản và Trung Quốc) giảm 13,1%.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này được xác định là do cuộc khủng hoảng thiếu hụt bộ nhớ nghiêm trọng đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy chi phí linh kiện lên cao. Theo phân tích của IDC, việc các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Meta, Google và Microsoft ồ ạt xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đã thâu tóm phần lớn nguồn cung chip nhớ. Điều này khiến giá linh kiện tăng vọt khi các nhà sản xuất ưu tiên cung cấp linh kiện cho những trung tâm dữ liệu vốn mang lại biên lợi nhuận cao hơn các thiết bị tiêu dùng, khiến nguồn cung toàn cầu bị cạn kiệt.

Ông Francisco Jeronimo, Phó Chủ tịch mảng Thiết bị Khách hàng Toàn cầu của IDC, nhận định rằng những gì thị trường đang chứng kiến không phải là sự thắt chặt tạm thời, mà là một cú sốc mang tính "sóng thần", với tác động của nó đang lan rộng ra toàn bộ ngành điện tử tiêu dùng. Tình trạng này nghiêm trọng đến mức bà Nabila Popal, Giám đốc nghiên cứu cấp cao của IDC, còn cho rằng các cuộc khủng hoảng về thuế quan hay đại dịch COVID-19 trước đây vẫn chưa thấm tháp gì so với cuộc khủng hoảng chip nhớ lần này.

IDC dự đoán tình hình sẽ không có dấu hiệu hạ nhiệt cho đến ít nhất là giữa năm 2027.

Một sự tái cấu trúc toàn diện

Không chỉ làm thay đổi quy mô thị trường như trên, bà Popal nhận định rằng cuộc khủng hoảng này còn khiến thị trường điện thoại thông minh chứng kiến một sự thay đổi mang tính bước ngoặt về cả giá bán trung bình lẫn bối cảnh cạnh tranh.

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất là sự tăng giá mạnh mẽ của các thiết bị. Các chuyên gia phân tích cho rằng chi phí linh kiện leo thang sẽ buộc những hãng điện thoại tập trung vào phân khúc giá rẻ phải đẩy phần chi phí phát sinh này về phía người tiêu dùng. Đơn vị này dự báo giá bán trung bình của smartphone sẽ tăng 14%, đạt mức kỷ lục 523 USD trong năm nay.

Các nhà sqản xuất đang buộc phải thích nghi bằng cách cắt giảm thông số kỹ thuật, loại bỏ các mẫu điện thoại giá rẻ không có lãi và tập trung thúc đẩy người tiêu dùng mua các thiết bị cao cấp hơn. Điều này dẫn đến một thực tế: phân khúc smartphone dưới 100 USD – vốn chiếm khoảng 170 triệu thiết bị xuất xưởng trong năm ngoái – sẽ trở nên "không khả thi về mặt kinh tế" và có thể biến mất vĩnh viễn ngay cả khi giá bộ nhớ được dự đoán ổn định lại vào năm 2027.

Bà Popal khẳng định rằng thời đại của những chiếc điện thoại thông minh giá rẻ đã kết thúc, bởi ngay cả khi cuộc khủng hoảng này đi qua, giá bộ nhớ được dự báo là khó có thể quay trở lại mức của năm 2025.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng bộ nhớ này còn tái định hình bối cảnh cạnh tranh trên thị trường smartphone. Việc giá chip tăng vọt sẽ tác động mạnh nhất đến biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng của nhiều thương hiệu điện thoại Android. Các nhà sản xuất smartphone của Trung Quốc như Xiaomi và Oppo hiện đang trong một cuộc chiến giành giật khách hàng quyết liệt, khi phải chi đậm cho các linh kiện hàng đầu nhằm chiếm lĩnh thị phần nội địa và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Tuy nhiên, theo IDC, các dòng máy bình dân của những hãng này là đối tượng chịu áp lực chi phí nặng nề nhất, bởi bộ nhớ chiếm một tỷ trọng rất lớn trong tổng giá thành vật liệu sản xuất của chúng.

Ngược lại, nhờ bảng cân đối kế toán mạnh mẽ và thế mạnh ở phân khúc cao cấp, Apple và Samsung được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng thị phần trong bối cảnh các đối thủ nhỏ hơn phải chật vật duy trì hoạt động hoặc thậm chí là rời bỏ thị trường.

Tuy nhiên, ngay cả những "gã khổng lồ" này cũng không tránh khỏi ảnh hưởng. Samsung đã phải tăng giá dòng điện thoại S26 và S26 Plus so với dòng S25 bằng cách loại bỏ phiên bản có bộ nhớ thấp nhất. Trong khi đó, tờ Koraen DealSite gần đây đưa tin Apple thậm chí còn không cần đàm phán với Samsung về giá chip nhớ mà ngay lập tức chấp nhận mức tăng giá bộ nhớ lên tới 100% để đảm bảo ký kết được hợp đồng cung ứng chip.

Mặc dù IDC dự báo thị trường smartphone toàn cầu sẽ có sự phục hồi khiêm tốn khoảng 2% vào năm 2027 và tăng trưởng mạnh hơn ở mức 5,2% vào năm 2028 khi điều kiện cung ứng cải thiện, nhưng IDC cũng nhấn mạnh rằng thị trường khó có khả năng quay lại trạng thái như trước đây.

Thị trường smartphone sau cuộc khủng hoảng này sẽ mang một diện mạo hoàn toàn mới, nơi người tiêu dùng phải chấp nhận mức giá cao hơn và các lựa chọn ở phân khúc giá rẻ sẽ trở nên cực kỳ hạn chế.