Thi ca cất lên từ khát vọng "Trước biển lớn"

Vào ngày 3/3 (ngày Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ) tới đây, Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026 với chủ đề Trước biển lớn sẽ diễn ra tại phường Bãi Cháy và phường Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.

Đây là năm thứ hai sự kiện thường niên này tổ chức tại một địa phương khác ngoài Hà Nội sau thành công của Ngày thơ Việt Nam lần thứ 23 - 2025 tổ chức tại tỉnh Ninh Bình, tiếp tục triển khai chủ trương đưa ngày thơ quốc gia đến với công chúng cả nước qua hình thức tổ chức luân phiên tại các địa phương.

Từ khát vọng "Trước biển lớn"

Phát biểu tại họp báo diễn ra sáng 25/2 ở Hà Nội, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam) cho biết, Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 diễn ra trong một thời điểm đặc biệt khi đất nước vừa trải qua dấu mốc chính trị quan trọng với việc tổ chức thành công Đại hội XIV của Đảng, mở ra giai đoạn phát triển mới cùng khát vọng vươn mình mạnh mẽ của dân tộc.

Theo ông, chủ đề Trước biển lớn không chỉ là một hình ảnh mang tính biểu tượng mà còn phản chiếu trạng thái tinh thần của Việt Nam hôm nay khi đang đứng trước không gian toàn cầu rộng mở, với cả cơ hội lẫn thử thách trên một hành trình phát triển mới.

"Trước biển lớn là tên gọi phù hợp với tinh thần thời đại. Con tàu mang tên Việt Nam phải ra khơi, phải tiến ra biển lớn. Đó là tương lai đầy thách thức nhưng cũng là khát vọng mà chúng tôi muốn gửi gắm qua chủ đề năm nay" - ông Thiều nhấn mạnh.

Trong hành trình này, văn học và thi ca tiếp tục được nhìn nhận như một lực lượng đồng hành cùng đời sống dân tộc, góp phần nuôi dưỡng sức mạnh văn hóa và tinh thần Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Với chủ đề Trước biển lớn, việc lựa chọn tỉnh Quảng Ninh là đơn vị tổ chức ngày thơ năm nay cũng mang nhiều ý nghĩa. Trước hết, đây là địa phương đầu tiên tổ chức sự kiện ngày thơ trên quy mô tỉnh vào năm 1988, nhân kỷ niệm 520 năm nhà vua Lê Thánh Tông đề thơ trên vách núi Bài Thơ, trước khi Ngày thơ Việt Nam ra đời trên phạm vi toàn quốc năm 2003, do Hội Nhà văn Việt Nam chủ trì.

Theo Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Quảng Ninh hội tụ đồng thời thiên nhiên kỳ vĩ, chiều sâu lịch sử, nền tảng văn hóa và sức sống đổi mới mạnh mẽ. Quan trọng hơn, đó còn là vùng đất giàu truyền thống thi ca, nơi đã nuôi dưỡng cảm hứng cho nhiều thế hệ người cầm bút.

Ông Thiều kỳ vọng việc đưa ngày thơ về Quảng Ninh không chỉ giúp công chúng địa phương tiếp cận gần hơn với thơ ca đương đại mà còn khơi dậy cảm hứng sáng tạo trong thế hệ trẻ yêu văn chương.

Sự kết hợp giữa thi ca và biển cả

Theo nhà thơ Hữu Việt (Ủy viên BCH Hội Nhà văn Việt Nam) điểm nhấn trung tâm của sự kiện năm nay là Đêm thơ Nguyên tiêu Trước biển lớn diễn ra tối 3/3 tại Cung quy hoạch, hội chợ và triển lãm tỉnh Quảng Ninh (đường Trần Quốc Nghiễn, phường Hạ Long), quy tụ những tác phẩm tiêu biểu viết về biển của nhiều thế hệ nhà thơ.

Công chúng sẽ được lắng nghe và thưởng thức tác phẩm của các các nhà thơ nổi tiếng và những nhà thơ có những bài thơ hay viết về biển như: Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Trần Nhuận Minh, Trần Đăng Khoa, Thuận Hữu, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Nguyễn Việt Chiến, Đặng Huy Giang, Phạm Đương... và các nhà thơ trẻ đang tạo được ấn tượng trên văn đàn: Trang Thanh, Lữ Mai, Nguyễn Thị Kim Nhung...

Ông Việt cho biết, tinh thần tổ chức năm nay hướng tới việc để các thế hệ nhà thơ cùng cất lên tiếng nói chung trong hành trình biểu tượng của con tàu Việt Nam tiến ra biển lớn. Đáng chú ý, Ban tổ chức đặc biệt mời những nhà thơ từng có chuyến đi Trường Sa, những người đã sáng tác nhiều tác phẩm gây tiếng vang và có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội cũng như với các chiến sĩ nơi đảo xa.

Một điểm mới đáng chú ý khác là sự kết hợp giữa thơ và âm nhạc. Công chúng không chỉ nghe tác giả trực tiếp đọc thơ, chia sẻ hoàn cảnh sáng tác mà còn thưởng thức các ca khúc phổ thơ ngay sau đó, tạo nên trải nghiệm nghệ thuật liền mạch giữa thi ca và sân khấu biểu diễn.

Trong khuôn khổ chương trình, bên cạnh tiết mục mở màn ngâm bài thơ Nguyên tiêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh theo truyền thống, công chúng còn được thưởng thức một số tiết mục nghệ thuật đặc sắc về mảnh đất, con người Quảng Ninh do chính các nghệ sĩ tỉnh Quảng Ninh thực hiện, được nghe những bài hát hay về biển đã làm xúc động biết bao thế hệ.

Cùng với đó, không gian ngày thơ năm nay cũng được thiết kế mở với 50 câu thơ về biển, tuyển chọn từ thơ cổ đại, trung đại đến hiện đại, trình bày trên các "cánh buồm thơ" do nhiếp ảnh gia Dương Minh Long thiết kế, đồng thời đảm nhiệm toàn bộ mỹ thuật chương trình.

Đáng chú ý, trong dịp này, NXB Hội Nhà văn phát hành tập thơ Trước biển lớn, lấy theo tên chủ đề ngày thơ với những bài thơ trọn vẹn có 50 câu thơ của các tác giả được lựa chọn và những bài thơ khác.

Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, tập sách không chỉ là tuyển tập thi ca mà còn mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt. Đó là "một bộ hồ sơ" xác lập đồng thời lãnh thổ địa lý và lãnh thổ văn hóa của người Việt Nam thông qua những bài thơ viết về biển đảo suốt nhiều thế kỷ. Ông khẳng định, các tác phẩm trong tuyển tập có thể xem như một bản tuyên ngôn thi ca về chủ quyền, được tạo nên từ tiếng nói nghệ thuật của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Khẳng định phẩm giá của thơ ca

Bên cạnh các hoạt động trình diễn, dấu ấn học thuật quan trọng của Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 là tọa đàm Phẩm giá của thơ ca, diễn đàn trao đổi về vị thế và trách nhiệm của thơ trong bối cảnh xã hội số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ.

Nhà văn Nguyễn Bình Phương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam), cho biết tọa đàm năm nay nhằm hệ thống lại các vấn đề đã được đặt ra trong nhiều cuộc thảo luận trước đó, từ đó phác họa diện mạo tổng thể của thơ ca đương đại Việt Nam.

Theo ông, "phẩm giá của thơ ca" được cấu thành từ chất lượng tác giả, giá trị nghệ thuật, nội dung tư tưởng cũng như toàn bộ những yếu tố phát sinh quanh đời sống thơ. Đặt vấn đề về phẩm giá cũng đồng nghĩa với việc bàn tới trách nhiệm xây dựng, gìn giữ và bảo vệ thơ ca trước những biến đổi lớn của xã hội, đặc biệt là sự can thiệp ngày càng sâu của công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào hoạt động sáng tạo.

"Chúng tôi đặt vấn đề về phẩm giá nghĩa là phải có sự xây dựng, gìn giữ, bảo quản và thậm chí là bảo vệ thơ ca trước những thay đổi rất lớn của xã hội hiện nay, đặc biệt là sự phát triển công nghệ dẫn tới sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo" - nhà văn nhấn mạnh.

Tọa đàm cũng sẽ thảo luận những câu hỏi đang gây nhiều tranh luận: Liệu trí tuệ nhân tạo có nên tham gia trực tiếp vào sáng tạo thơ? Ông Phương cho rằng, "sáng tác và cảm thụ thơ ca là quá trình hoàn thiện con người, mở rộng con người. Vì thế, chúng ta phải bàn xem thuật toán và công nghệ thông tin can thiệp vào đó sẽ giúp ích hay gây ra những tổn hại gì".

Một nội dung đáng chú ý khác là hiện tượng phát ngôn và phê bình thơ ca trên mạng xã hội. Theo ông Phương, sự mở rộng quyền phát ngôn trên mạng xã hội đang tạo ra nhiều vấn đề cần được nhận diện nghiêm túc.

"Công nghệ thông tin cho phép mỗi người có quyền biểu đạt, nhưng trước những hiện tượng phát ngôn, nhận xét về tác phẩm trên mạng, chúng ta phải bàn xem điều đó có lợi hay có hại đối với nhận thức chung về thơ ca, và nó ảnh hưởng thế nào tới cách xã hội nhìn nhận giá trị của thơ" - ông nói.

Ở một bình diện sâu hơn, tọa đàm còn nhìn lại lịch sử thơ Việt Nam như một hành trình dấn thân. Theo ông Phương, thơ ca từng chấp nhận hy sinh những tìm tòi nghệ thuật thuần túy để đồng hành cùng vận mệnh dân tộc trong chiến tranh và công cuộc kiến thiết đất nước.

"Có những giai đoạn thơ ca đã biết hy sinh cái cao xa, độc lạ của mình để phục vụ nhiệm vụ chung của đất nước. Chính sự lựa chọn ấy cũng là một biểu hiện của phẩm giá" - ông bày tỏ.

Mặt khác, trong bối cảnh đời sống văn hóa chịu sức ép mạnh mẽ của thị trường, một câu hỏi quan trọng mà tọa đàm hướng tới, đó là khả năng tự bảo vệ của thơ ca trước nguy cơ bị thương mại hóa.

"Liệu thơ ca có dám khước từ việc trở thành hàng hóa, có vượt qua được quan niệm biến nó thành một công cụ giải trí nhạt nhẽo để trở về đúng bản chất của mình, tức là sự kết tinh tinh túy của tâm hồn con người hay không" - nhà văn Nguyễn Bình Phương đặt vấn đề.