Thể thao Việt Nam: Lạ lùng bắn súng và 'độ vênh' của đầu tư trọng điểm

Tối 10/11, tại Giải vô địch thế giới ở Doha, nữ xạ thủ Trịnh Thu Vinh giành HCB 25m súng ngắn, giúp bắn súng Việt Nam lần đầu có nữ xạ thủ giành huy chương thế giới, qua đó có tấm vé đầu tiên của thể thao Việt Nam (TTVN) dự Olympic Los Angeles 2028.

Chỉ mới mấy tháng trước, Trịnh Thu Vinh có một kỳ Asiad 20 không thành công, và bắn súng Việt Nam cũng thế dù trước đó không lâu, chính Thu Vinh và HCV Asiad 19 là Phạm Quang Huy đã vô địch châu Á ở nội dung đôi. Nhìn chung, với bắn súng Việt Nam, biểu đồ hình sin đã là chuyện quen thuộc.

Bắn súng vốn là môn chủ lực ngay từ những ngày đầu tiên TTVN hội nhập với thế giới. Vừa là môn thể thao có tính di sản của lịch sử, vừa phù hợp với tố chất của VĐV Việt Nam, nên bắn súng từ rất lâu rồi luôn xếp đầu bảng của các hạng mục đầu tư thành tích cho những cuộc vươn mình ra thế giới của thể thao nước nhà.

Nòng cốt lực lượng VĐV đa phần thuộc quản lý của ngành quốc phòng và an ninh. Đây là môi trường rèn luyện lý tưởng tạo nên tính kỷ luật thép, sự tập trung cao độ và tác phong chuyên nghiệp. Nhờ nền tảng vững chắc đó, tại các kỳ SEA Games, bắn súng Việt Nam luôn duy trì vị thế trong 2 vị trí đầu tiên, liên tục gặt hái huy chương và xô đổ nhiều kỷ lục khu vực.

Đối với một môn thể thao có bề dày, có sự phù hợp nhất định, cũng không phải là môn cạnh tranh trực tiếp để phải chịu các bất lợi về thể hình, thể lực, thì lẽ ra bắn súng phải tiến được khá xa. Nhưng vấn đề là khi tiến thêm một bước nữa, ra các đấu trường thế giới, thì bắn súng đa phần lại gây thất vọng dù không ít lần giành kỳ tích.

Thành tích ở đỉnh cao thế giới cho đến nay vẫn khá hiếm hoi với bắn súng Việt Nam. Cột mốc chói lọi nhất chính là chiếc HCV cùng HCB lịch sử của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tại Olympic Rio 2016. Đáng nói, chiến công phi thường ấy chỉ đến khi Hoàng Xuân Vinh đã ở tuổi tứ tuần. Và cho đến nay, 1 HCV và 1 HCB đó là những huy chương hiếm hoi của bắn súng Việt Nam tại đấu trường Olympic.

Ở cấp độ châu lục, cơn khát HCV Asiad cũng kéo dài dai dẳng. Phải mất gần 40 năm kể từ lần đầu tiên tham dự Asiad, bắn súng Việt Nam mới giành được chiếc HCV đầu tiên và duy nhất do công của Phạm Quang Huy tại Asiad 19 (năm 2023). Nếu xem Asiad là nấc thang kế tiếp sau SEA Games, thì thành tích ấy rất đáng ngạc nhiên bởi ở Đông Nam Á, bắn súng Việt Nam là một thế lực truyền thống.

Những khoảnh khắc chiến thắng đó vô cùng tự hào, nhưng chúng lại mang đậm dấu ấn của nỗ lực cá nhân xuất thần hơn là kết quả của một hệ thống ổn định. Đáng nói, cứ vào thời điểm kỳ vọng cao nhất, bắn súng Việt Nam lại thường thất bại. Bản lĩnh thi đấu trước hồng tâm, ranh giới giữa vinh quang và hụt bước, vẫn là điểm yếu cố hữu nhưng chưa được khắc phục triệt để.

Chính sự chênh lệch giữa tiềm lực và kết quả thực tế đã biến bắn súng thành hình ảnh tiêu biểu cho các vấn đề của công tác đầu tư trọng điểm của TTVN. Chiến lược tập trung đầu tư này cũng đã được triển khai gần 10 năm qua, nhưng ngoài danh sách các môn được lựa chọn, thì khái niệm "trọng điểm" vẫn còn rất mơ hồ.

Đã là trọng điểm, mục tiêu phải là thành công ở cấp độ cao nhất (Asiad, Olympic), với số lượng VĐV đồng đều và tính ổn định về thành tích. Thế nhưng thực tế, bắn súng vẫn phụ thuộc nhiều vào nỗ lực cá nhân, thành tích lại có kèm các yếu tố may mắn, bản lĩnh thi đấu không tạo được sự yên tâm.

Lẽ ra, đã là "trọng điểm", thì những điểm yếu sẽ phải được khắc phục đầu tiên trước khi nói đến chuyện phát huy điểm mạnh. Bắn súng là môn thể thao đòi hỏi rất cao ở yếu tố tâm lý cá nhân, không phụ thuộc vào nhiều độ tuổi của xạ thủ. Nếu phải đợi tích lũy đến 30-40 tuổi mớt thành công thì khó gọi đó là "đầu tư trọng điểm".

Tài năng của Trịnh Thu Vinh đã được công nhận. Nhưng nếu bắn súng là môn trọng điểm thì lẽ ra, bên cạnh Trịnh Thu Vinh phải còn có nhiều đồng đội ngang tài, cân sức thay vì lại tiếp tục trở thành niềm hy vọng lớn nhất. Đó cũng nên là một phần để đánh giá về hoạt động đầu tư đặc thù, trọng điểm.