Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực từ hoàn thiện thể chế

Khoảng 45 dự án luật, nghị quyết dự kiến được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trong đó nhiều dự án tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp. 

Khối lượng lập pháp lớn đặt ra yêu cầu không chỉ hoàn thiện từng quy định, mà phải nhận diện đúng những điểm nghẽn từ thực tiễn để sửa đúng, sửa trúng, tạo thêm không gian phát triển.

Luật phải giải quyết được những vấn đề đang đặt ra

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, diễn ra ngày 28-29/9, 17 dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 đã được thảo luận. Các nội dung được thảo luận tập trung vào những vấn đề đang đặt ra từ thực tiễn, yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đây cũng là thời điểm nhiều chủ trương lớn của Đảng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa. Vì vậy, yêu cầu đối với mỗi dự án luật được đặt đồng thời ở tiến độ, chất lượng, tính khả thi và sự thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tại Phiên họp tháng 9 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải là một chỉnh thể thống nhất. Kết quả của xây dựng và thực thi pháp luật phải được đo bằng những “điểm nghẽn” được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông, kỷ luật, kỷ cương được tăng cường và quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân, doanh nghiệp được bảo đảm.

Các cơ quan được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm thống nhất giữa các nội dung và đúng tiến độ; việc đã rõ, đủ căn cứ thì triển khai ngay, những vấn đề còn khác nhau phải có phương án báo cáo cấp có thẩm quyền. Mỗi nhiệm vụ phải rõ sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm; kết quả cuối cùng phải thể hiện ở việc vướng mắc được tháo gỡ, quyền được bảo vệ, nguồn lực được khơi thông và niềm tin của nhân dân được củng cố.

Từ yêu cầu đó, những đạo luật được đưa ra xem xét tại Kỳ họp thứ 2 đang được rà soát theo hướng sát hơn với những vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, nhấn mạnh năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, trong khi Kỳ họp thứ 2 có khối lượng lập pháp rất lớn, khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải đặt chất lượng, tính khả thi và yêu cầu phát triển lên hàng đầu. Đặc biệt, đối với Luật Đất đai (sửa đổi), đạo luật có liên quan tới toàn bộ nền kinh tế và cuộc sống của người dân, phải “làm chặt, làm kỹ”, coi việc hoàn thiện dự án để trình, xem xét tại Kỳ họp này là nhiệm vụ trọng tâm.

Điều đáng chú ý là yêu cầu về tính khả thi được đặt ngay từ khâu xây dựng luật. Chủ tịch Quốc hội đề nghị tính kỹ quy định có khả thi hay không, ai thực hiện, thực hiện như thế nào và trách nhiệm đến đâu, nhằm sớm khắc phục tình trạng thực thi pháp luật còn là khâu yếu.

Sửa từ những vướng mắc cụ thể, khơi thông nguồn lực

Trong nhóm dự án luật được quan tâm nhất, Luật Đất đai (sửa đổi) có phạm vi tác động đặc biệt rộng. Tại cuộc họp với các bộ, ngành về tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi) ngày 28/9, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã yêu cầu rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm các quy định có tính khả thi, hiệu quả, hạn chế tối đa những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện sau khi luật được ban hành.

Dự thảo Luật tập trung quy định những nguyên tắc chung, quy định mang tính khung, cốt lõi; những vấn đề cụ thể, chi tiết, mang tính thủ tục bắt buộc đưa vào các nghị định của Chính phủ để thuận lợi trong quá trình triển khai. Với đất của doanh nghiệp nhà nước, đất nông, lâm trường, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người đang sử dụng đất hợp pháp.

Ở nghị trường, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục yêu cầu rà soát, xác định các điểm nghẽn trong thực hiện Luật Đất đai hiện hành, giải quyết căn cơ những vướng mắc có nguyên nhân từ các quy định của Luật; đồng thời, dự thảo phải bảo đảm tính khả thi, đồng bộ với pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, quy hoạch, đầu tư, tổ chức chính quyền địa phương và phát triển đô thị.

Từ phía người dân, những vấn đề của đất đai cũng được kiến nghị tới các đại biểu Quốc hội. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 28/9 ở các xã Minh Thanh, Sơn Dương và Tân Trào của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang, cử tri đề nghị tiếp tục nghiên cứu, tham gia ý kiến vào dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), nhất là chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh.

Cùng với đất đai, hai dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ 7 ngày 2/10.

Việc sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023 nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó có những quan điểm mới về ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê; khắc phục những bất cập trong thực tiễn và bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Dự án luật hướng tới môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Với Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa một số điều kiện đầu tư kinh doanh và một số thủ tục hành chính; đồng thời hoàn thiện các khái niệm liên quan đến kinh doanh bất động sản, dự án bất động sản, bất động sản có sẵn và bất động sản hình thành trong tương lai.

Các cơ quan thẩm tra đánh giá hai dự án đã được chuẩn bị để trình Quốc hội xem xét, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát những vấn đề có tính nền tảng, tác động trực tiếp đến thị trường nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Trong lĩnh vực điện lực, yêu cầu hoàn thiện thể chế cũng xuất phát từ một nhu cầu rất cụ thể của nền kinh tế. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9 ngày 3/10, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết nhu cầu điện của Việt Nam hiện tăng khoảng 10% mỗi năm, trong khi phát triển các dự án nguồn điện và lưới điện cần nhiều thời gian. Bộ Công Thương đang tập trung rà soát, sửa đổi Luật Điện lực, đồng thời rà soát, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, thay thế và cập nhật các nguồn điện chậm tiến độ.

Theo Thứ trưởng, Luật Điện lực (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026 nhằm tháo gỡ tối đa các rào cản, tạo điều kiện thu hút nguồn lực đầu tư phát triển nguồn và lưới điện.

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, các đại biểu cũng chỉ ra những điểm nghẽn trong cơ chế thị trường điện. Đại biểu Tô Ái Vang cho rằng việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn là điểm nghẽn; một số dự án nguồn điện lớn chậm triển khai do thiếu khung pháp lý.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn, lưới điện nhưng việc thay đổi cơ chế giá điện phải được xem xét dưới góc độ quyền lợi người sử dụng điện và lợi ích quốc gia. Đại biểu cho rằng cần làm rõ chi phí hợp lý để thu hồi, rủi ro thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả.

Để luật đi vào cuộc sống

Từ đất đai, nhà ở, bất động sản đến điện lực, các nội dung được đưa ra sửa đổi đều gắn với những vấn đề đã xuất hiện trong quá trình thực hiện chính sách. Đây cũng là điều được thể hiện qua các cuộc tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ 2. Đại tướng Nguyễn Tân Cương khi tiếp xúc cử tri tại Đồng Tháp cho rằng Kỳ họp thứ 2 có ý nghĩa quan trọng trong thể chế hóa các định hướng chiến lược, các quyết sách của Đảng; công tác lập pháp tại kỳ họp hướng vào tháo gỡ các điểm nghẽn, đặt ra yêu cầu cao về đánh giá tác động, tính đồng bộ, thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật và trách nhiệm tổ chức thi hành sau khi chính sách được ban hành.

Ông đề nghị địa phương tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, đất đai, đầu tư, hạ tầng và thủ tục hành chính; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu kết quả cuối cùng của xây dựng và thực thi pháp luật phải được thể hiện bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn lực được khơi thông, quyền của người dân và doanh nghiệp được bảo vệ. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng yêu cầu ngay từ khâu xây dựng phải tính kỹ tính khả thi, ai thực hiện, thực hiện như thế nào và trách nhiệm đến đâu.

Bên cạnh việc sửa luật để tháo gỡ những vướng mắc trong quy định, khâu tổ chức thực hiện cũng được đặt ngang hàng với công tác xây dựng pháp luật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đến năm 2030 phải tạo chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật, sớm khắc phục căn bản tình trạng thực thi pháp luật được xem là khâu yếu, xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết. Mỗi chính sách phải xác định rõ người thực hiện, nguồn lực, điều kiện và kết quả cần đạt. Pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ; đồng thời phải đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế, thích ứng với tiến bộ khoa học công nghệ và mô hình kinh doanh mới, chống biến đổi khí hậu và những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn.