Thái Lan đề xuất ASEAN chủ động ứng phó đa khủng hoảng

Ngày 5/11, tại Singapore, Phó Thủ tướng, Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow nhấn mạnh ASEAN cần đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực tự cường và phối hợp hành động để chủ động ứng phó với các cuộc khủng hoảng chồng lấn, thay vì chỉ phản ứng khi thách thức xảy ra.

Phát biểu dẫn đề tại Hội nghị Bàn tròn ASEAN lần thứ 41 do Viện nghiên cứu Đông Nam Á – Yusof Ishak (ISEAS) tổ chức với chủ đề "Ứng phó trong kỷ nguyên đa khủng hoảng: ASEAN có thể đáp ứng khi cần thiết?", ông Sihasak cho rằng không quốc gia thành viên nào có thể đơn độc giải quyết những thách thức từ cạnh tranh nước lớn, phân mảnh kinh tế, biến đổi khí hậu đến an ninh năng lượng và lương thực. Vì vậy, hợp tác khu vực là yêu cầu chiến lược để ASEAN không chỉ vượt qua khủng hoảng mà còn duy trì đà phát triển.

Về phương thức hoạt động, người đứng đầu ngành ngoại giao Thái Lan đề xuất vận dụng linh hoạt hơn nguyên tắc đồng thuận, tránh để quy trình ra quyết định kéo dài làm chậm phản ứng trước tình huống cấp bách. Ông đồng thời kiến nghị phát huy vai trò của nước Chủ tịch và duy trì cơ chế "Troika" gồm Chủ tịch tiền nhiệm, đương nhiệm và kế nhiệm nhằm bảo đảm tính liên tục trong điều phối, xử lý các vấn đề khu vực.

Phó Thủ tướng Thái Lan nêu 3 ưu tiên của ASEAN gồm thúc đẩy liên kết khu vực, nâng cao năng lực tự cường và bảo đảm người dân được hưởng lợi thiết thực từ hợp tác. Trong đó, thương mại nội khối hiện chiếm chưa đến 25% tổng thương mại của ASEAN, cho thấy dư địa lớn để mở rộng thị trường, tháo gỡ rào cản phi thuế quan và thúc đẩy Hiệp định Khung về kinh tế số ASEAN (DEFA).

Để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc, ASEAN cần đa dạng hóa chuỗi cung ứng, phát triển Lưới điện ASEAN, mở rộng giao dịch điện sạch xuyên biên giới và củng cố dự trữ lương thực khẩn cấp. Ông dẫn dự án liên kết điện giữa Lào, Thái Lan, Malaysia và Singapore làm ví dụ về hợp tác thực chất. Hiệu quả của hiệp hội cũng cần được thể hiện qua khả năng tạo việc làm, phòng chống lừa đảo trực tuyến và ứng phó với các rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Đề cập các vấn đề khu vực, Phó Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh bất đồng giữa Thái Lan và Campuchia cần được kiểm soát, giải quyết bằng đối thoại và biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, không để ảnh hưởng đến đoàn kết và chương trình nghị sự chung của ASEAN. Về Myanmar, ông khẳng định Đồng thuận 5 điểm của ASEAN vẫn là khuôn khổ quan trọng, song cần được cụ thể hóa bằng các bước triển khai khả thi. Thái Lan theo đuổi cách tiếp cận song song, vừa xử lý các vấn đề trực tiếp tại biên giới, vừa duy trì tiếp xúc và thúc đẩy đối thoại rộng rãi hơn giữa các bên liên quan.

Đối với an ninh hàng hải, quan chức Thái Lan đề cao tự do hàng hải, quyền qua lại hòa bình và việc tuân thủ luật pháp quốc tế; đồng thời kêu gọi tăng cường phối hợp bảo đảm an toàn các tuyến vận tải năng lượng và hàng hóa trước những bất ổn địa chính trị. Ông cũng cho rằng ASEAN cần đẩy nhanh hài hòa hóa thủ tục, giảm rào cản thương mại và mở rộng hợp tác với Liên minh châu Âu (EU).

Phó Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp giữa Singapore, nước giữ cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2027, và Thái Lan, nước đảm nhiệm vai trò này năm 2028, nhằm bảo đảm tính liên tục của các chương trình nghị sự dài hạn khi ASEAN hướng tới kỷ niệm 60 năm thành lập.

Tại hội nghị, các học giả cũng tập trung phân tích tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc, các cơ chế hợp tác nhóm nhỏ và rủi ro an ninh trên biển. Các ý kiến cùng nhấn mạnh yêu cầu ASEAN nâng cao hiệu quả phối hợp để duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực.