Trong chương trình nghệ thuật "Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền" do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026, hai tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" và "Thắm sắc muôn màu" của tác giả Nguyễn Quang Minh, qua phần trình diễn của NSƯT Mai Lý, mang đến một lát cắt giàu cảm xúc về vẻ đẹp văn hóa Việt Nam. Từ nắng mưa xứ Huế đến sắc màu miền Tây Nam Bộ, từ những chất liệu âm nhạc truyền thống đến cách biểu đạt đương đại, các tác phẩm gợi mở một cách tiếp cận: giữ gìn tinh hoa không phải là khép lại trong quá khứ, mà là tìm cho những giá trị ấy một đời sống mới.
Ngày 24/11/2026 đánh dấu lần đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam được tổ chức. Trong dấu mốc có ý nghĩa ấy, chương trình nghệ thuật "Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền" được Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) xây dựng với mong muốn tạo nên một không gian nghệ thuật tôn vinh những giá trị đặc sắc đã được chắt lọc, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Ở đó, nghệ thuật truyền thống được nhìn nhận không đơn thuần là những di sản cần bảo tồn, mà được đặt trong dòng chảy đời sống hôm nay, nơi công chúng có thể cảm nhận, thấu hiểu và tìm thấy niềm tự hào về cội nguồn văn hóa dân tộc.
Trong một chương trình hướng đến sự hội tụ tinh hoa, việc lựa chọn tác giả, nghệ sĩ và tác phẩm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi mỗi tiết mục không sẽ mang theo một câu chuyện văn hóa, một sắc thái vùng miền và khả năng gợi mở những giá trị chung của cộng đồng.
Tác giả Nguyễn Quang Minh chia sẻ nguồn cảm hứng sáng tạo tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" - Video: Yến Nguyễn - Mộng Thìn
Hai tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" và "Thắm sắc muôn màu" của tác giả, nhà nghiên cứu Đông phương học Nguyễn Quang Minh được lựa chọn trong tinh thần ấy. Một tác phẩm hướng về Huế - vùng đất của nắng, mưa, chiều sâu lịch sử và những tầng ký ức; tác phẩm còn lại lấy cảm hứng từ miền Tây Nam Bộ, nơi đất đai trù phú, con người thuần hậu và những dòng chảy văn hóa gặp gỡ, bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Dù khác biệt về không gian địa lý và sắc thái âm nhạc, hai tác phẩm cùng gặp nhau ở một điểm: tìm kiếm cái riêng của mỗi vùng đất để từ đó nói được cái chung của văn hóa Việt Nam.
Với "Nắng đã mềm chưa", tác giả Nguyễn Quang Minh không lựa chọn cách tiếp cận quen thuộc khi viết về Huế. Nếu nhắc đến xứ Huế, người ta thường nghĩ ngay đến những cơn mưa kéo dài, vẻ trầm mặc của kinh thành hay những thanh âm cổ kính, thì ở tác phẩm này, hình ảnh nắng lại trở thành điểm khởi đầu của cảm xúc.
Bản nhạc "Nắng đã mềm chưa" - Nhạc và lời: Tác giả Nguyễn Quang Minh
"Nắng đã mềm chưa em dỗ mình đừng khóc", câu hát mở ra một không gian vừa gần gũi vừa giàu tính gợi. Nắng dường như mang theo tâm trạng con người, có lúc gay gắt, có lúc dịu dàng, có lúc khuất vào mây trời để nhường chỗ cho sự bình yên. Những hình ảnh "sắc trời tím nhẹ", "Huế xưa buồn mưa", "bóng hiền sáng chói Tam Giang" tạo nên một miền ký ức nơi thiên nhiên, lịch sử và con người hòa quyện.
Lý giải về cảm hứng sáng tác, Nguyễn Quang Minh nhắc đến phá Tam Giang - nơi ông cho rằng phải trực tiếp đến, quan sát và lắng nghe mới có thể cảm nhận hết vẻ đẹp đặc biệt của nắng mưa xứ Huế. Đó là không gian giao thoa của sông nước, nơi những dòng chảy gặp nhau trước khi ra biển. Cảnh sắc ấy, trong cảm nhận của tác giả, cũng mang những nét tương đồng với tính cách con người Huế: trầm mặc, sâu sắc nhưng ẩn chứa sức mạnh và sự bất khuất.
Đặc biệt, hình ảnh nắng và mưa trong tác phẩm còn mang ý nghĩa vượt ra ngoài cảnh sắc. Tác giả liên hệ những mất mát, hy sinh trong lịch sử với giá trị của hòa bình và hạnh phúc hôm nay. Theo ông, chính những trải nghiệm lịch sử sâu sắc đã làm nên chiều sâu cảm xúc của con người Huế, để sau những tháng năm quyết liệt, điều còn lại vẫn là khát vọng bình an, hạnh phúc.
Vì thế, "Nắng đã mềm chưa" không đi theo lối kể về Huế bằng những biểu tượng đã quen thuộc, mà tìm cách chạm đến phần cảm xúc bên trong của vùng đất. Chất liệu âm nhạc phảng phất Nam Ai, Nam Bằng, gợi liên tưởng đến không gian âm nhạc truyền thống, nhưng không khép lại trong một khuôn mẫu cố định. Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Minh mong muốn tác phẩm có sự tiếp nhận và giao thoa sắc thái âm nhạc của cả ba miền, để người nghe ở những vùng văn hóa khác nhau đều có thể tìm thấy sự đồng cảm.
Ông quan niệm, nghệ thuật cần có những khoảng mở để mỗi người tự tìm thấy cách cảm nhận của riêng mình. Với Huế, đôi khi điều đáng quý không nằm ở việc diễn giải mọi thứ thật rõ ràng, mà ở khả năng giữ lại một khoảng lặng để người nghe tự đắm chìm trong nắng, mưa và ký ức.
Nếu "Nắng đã mềm chưa" là một cuộc đối thoại với vẻ đẹp và chiều sâu lịch sử của xứ Huế, thì "Thắm sắc muôn màu" lại mở ra một không gian rộng hơn, từ miền Tây Nam Bộ đến bức tranh văn hóa của cả đất nước.
Cảm hứng sáng tác của tác phẩm bắt đầu từ những quan sát về vùng đất phương Nam. Tác giả Nguyễn Quang Minh nhắc đến những trang viết trong "Đất rừng phương Nam" của nhà văn Đoàn Giỏi, những cánh đồng lúa chín, mùa nước nổi, nhịp sống gắn với sông nước và tính cách hồn hậu, yêu đời của con người nơi đây.
Ông cho rằng, nói miền Nam có hai mùa mưa và nắng là chưa đủ để diễn tả hết đặc trưng của Tây Nam Bộ. Đặc biệt, mùa nước nổi từ khoảng tháng 7 đến tháng 11 tạo nên một nhịp vận động rất riêng của thiên nhiên và đời sống. Những đặc điểm ấy không chỉ tạo nên sự phong phú về cảnh quan, sản vật, mà còn góp phần hình thành một bản sắc văn hóa giàu sức sống.
Tuy nhiên, điều ông quan tâm không dừng ở việc tái hiện vẻ đẹp miền Tây bằng những hình ảnh quen thuộc. Ông đặt ra một câu hỏi rộng hơn: Làm thế nào để những giá trị văn hóa đặc sắc của một vùng đất có thể được diễn đạt bằng ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay, đủ sức kết nối với công chúng rộng rãi và vươn ra ngoài biên giới quốc gia?
Tác giả Nguyễn Quang Minh - Nhà nghiên cứu Đông phương học
Theo tác giả, văn hóa Tây Nam Bộ trước hết là tài sản của một vùng đất, nhưng ở một tầm nhìn rộng hơn, đó là tài sản chung của quốc gia và có thể trở thành tài sản của nhân loại khi những giá trị ấy được nhận diện, khẳng định và lan tỏa.
Từ cách nhìn đó, "Thắm sắc muôn màu" không giới hạn trong hai mùa mưa nắng đặc trưng của miền Tây, mà mở rộng thành hình ảnh bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông. Ngay trong những câu hát mở đầu, bốn mùa đã được nhân hóa bằng những sắc thái tình cảm: "Xuân xanh, xanh bầu trời hy vọng. Hạ cháy... khoe rực sắc hồng. Thu sang mang bình yên quê mẹ. Đông ấm tình cha bởi lửa nồng".
Bốn mùa ở đây không đơn thuần là sự vận động của thời gian, mà còn là biểu tượng của những miền cảm xúc, những giá trị gia đình, quê hương và đất nước. Từ sắc xuân, tình mẹ, tình cha đến những ký ức được trao truyền qua lời ru, tiếng hát, tác phẩm hướng đến một bức tranh văn hóa có sự hiện diện của nhiều thế hệ, nhiều vùng miền và nhiều cộng đồng dân tộc.
"Thắm sắc muôn màu" lại mở ra một không gian rộng hơn, từ miền Tây Nam Bộ đến bức tranh văn hóa của cả đất nước - Video: Yến Nguyễn - Mộng Thìn
Đáng chú ý, dù mở rộng tầm nhìn đến không gian bốn mùa và sự vận động của thế giới, tác phẩm vẫn lựa chọn nền tảng âm nhạc cải lương Tây Nam Bộ. Theo tác giả Nguyễn Quang Minh, nhiều làn điệu được kết hợp trong quá trình xây dựng tác phẩm, nhằm chuyển tải ngôn ngữ, âm nhạc và nhịp sống của người dân nơi đây.
Đây cũng là điểm gặp gỡ giữa hai tác phẩm: chất liệu truyền thống không bị đặt trong một không gian tách biệt, mà trở thành nền tảng để phát triển ngôn ngữ biểu đạt mới. Nếu "Nắng đã mềm chưa" gợi lên những âm hưởng của Nam Ai, Nam Bằng trong một cấu trúc âm nhạc có tính giao thoa, thì "Thắm sắc muôn màu" lấy nền tảng cải lương, đờn ca tài tử để mở rộng câu chuyện về sự hội tụ văn hóa.
Đằng sau lựa chọn ấy là một quan niệm sáng tạo đáng chú ý: muốn đưa văn hóa địa phương đến với công chúng quốc tế, cần tìm được ngôn ngữ có khả năng kết nối rộng hơn, nhưng không được đánh mất căn cốt làm nên bản sắc.
Một trong những câu chuyện đặc biệt nhất phía sau "Thắm sắc muôn màu" là hành trình tác giả Nguyễn Quang Minh tìm kiếm người thể hiện tác phẩm. Theo chia sẻ của ông, quá trình lựa chọn kéo dài gần một thập niên. Người được lựa chọn cuối cùng là NSƯT Mai Lý - một nghệ sĩ phía Bắc, nhưng có khả năng thể hiện sâu sắc tinh thần âm nhạc và ngôn ngữ của miền Tây Nam Bộ.
Đây không phải lựa chọn thông thường về giọng hát hay kỹ thuật biểu diễn. Với tác giả, bài toán đặt ra phức tạp hơn nhiều: làm thế nào để một nghệ sĩ miền Bắc có thể chuyển tải được cảm xúc, cách nghĩ và sắc thái âm nhạc của người miền Nam, đồng thời giữ được độ sâu học thuật của cải lương và đờn ca tài tử? Tác giả Nguyễn Quang Minh kể, ông đã dành nhiều năm quan sát, lắng nghe và tìm kiếm. Đến năm 2017, khi chứng kiến NSƯT Mai Lý đạt giải cao tại Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, ông càng tin rằng mình đã tìm đúng người.
NSƯT Mai Lý là người được tác giả Nguyễn Quang Minh "chọn mặt gửi vàng"
Ông nhấn mạnh: "Tôi đã tìm kiếm xấp xỉ 10 năm để chọn người thể hiện ca khúc này". Điều khiến tác giả bị thuyết phục không đơn thuần là danh hiệu hay thành tích của nghệ sĩ, mà là khả năng nhập vào ca từ, nhấn nhá đúng những điểm cần thiết để người nghe cảm nhận được chất Nam Bộ trong từng câu hát. Ông nhận xét, có những lúc nghe NSƯT Mai Lý thể hiện, ông có cảm giác như đang nghe một nghệ sĩ Nam Bộ hát.
Với Nguyễn Quang Minh, kỹ thuật chỉ là yếu tố bổ trợ cho trạng thái biểu đạt. Điều quan trọng hơn là người nghệ sĩ phải hát bằng sự thấu hiểu và tấm lòng của mình.
Ông lý giải, "Thắm sắc muôn màu" được xây dựng từ sự tổng kết, nghiên cứu hơn 200 làn điệu dân ca, tài tử và chất liệu âm nhạc Tây Nam Bộ, kết hợp với những suy ngẫm về cấu trúc ngôn ngữ và nội dung nghệ thuật trong nhiều năm. Từ đó, tác phẩm hướng đến một tinh thần rộng lớn hơn, bao trùm các cộng đồng dân tộc trong một chỉnh thể văn hóa quốc gia.
Tác giả Nguyễn Quang Minh đã mất gần 1 thập kỷ để tìm được đúng người thể hiện đúng nhất tinh thần sáng tác của mình - Video: Yến Nguyễn - Mộng Thìn
Bởi vậy, việc lựa chọn một nghệ sĩ miền Bắc thể hiện tác phẩm mang ý nghĩa vượt ra ngoài yêu cầu chuyên môn. Đó còn là sự kết nối Bắc - Nam trong sáng tạo nghệ thuật; là cách một người nghệ sĩ mang cảm xúc, năng lực biểu đạt của mình để bước vào thế giới văn hóa của một vùng đất khác.
Tác giả gọi đây là sự tri ân đối với nền âm nhạc tài tử của phương Nam. Nhưng sự tri ân ấy không dừng ở việc tái hiện những gì đã có. Ông mong muốn đặt chất liệu truyền thống trong một cấu trúc ngôn ngữ âm nhạc hiện đại, nơi những yếu tố sáng tạo mới có thể cùng tồn tại với nền tảng học thuật của cải lương và tài tử.
Đó cũng là lý do quá trình sáng tạo và lựa chọn người thể hiện được ông thực hiện với sự thận trọng cao độ. Một tác phẩm có thể chứa đựng nhiều ý tưởng, nhưng nếu không tìm được người chuyển tải đúng tinh thần, khả năng lan tỏa những giá trị ấy sẽ bị hạn chế.
Đặt hai tác phẩm trong chương trình "Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền", có thể thấy rõ hơn tư duy sáng tạo của tác giả Nguyễn Quang Minh: đi từ một vùng đất cụ thể để chạm tới những giá trị chung; lấy chất liệu truyền thống làm nền tảng để xây dựng ngôn ngữ nghệ thuật có khả năng đối thoại với đời sống đương đại.
Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trong bối cảnh văn hóa Việt Nam đang đứng trước những cơ hội mới để phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế tri thức. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Minh, văn hóa có một năng lực đặc biệt trong việc kết nối con người, vượt qua khoảng cách địa lý, ngôn ngữ và khác biệt cộng đồng.
Ông kể về một lần đi qua bến đò, chỉ từ một câu hò đã có thể cảm nhận được sự gần gũi, tình cảm giữa những con người xa lạ. Từ trải nghiệm bình dị ấy, ông nhìn nhận văn hóa như một sức mạnh có thể xóa nhòa những khoảng cách tưởng chừng rất lớn.
Từ góc nhìn ấy, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, với ông, vừa là ngày tôn vinh văn hóa Việt Nam, cũng là sự nhắc nhở về vai trò của văn hóa cội nguồn trong việc hình thành nền móng cho văn hóa đương đại và văn hóa tương lai, đồng hành với quá trình hội nhập, phát triển của đất nước.
Đặc biệt, tác giả Nguyễn Quang Minh đặt vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong mối quan hệ với kinh tế tri thức. Ông cho rằng, vốn âm nhạc truyền thống có thể được nhìn nhận như một loại tài sản tĩnh, trong khi những thành tựu khoa học, nghệ thuật và tư duy sáng tạo đương đại là tài sản động. Chỉ khi hai nguồn lực ấy được kết hợp, chúng ta mới có thể tạo nên những giá trị mới cho tương lai.
Ông nhấn mạnh: "Cả động cả tĩnh mới hình thành một tài sản tương lai của đất nước".
Tác giả Nguyễn Quang Minh đặt vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong mối quan hệ với kinh tế tri thức
Đây cũng chính là thông điệp mà ông muốn gửi gắm qua các sáng tác của mình. Những giá trị truyền thống, nếu được nghiên cứu nghiêm túc, tổ chức sáng tạo bài bản và chuyển tải bằng ngôn ngữ phù hợp, hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực cho các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh, có khả năng lan tỏa trong nước và quốc tế. Ông đặt kỳ vọng, một tương lai không xa, những làn điệu của quê hương có thể được vang lên trong những dàn nhạc lớn trên các sân khấu quốc tế.
Với chương trình "Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền", Báo Thể thao và Văn hóa mong muốn góp phần tạo nên một không gian để những giá trị ấy được cất lên bằng ngôn ngữ nghệ thuật, được tiếp nhận bằng cảm xúc của công chúng hôm nay.
Như chia sẻ của tác giả Nguyễn Quang Minh , thế hệ trẻ trong quá trình hội nhập cần tiếp tục tìm tòi, khám phá những tài sản văn hóa của thế giới, nhưng đồng thời phải nhận diện và khai thác đúng những giá trị mà cha ông đã để lại. Bởi những công trình của tương lai không thể chỉ được xây dựng từ cái mới, mà cần có sự kết hợp giữa tài sản lịch sử và tài sản đương đại.
Có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu xa của sự hội tụ tinh hoa trong chương trình nghệ thuật lần này: để những thanh âm được trao truyền qua ngàn đời tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay; để mỗi vùng đất được cất lên tiếng nói riêng mà vẫn hòa chung trong bản sắc dân tộc; và để văn hóa thực sự trở thành nền tảng, động lực cho sự phát triển của đất nước.
Trailer giới thiệu chương trình nghệ thuật Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền
Sau nhiều năm làm nghề, NSƯT Việt Thắng trở lại với “Cô bé Đông Cuông”, bản chầu văn anh yêu từ lời ca đến nhịp phách. Vẫn là những câu hát đã thuộc, nhưng lần này, người nghệ sĩ trưởng thành từ sân khấu chèo nghĩ nhiều hơn về cái tình và sự thành kính gửi trong từng lời.
Nhóm Dòng Thời Gian lần đầu thể hiện ca khúc “Việt Nam tinh hoa” của nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong tại chương trình nghệ thuật “Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền” do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức, hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Gần nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật truyền thống, NSND Thanh Ngoan vẫn giữ nguyên niềm say mê với những làn điệu Xẩm mộc mạc, sâu lắng. Từ hành trình tìm về những nghệ nhân dân gian, góp phần phục dựng các làn điệu cổ đến những cuộc kết hợp đầy bất ngờ với nghệ sĩ trẻ, bà đang viết tiếp câu chuyện gìn giữ di sản bằng chính giọng hát, tình yêu và khát vọng đưa tiếng Xẩm đến gần hơn với đời sống đương đại.
Đăng nhập
Họ và tên
Mật khẩu
Xác nhận mật khẩu
Mã xác nhận
Đăng ký
Xin chào, !
Bạn đã đăng nhập với email:
Đăng xuất