Sự phát triển của AI gia tăng cạnh tranh, tác động đến chuẩn mực văn hóa công chúng

Theo báo cáo tại Hội nghị Giao ban công tác văn hóa, văn nghệ quý I năm 2026, sự phát triển nhanh của các nền tảng số, môi trường truyền thông mới và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục tác động, làm thay đổi phương thức sáng tạo, phổ biến và tiếp nhận các sản phẩm văn hóa, văn nghệ; đồng thời làm gia tăng cạnh tranh về nội dung, tác động trực tiếp đến thị hiếu và chuẩn mực văn hóa của công chúng.

Hội nghị do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch, Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức, diễn ra chiều 2/4 tại Hà Nội.

Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định phát triển văn hóa, con người là động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển

Báo cáo về Tình hình công tác văn hóa, văn nghệ quý I và nhiệm vụ trọng tâm quý II năm 2026, đại diện Vụ Văn hóa, Văn nghệ, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, trong ba tháng đầu năm 2026, bối cảnh chung đặt ra cho công tác văn hóa,  văn nghệ những yêu cầu mới, mang tính chuyển đổi rõ nét. Bộ Chính trị ban hành  Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, đánh  dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận và phương thức lãnh đạo của Đảng; tiếp tục khẳng định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, đồng thời là nguồn lực  nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền  vững đất nước. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò lãnh đạo, quản lý và định  hướng đối với hoạt động văn hóa, văn nghệ; đồng thời đòi hỏi đội ngũ văn nghệ sĩ,  những người làm công tác văn hóa, văn nghệ phát huy trách nhiệm xã hội, bám sát  thực tiễn đời sống, nâng cao chất lượng sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, con người trong giai đoạn mới.

Về tình hình chung, quý I năm 2026 cũng là thời điểm cả nước tổ chức nhiều hoạt động văn hóa,  văn nghệ phục vụ nhân dân dịp Tết Nguyên đán, gắn với các sự kiện chính trị  quan trọng của đất nước, đặc biệt là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của  Đảng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp  nhiệm kỳ 2026-2031. Đời sống văn hóa, văn nghệ tiếp tục diễn ra sôi động, đa dạng; các hoạt động  lễ hội, sáng tác, biểu diễn, quảng bá được tổ chức rộng khắp; chất lượng nhiều chương trình được nâng lên, thu hút đông đảo công chúng, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa, tinh thần ngày càng cao của Nhân dân. Sự tham gia ngày  càng tích cực của khu vực tư nhân, cùng với việc gắn kết hoạt động văn hóa với du  lịch, dịch vụ đã góp phần mở rộng không gian sáng tạo, từng bước hình thành thị  trường văn hóa năng động, chuyên nghiệp hơn.

Sự phát triển nhanh của các nền tảng số, môi trường truyền thông mới và việc  ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục tác động, làm thay đổi phương thức sáng tạo,  phổ biến và tiếp nhận các sản phẩm văn hóa, văn nghệ; đồng thời làm gia tăng cạnh  tranh về nội dung, tác động trực tiếp đến thị hiếu và chuẩn mực văn hóa của công  chúng.

Về kết quả nổi bật, Báo cáo đánh giá, hoạt động sáng tác, quảng bá văn học, nghệ thuật tiếp tục được duy trì, từng  bước nâng cao chất lượng, thể hiện qua quy mô tổ chức và hiệu ứng xã hội; đội  ngũ văn nghệ sĩ tích cực bám sát thực tiễn đời sống và nhiệm vụ chính trị, góp  phần tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật.

Dòng chảy sáng tác, quảng bá văn học, nghệ thuật được duy trì liên tục, từng  bước chuyển biến theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, thích ứng với bối cảnh  mới, góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa trong đời sống xã hội.

Trong dịp Tết Nguyên đán, nhiều tác phẩm, chương trình nghệ thuật được đầu  tư công phu, thu hút đông đảo công chúng theo dõi trực tiếp và trên các nền tảng số. Nổi bật là: Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã chỉ đạo, định hướng nội dung tư tưởng, chính trị Chương  trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng với chủ đề "Dưới  lá cờ vẻ vang của Đảng" do Thành ủy Hà Nội chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai thực hiện, góp  phần lan tỏa giá trị tư tưởng, chính trị và tạo hiệu ứng tích cực trong xã hội,...  Bộ VH,TT&DL tổ chức chiếu phim lưu động chào mừng thành công Đại hội Đảng lần thứ XIV, mừng Xuân Bính  Ngọ trên phạm vi cả nước phục vụ người dân tại cơ sở, vùng sâu, vùng xa.

Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, quảng bá trên không gian số, các cơ quan  chức năng chủ động phối hợp rà soát, xử lý nội dung vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ, chấn  chỉnh sai phạm; đồng thời tăng cường định hướng hoạt động sáng tạo phù hợp với  quy định pháp luật. Các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường phối hợp, từng bước chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị linh hoạt, chặt chẽ từ  khâu dự báo, phòng ngừa đến xử lý vụ việc, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản  lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của đời sống văn hóa, văn nghệ.

Một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, dịch vụ sáng tạo  bước đầu có chuyển biến; từng bước đa dạng hóa sản phẩm văn hóa và nguồn lực  phát triển. Việc triển khai các nội dung liên quan đến hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị  văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam bước đầu được  quan tâm lồng ghép trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần định hướng  giá trị, thẩm mỹ trong xã hội.

AI phát triển đặt ra những vấn đề mới trong quản lý

Về những tồn tại, hạn chế, đáng quan tâm, Báo cáo cho biết, sự phát triển nhanh của hoạt động sáng tạo, quảng bá sản phẩm văn hóa, văn nghệ trên nền tảng số đã làm thay đổi phương thức sáng tạo, phổ biến và tiếp nhận  nội dung; không gian mạng trở thành môi trường phân phối nội dung rộng mở với  sự tham gia của nhiều chủ thể.

Cùng với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tạo, biểu diễn và  quảng bá nội dung văn hóa, nghệ thuật ngày càng gia tăng, đặt ra những vấn đề mới  trong quản lý, nhất là về bản quyền, kiểm soát nội dung và chuẩn mực đạo đức. Một số nội dung chưa được kiểm soát chặt chẽ, có dấu hiệu vi phạm thuần  phong mỹ tục, bản quyền hoặc lan truyền thông tin sai lệch, tác động tiêu cực đến  nhận thức xã hội. Trong khi đó, hệ thống quy định pháp luật hiện hành còn chưa theo kịp thực  tiễn; thiếu tính đồng bộ, chưa có cơ chế quản lý, giám sát và chế tài xử lý hiệu quả  đối với các hành vi vi phạm, nhất là trên các nền tảng xuyên biên giới. 

Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng  cường phối hợp liên ngành, đồng thời xây dựng các quy định, hướng dẫn phù hợp với đặc thù của môi trường số.

Cũng theo báo cáo, trong ba tháng đầu năm 2026, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và mạng xã hội đã tác động, làm thay đổi phương thức sáng tạo, quảng bá và tiếp nhận văn hóa; nhiều chương  trình, sản phẩm văn hóa, nghệ thuật chuyển mạnh sang hình thức trực tuyến, gây  khó khăn cho công tác quản lý trong kiểm soát nội dung và định hướng giá trị. 

Xu hướng thương mại hóa trong hoạt động văn hóa, văn nghệ ngày càng rõ;  một số hoạt động chịu chi phối bởi doanh thu, lợi nhuận và thị hiếu của số đông,  làm giảm vai trò của yếu tố tư tưởng và giá trị nghệ thuật. Hệ thống quy định pháp luật còn thiếu, chưa đồng bộ, nhất là đối với hoạt  động trên không gian mạng, dẫn đến khoảng trống trong kiểm soát, định hướng và  xử lý vi phạm. 

Một số cơ chế, chính sách chưa theo kịp thực tiễn, chậm được điều chỉnh, phê duyệt; nguồn lực cho sáng tạo còn hạn chế. Quá trình sắp xếp, ổn định tổ chức  các cơ quan văn nghệ, các hội văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương chưa hoàn tất, ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động và tâm tư của đội ngũ văn nghệ sĩ. 

Theo Báo cáo, những khó khăn, vướng mắc nêu trên đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, bảo đảm tính chủ động, kịp  thời và hiệu quả trong công tác lãnh đạo, quản lý, đáp ứng yêu cầu phát triển văn  hóa, văn nghệ trong tình hình mới../.