Sơ đồ 3 trung vệ ở Ngoại hạng Anh bị lạnh nhạt vì đâu?

Có một xu hướng chiến thuật đáng chú ý ở Premier League: Các đội bóng không còn sử dụng sơ đồ 3 trung vệ. Liệu sự chuyển dịch này có mang tính nhất thời và bao giờ sơ đồ này sẽ lại thịnh hành trở lại?

Nếu nhìn kỹ suốt hơn 1 thập kỷ qua, những đội bóng tạo nên kỳ tích ở đấu trường châu lục lại thường sử dụng sơ đồ 3 trung vệ. Đó là RB Leipzig, đội bóng tạo ra câu chuyện khó tin ở Champions League mùa 2019-20 khi lọt vào đến bán kết. Mùa kế tiếp là chức vô địch Champions League bất ngờ của Chelsea. Khi Thomas Tuchel thay Frank Lampard ở giữa mùa 2020-21, ông chuyển đổi Chelsea sang đá 3 trung vệ và kết quả là họ vừa đứng thứ 4 ở Premier League, vừa lên ngôi lần thứ 2 ở Champions League. Trước đó 9 năm, Chelsea mùa 2016-17 vô địch Premier League cùng Antonio Conte cũng với sơ đồ 3 trung vệ. Rồi đến mùa 2022-23, Man City tạo ra cú ăn ba khó tin bao gồm chức vô địch Champions League lần đầu tiên trong lịch sử. Một trong những nhân tố tạo nên thành công ở mùa giải ấy là việc Guardiola sử dụng sơ đồ 3 trung vệ dù đội ngũ hàng thủ trong tay ông vốn quen chơi với hàng thủ 4 người.

Vậy đâu là lý do sơ đồ 3 trung vệ không còn đất diễn ở Premier League? Một phần đến từ việc đội bóng sử dụng sơ đồ ấy mùa này là MU đã sa thải Ruben Amorim. Sự cố chấp của chiến lược gia người Bồ Đào Nha với sơ đồ ấy khiến nửa đỏ thành Manchester chơi tệ hại trong giai đoạn nửa đầu mùa này. Michael Carrick lên nắm quyền từ đầu năm nay và đem hệ thống bộ tứ vệ thân thuộc trở lại sân Old Trafford. 

Bên cạnh đó, vấn đề của sơ đồ 3 trung vệ là nguy cơ bị phản công cao hơn so với việc sử dụng bộ đôi trung vệ trong hàng thủ 4 người. Sơ đồ 4 hậu vệ được đánh giá có lợi thế lớn hơn trong việc tạo ra thế trận áp đảo. Điều này đến từ việc nó tạo điều kiện sắp xếp nhiều cầu thủ tấn công hơn cũng như yêu cầu ít hơn nhân sự đảm bảo nhiệm vụ phòng ngự. Đó là lý do vì sao những thống kê chỉ ra các trận đấu sử dụng sơ đồ 4 hậu vệ tỏ ra áp đảo ở Premier League: Lần lượt là 4.025 trận với sơ đồ 4-2-3-1, 2.259 trận với sơ đồ 4-4-2, 2.040 trận với sơ đồ 4-3-3 trong khi chỉ có 683 trận các đội bóng ra sân với sơ đồ 3-4-2-1.

Liệu có cơ hội nào để hồi sinh sơ đồ 3 trung vệ trong tương lai gần? Sơ đồ chiến thuật trong bóng đá hiện đại không còn là một thứ gì đó bất biến. Cách đây 5 năm, Pep Guardiola từng nói vui: "Sơ đồ chiến thuật giống như số điện thoại di động". Việc áp dụng sơ đồ chiến thuật nào không còn là chuyện thuần túy chuyên môn nữa. Nó là việc bạn chọn một cách tiếp cận trận đấu phù hợp cho các cầu thủ. Bất luận chọn chiến thuật nào cho đội bóng của mình, điều quan trọng nằm ở việc tạo khoảng trống, kiểm soát và khai thác nó triệt để trên sân.