Trong báo cáo đầu tiên về xu hướng giáo dục đại học toàn cầu công bố ngày 12/5, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) cho biết số lượng sinh viên trên toàn thế giới đã tăng gần gấp 3 trong vòng 25 năm qua, từ khoảng 100 triệu người năm 2000 lên 269 triệu người vào năm 2024.
Báo cáo trên được xây dựng dựa trên dữ liệu của 146 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy giáo dục đại học đang mở rộng mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, song vẫn tồn tại nhiều khoảng cách lớn giữa các khu vực cũng như áp lực ngày càng tăng về tài chính và địa chính trị. UNESCO cho biết tại Tây Âu và Bắc Mỹ, tỷ lệ thanh niên từ 18-24 tuổi theo học đại học hiện xấp xỉ 80%, trong khi tại khu vực miền Nam Sahara chỉ đạt khoảng 9%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 43%.
Báo cáo cũng cho thấy nữ sinh viên hiện chiếm tỷ lệ cao hơn trong giáo dục đại học. Năm 2024, cứ 100 nam sinh viên thì có 114 nữ sinh viên theo học. Tuy nhiên, nữ giới vẫn ít hiện diện ở bậc đào tạo tiến sĩ cũng như các vị trí lãnh đạo trong các trường đại học.
Sinh viên tại Đại học Harvard ở Cambridge, Massachusetts, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN
Trong khi đó, số sinh viên du học quốc tế đã tăng gấp 3 kể từ năm 2003, đạt khoảng 7,3 triệu người vào năm 2023 và có thể lên tới 9 triệu người vào năm 2030. Dù vậy, nhóm sinh viên học tập ở nước ngoài hiện vẫn chiếm chưa tới 3% tổng số sinh viên toàn cầu.
Theo UNESCO, các điểm đến du học đang dần đa dạng hơn, song các quốc gia thu hút sinh viên quốc tế nhiều nhất gần như không thay đổi trong 20 năm qua. Năm 2023, Mỹ, Anh, Australia, Đức, Canada, Nga và Pháp tiếp nhận khoảng 50% số sinh viên quốc tế trên thế giới.
Bên cạnh đó, UNESCO cũng nhấn mạnh những khó khăn mà người tị nạn tiếp tục phải đối mặt trong việc tiếp cận giáo dục đại học, đặc biệt là tình trạng thiếu giấy tờ và chứng nhận trình độ chuyên môn. Tỷ lệ người tị nạn được học đại học đã tăng từ 1% năm 2019 lên 9% năm 2025, nhưng vẫn bị cản trở bởi nhiều rào cản pháp lý, thể chế, ngôn ngữ và điều kiện kinh tế – xã hội.
Để giải quyết vấn đề này, UNESCO đã triển khai "Hộ chiếu Văn bằng" (Qualifications Passport) - công cụ được thiết kế nhằm hỗ trợ công nhận các bằng cấp học thuật, chuyên môn và nghề nghiệp của người tị nạn cũng như những người buộc phải di dời khỏi nơi cư trú.
Theo báo cáo, sự gia tăng nhanh chóng số lượng sinh viên đang tạo sức ép lớn lên hệ thống giáo dục đại học toàn cầu trong bối cảnh ngân sách công còn hạn chế. Năm 2022, chi tiêu công dành cho giáo dục đại học trung bình chỉ tương đương 0,8% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu. Mức chi này đạt 1,11% tại Tây Âu và Bắc Mỹ nhưng chỉ ở mức 0,44% tại Trung Á.
Báo cáo của UNESCO cũng cảnh báo tình trạng thiếu hụt tài chính đang làm gia tăng nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục đại học, nhất là khi học phí, nợ vay sinh viên và chi phí sinh hoạt tiếp tục leo thang tại nhiều quốc gia.
