'Siêu triển lãm' Venice Biennale: Lần đầu tiên, Vatican dự triển lãm nghệ thuật đương đại

(Thethaovanhoa.vn) - Người ta có thể tin rằng sự góp mặt của Vatican tại Triển lãm Venice Biennale năm nay là một sự kiện nghệ thuật đương đại quan trọng nhất trên thế giới. Vì sao vậy?

Nói đến Vatican và nghệ thuật giáo hội Công giáo, người ta nghĩ tới những kiệt tác ở thời Phục hưng như Phán xét cuối cùng của Michelangelo hoặc Stanza Della Segnature của Raphael. Bộ sưu tập nghệ thuật cổ điển của Vatican được xem là một trong những bộ sưu tập quý hiếm nhất trên thế giới. Nhưng Tòa thánh vẫn chưa tạo ra dấu ấn nghệ thuật đương đại cho riêng mình, có lẽ do những khúc mắc giữa giáo hội Công giáo với nghệ thuật hiện đại.

Sự nổi loạn và tranh cãi là những yếu tố căn bản của nghệ thuật đương đại. Ở Venice Biennale từng xuất hiện các chủ đề “nhạy cảm” thường bị Vatican cho là báng bổ tôn giáo...

Còn nhớ, năm 2009, Vatican đã lên án triển lãm Venice Biennale vì cho phép trưng bày một bức tranh miêu tả Đức giáo hoàng John Paul II có tính chất báng bổ. Năm 2011, tại triển lãm Venice Biennale: Đức giáo hoàng John Paul II tiếp tục trở thành “nạn nhân” của nghệ thuật đương đại, khi nghệ sĩ Maurizio Cattelan (Italia) vẽ một bức tranh miêu tả Giáo hoàng bị thiên thạch đè bẹp. Giáo hội đã chỉ trích kịch liệt “họa phẩm” này.

Nhưng tại Venice Biennale năm nay, Vatican có hẳn một không gian riêng để trưng bày các tác phẩm. Đây chính là bất ngờ lớn nhất.

Một góc triển lãm của Vatican ở Venice Biennale

Giáo hội khích lệ đối thoại với văn hóa đương đại

Theo lời Đức Hồng y Gianfranco Ravasi, Chủ tịch Hội đồng Giám mục phụ trách Văn hóa của Vatican, giáo hội mong muốn “khích lệ đối thoại với văn hóa đương đại”.

Mặc dù các tác phẩm được trưng bày trong phòng tranh được lấy cảm hứng từ sách Sáng thế, nhưng các nghệ sĩ Vatican và các nghệ sĩ không theo đạo Công giáo đều cho biết, không có rào cản tôn giáo giữa họ.

Một tập thể nghệ sĩ danh tiếng thế giới gồm: nhóm truyền thông đa phương tiện Studio Azzurro (Italia), nhiếp ảnh gia Josef Koudelka (Séc) và họa sĩ Mỹ gốc Australia Lawrence Carroll được giao trọng trách diễn giải sách Sáng thế.

Hồng y Ravasi nhấn mạnh, những tác phẩm nghệ thuật được đem trưng bày ở triển lãm, mặc dù lấy cảm hừng từ các công trình tôn giáo, nhưng “sẽ không có mục đích phụng sự”.

Triển lãm tại gian trưng bày của Vatican chia thành 3 chủ đề, tạm dịch là: Sáng tạo, Hủy diệt và Tái sáng tạo.

Chủ đề Sáng tạo được giao cho Studio Azzurro - một nhóm truyền thông văn hóa mới đang tìm hiểu mối liên hệ giữa công nghệ thông tin và nghệ thuật - công trình của họ là một tác phẩm sắp đặt video tương tác.

Chủ đề Hủy diệt được trao về tay nghệ sĩ Koudelka bao gồm một bộ ảnh của ông chụp từ năm 1986 đến 2012. Ông là một nhiếp ảnh gia nổi tiếng thế giới với các chủ đề chính trị và xã hội.

Cuối cùng, chủ đề Tái sáng tạo do nghệ sĩ Carroll đảm trách, bao gồm: một tác phẩm sắp đặt 4 bức tranh tường và một tấm thảm trải sàn nhà cũng như ánh sáng. Phần lớn các tác phẩm của Carroll sử dụng vật liệu tái chế và không do tự nhiên sinh ra.

Ông Paolo Baratta, Chủ tịch BTC triển lãm Venice Biennale cho biết, ông hoan nghênh sự tham gia của Vatican đồng thời hy vọng sự kiện này sẽ tạo ra “cuộc thảo luận sâu rộng và hấp dẫn hơn nữa về nghệ thuật”.

Sẽ đóng góp tích cực cho nghệ thuật đương đại

Nhưng Barbara Martusciello, Tổng biên tập tạp chí điện tử Nghệ thuật là một phần văn hóa tôn giáo, cho rằng  giáo hội và nghệ thuật đương đại có thể tránh khỏi xung đột trên bình diện nghệ thuật.

Bà Barbara Martusciello tin tưởng rằng sự góp mặt của Vatican tại triển lãm Venice Biennale năm nay sẽ bắt đầu một cuộc đối thoại ôn hòa giữa tôn giáo và nghệ thuật đương đại.

Bà Barbara Martusciello phân tích: “Đúng là giáo hội Công giáo cổ súy cho các giá trị mà nhiều người coi là rất bảo thủ. Tuy nhiên, những gì mà chúng ta đã thấy là sự khai thông cho những người thưởng thức nghệ thuật hiện đại. Họ (giáo hội và các nghệ sĩ) đang cố gắng bắt đầu một cuộc đối thoại đã bị lãng quên từ lâu giữa nghệ thuật đương đại và tôn giáo”.

Bước đột phá của Vatican tiến vào nghệ thuật hiện đại khởi sinh kể từ khi tân Đức Giáo hoàng Francis đã dũng cảm vạch tội một số chức sắc suy đồi đạo đức, các linh mục phạm tội lạm dụng tình dục trẻ em và biển thủ tài chính.

Ông Marco Politu, một trong những nhà nghiên cứu Vatican nổi tiếng nhất Italia đã nhiều lần phê bình Tòa thánh do tắc trách nên phải đối mặt với nhiều vụ bê bối. Ông cho rằng, do giáo hội không phải là một “nhà bảo trợ nghệ thuật tích cực” nên đã lạc mất nhịp độ  gắn kết với sự tiến bộ trong thế giới nghệ thuật.

“Giáo hội và nghệ thuật hiện đại là những thế giới tách biệt nhau. Nghệ thuật luôn luôn là một công cụ quan trọng để người dân bày tỏ tâm linh. Nhiều người cũng tìm kiếm tâm linh trong nghệ thuật. Quyết định khắc họa dấu ấn nổi bật ở Venice Biennale cho thấy Vatican sẽ đóng góp tích cực cho điều này”.