"Sentimental Value"- bộ phim thống trị Giải Điện ảnh châu Âu

Giải Điện ảnh châu Âu lần thứ 38 vừa diễn ra tại Berlin, Đức vào ngày 18/1. Và không bất ngờ - nhưng vẫn thật ngoạn mục - khi Sentimental Value (Giá trị tình cảm) hoàn toàn thống trị giải năm nay.

Trước đó, Sentimental Value cũng là phim nhận được nhiều đề cử nhất tại giải với 8 đề cử.

Giải "Oscar của châu Âu"

Giải Điện ảnh châu Âu do Viện Hàn lâm Điện ảnh châu Âu trao tặng thường niên kể từ năm 1988, để ghi nhận những đóng góp xuất sắc nhất cho điện ảnh khu vực này. Giải được trao cho phim, đạo diễn, diễn viên, biên kịch và nhiều khía cạnh sáng tạo cũng như kỹ thuật khác. Vô cùng danh giá, giải được ví như Oscar của châu Âu.

Năm nay, giải đặc biệt có sự thay đổi khi chuyển thời gian trao giải từ tháng 12 sang trung tuần tháng 1. Đây là thời gian quan trọng của mùa giải điện ảnh toàn cầu, khi Quả cầu Vàng vừa được trao và Oscar bắt đầu giai đoạn bình chọn. Thay đổi này sẽ giúp vươn tầm ảnh hưởng của điện ảnh châu Âu ra ngoài châu lục.

Nhưng điều đó không có nghĩa là giải sẽ chạy theo những thị hiếu bên ngoài. Từ trước tới nay, giải luôn nhấn mạnh vào yếu tố nghệ thuật, coi điện ảnh như một trải nghiệm văn hóa. Năm nay, giải càng nhấn mạnh tôn chỉ này khi mang chủ đề Why do we love cinema? (Tại sao chúng ta yêu điện ảnh?), với chương trình độc đáo được đồng sáng tạo bởi nhà làm phim người Ireland - Scotland Mark Cousins - cùng với đội ngũ sáng tạo của Viện Hàn lâm, nhà soạn nhạc phim người Đức Dascha Dauenhauer và đạo diễn nhà hát Robert Lehniger.

Và thật tuyệt vời khi năm qua, điện ảnh châu Âu đã sản sinh ra một bộ phim mang đầy đủ những giá trị mà Giải Điện ảnh châu Âu tôn vinh, đó là Sentimental Value. Tại lễ trao giải, phim đã thắng 6 giải, trong đó bao gồm 5 giải lớn nhất dành cho phim, đạo diễn, biên kịch, nam và nữ diễn viên.

"Trở về nhà"

Sentimental Value là bộ phim chính kịch năm 2025 của đạo diễn Joachim Trier. Trier cũng là đồng biên kịch với Eskil Vogt - người đã đồng hành cùng ông trong phim được đề cử Oscar The Worst Person In The World (2021).

Cảm hứng phim lấy từ một trải nghiệm "trở về nhà" thực tế. Chuyện là, Trier và Vogt có một người bạn "say xỉn vào đêm Giao thừa và ngủ gục trong taxi". Sau chuyến đi tốn 200 USD, người này được taxi đưa về ngôi nhà thời thơ ấu của mình - chứ không phải ngôi nhà hiện tại khi đã trưởng thành - vì vô tình nói địa chỉ cũ cho tài xế.

"Vogt và tôi thường nghĩ về những câu chuyện khi con người trở về nơi không thuộc về họ nữa. Theo một cách thật kỳ lạ, tất cả những điều này đã thấm đẫm vào bộ phim" - Trier chia sẻ.

Với Trier, ngôi nhà không chỉ là bối cảnh mà giống như một nhân vật có cảm xúc, nơi lưu giữ những ký ức sống động, chứng kiến cả niềm đau lẫn hy vọng của nhiều thế hệ. Trong trường hợp Sentimental Value, đó là ngôi nhà của nhà làm phim nổi tiếng Gustav Borg (Stellan Skarsgard đóng).

Trong phim, sau khi ly dị vợ là nhà trị liệu tâm lý Sissel, Borg đã lấy cớ để rời khỏi Na Uy, tập trung vào sự nghiệp riêng. Sissel một mình nuôi dạy 2 cô con gái của họ là Nora (Renate Reinsve) và Agnes (Inga Ibsdotter Lilleaas), trong ngôi nhà mà gia đình Borg đã sở hữu qua nhiều thế hệ. Lớn lên, Agnes trở thành nhà sử học, kết hôn và có 1 cậu con trai. Nora thì trở thành nữ diễn viên khá thành công, dù mắc chứng sợ sân khấu.

Sau khi vợ cũ qua đời, Borg trở về Na Uy để lấy lại ngôi nhà. Ông cũng cố gắng hàn gắn tình cảm với 2 cô con gái từng xa cách. Thế nhưng, vì vắng mặt bao năm và không biết biểu lộ cảm xúc, ông khiến mọi chuyện càng thêm rối tung. Ông chỉ có quan hệ tốt với cháu trai Erik qua những câu chuyện điện ảnh.

Trong bộ phim mới của mình, Borg đã lấy cảm hứng từ chính mẹ ông, bà Karrin - một thành viên trong phong trào kháng chiến Na Uy chống lại Đức Quốc xã. Bà đã qua đời ngay trong căn nhà của tổ tiên, khi Borg 7 tuổi. Ông muốn quay phim tại chính nhà mình và mời Nora đóng vai bà nội cô. Tất nhiên, mọi việc không dễ dàng. Nhưng chính khi trở về ngôi nhà của mình, sống lại trong những ký ức xưa, Borg và các con đã dần thấu hiểu cho nhau.

Nhiều đạo diễn thường quay phim trên phim trường, tránh sử dụng địa điểm thực tế vì lý do ngân sách, kiểm soát hình ảnh hay vì tiện lợi. Nhưng hầu hết các cảnh trong Sentimental Value đều được quay trong một ngôi nhà thật ở Oslo. Theo Trier, địa điểm thật cho phép ông tạo ra tông màu và bầu không khí mà phim trường không thể có - điều ông cho là "cốt lõi của việc làm phim".

Mục tiêu cuối cùng của ông là "sử dụng ngôn ngữ hình ảnh để kéo khán giả trở về nhà với ngôi nhà này". Để tới cuối phim, "khán giả được trải nghiệm nơi đây đúng như một ngôi nhà với lịch sử của riêng nó. Tôi cố gắng đạt được điều đó ở cả cấp độ ý thức lẫn vô thức của khán giả, để khi rời khỏi ngôi nhà, họ vẫn vấn vương những cảm xúc" - ông nói.

Tuy nhiên, để quay những cảnh trong quá khứ, họ đã phải tỉ mỉ tái tạo ngôi nhà trong phim trường, bao gồm cả phông nền bao quanh cửa sổ, phản ánh khung cảnh bên ngoài thời xưa. Tái tạo này dựa trên hình ảnh của ngôi nhà thực vào năm 1935. Và khi đoàn làm phim mời một người già từng sống trong căn nhà ngày xưa, người này "đã rơi nước mắt và nói: Chúa ơi, như thể có cỗ máy thời gian" - đạo diễn Trier kể.

Bên cạnh bối cảnh, để chân thực hơn, Trier đã thiết kế vai dựa trên chính khả năng của diễn viên: "Dù là gián tiếp, dù giấu hẳn với khán giả, mọi thứ vẫn hiện ra qua biểu lộ cảm xúc" - ông chiêm nghiệm.

Phim hay bậc nhất năm

Sentimental Value ra mắt thế giới tại LHP Cannes 2025, vào ngày 21/5. Phim giành được sự tán thưởng lớn với 19 phút đứng vỗ tay. Phim cũng được đề cử Cành cọ Vàng và thắng Giải thưởng lớn.

Đây cũng là phim Na Uy có nhiều đề cử nhất trong lịch sử Quả cầu Vàng với 8 đề cử, bao gồm cho phim, đạo diễn, biên kịch và diễn viên. Kết quả, Skarsgard đã thắng giải cho nam diễn viên phụ, là giải Quả cầu Vàng đầu tiên cho một bộ phim Na Uy. Hiện, phim đang được chọn là tác phẩm đại diện của Na Uy cho hạng mục Phim quốc tế hay nhất tại Oscar và đã xuất hiện trong danh sách rút gọn cuối năm.

Các nhà phê bình đều đánh giá Sentimental Value là 1 trong những phim hay nhất năm nay. Trên trang tổng hợp đánh giá Rotten Tomatoes, 97% trong số 213 bài đánh giá của các nhà phê bình là tích cực, với điểm trung bình là 8,8/10. Trang này nhận định: "Khám phá một cách khéo léo sự căng thẳng khó chịu giữa biểu hiện nghệ thuật và kết nối cá nhân, Sentimental Value là tác phẩm trưởng thành đầy sức sống của nhà biên kịch kiêm đạo diễn Joachim Trier cùng cả dàn diễn viên tuyệt vời".

Còn trang Metacritic đã chấm cho bộ phim 87/100, dựa trên 35 nguồn phê bình, cho thấy "sự hoan nghênh rộng rãi". Tờ Next Best Picture coi vai Borg là "màn trình diễn đỉnh cao nhất của Skarsgard". Renate Reinsve được tờ Paste ca ngợi là 1 trong những diễn viên vĩ đại nhất thế hệ cô. Tờ Indiewire gọi Sentimental Value là "kiệt tác siêu việt, cảm động", còn Vogue không ngần ngại bình chọn đây là "phim hay nhất năm".

Các nhà dự đoán hiện cũng đặt kỳ vọng lớn cho phim tại Oscar, cho các hạng mục về phim quốc tế, đạo diễn, kịch bản, nữ diễn viên chính, nữ diễn viên phụ và đặc biệt là nam diễn viên phụ cho Skarsgard.

Nhìn ở bối cảnh rộng hơn, Sentimental Value làm nổi rõ vấn đề "Hollywood đã ngừng làm phim cho người trưởng thành" - như tờ Guardian viết. Thuộc dòng phim trưởng thành (tập trung vào hành trình lớn lên, khám phá bản thân và thế giới của nhân vật chính, thường là thanh thiếu niên), Sentimental Value là đối trọng với dòng phim thương mại bom tấn ngày nay.

Đó cũng là trăn trở của đạo diễn Trier. "Tôi luôn thận trọng với từ "câu chuyện". Nó nhắc tôi về lối suy nghĩ theo nghĩa đen về điện ảnh, nhưng điện ảnh không nên chỉ là kể chuyện" - ông nói - "Nó nên là trải nghiệm về con người, nơi chốn, những thứ như thế".