Sau Asian Para Games 2026: Từ 5 tấm huy chương đến bài toán phát triển bền vững

Khép lại Asian Para Games 2026 tại Aichi–Nagoya (Nhật Bản), Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam giành 1 HCV, 2 HCB và 2 HCĐ, xếp thứ 20 châu Á. Đằng sau 5 tấm huy chương và những lần lỡ hẹn với bục trao thưởng là câu chuyện về chiều sâu lực lượng, đầu tư khoa học thể thao và chiến lược phát triển bền vững.

Dấu ấn của những gương mặt kỳ cựu

Asian Para Games lần thứ 5, diễn ra từ ngày 18 đến 24/10 tại Aichi–Nagoya, quy tụ những vận động viên người khuyết tật hàng đầu châu lục. Với 21 vận động viên tranh tài ở 5 môn gồm bơi, điền kinh, cử tạ, bóng bàn và cầu lông, đoàn Việt Nam hoàn thành mục tiêu huy chương, nhưng kết quả cũng cho thấy những thách thức trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt.

Điểm sáng nổi bật nhất đến từ đường đua xanh, nơi Đỗ Thanh Hải và Lê Tiến Đạt tạo nên cú đúp vàng - bạc ở nội dung 100m ếch nam hạng SB5. Thanh Hải cán đích đầu tiên với thành tích 1 phút 33 giây 91, trong khi Tiến Đạt về nhì sau 1 phút 36 giây 63.

Đáng chú ý, tại kỳ đại hội trước ở Hàng Châu, Tiến Đạt giành HCV còn Thanh Hải nhận HCB ở chính nội dung này. Sự hoán đổi vị trí sau ba năm cho thấy khả năng duy trì sức cạnh tranh của hai kình ngư Việt Nam ở đấu trường châu lục.

Ở môn cử tạ, lực sĩ Lê Văn Công tiếp tục khẳng định đẳng cấp bằng tấm HCB hạng 49kg nam với mức tạ 171kg. Với nhà vô địch Paralympic Rio 2016, thành tích tại Nagoya một lần nữa phản ánh bản lĩnh và sự bền bỉ sau nhiều năm thi đấu đỉnh cao.

Điền kinh ghi dấu ấn với Nguyễn Thị Ngọc Thúy, người giành cả hai HCĐ của đoàn Việt Nam. Cô đạt 12,16m ở nội dung ném lao nữ nhóm F52/F53/F54 và 14,65m ở nội dung ném đĩa nữ hạng F54.

Như vậy, toàn bộ 5 huy chương của Việt Nam chỉ đến từ bốn vận động viên, tập trung ở ba môn thế mạnh truyền thống.

Đó là sự ghi nhận đối với những cá nhân xuất sắc, nhưng cũng đặt ra vấn đề về lực lượng kế cận và khả năng mở rộng các nội dung tranh chấp huy chương trong tương lai.

Nếu những tấm huy chương phản ánh thành công, các vị trí thứ tư lại cung cấp dữ liệu đáng chú ý về năng lực cạnh tranh của thể thao người khuyết tật Việt Nam.

Trong môn bơi, Trịnh Thị Bích Như có tới ba lần đứng thứ tư: 50m bướm nữ hạng S6 với 42 giây 64, 100m tự do nữ hạng S6 với 1 phút 26 giây 31 và 50m tự do nữ hạng S6 với 38 giây 88.

Đáng tiếc hơn cả là trường hợp Vi Thị Hằng. Ở chung kết 100m tự do nữ hạng S7, cô đạt 1 phút 19 giây 66, chỉ chậm hơn người giành HCĐ đúng 0,34 giây.

Trong cử tạ, Nguyễn Bình An xếp thứ tư hạng 54kg nam với mức tạ 160kg, kém người giành HCĐ 5kg. Còn ở môn điền kinh, Nguyễn Ngọc Hiệp đạt 5,16m, đứng thứ tư nội dung nhảy xa nam hạng T11 dành cho vận động viên khiếm thị.

Những kết quả ấy cho thấy Việt Nam vẫn có các vận động viên đủ khả năng tiếp cận nhóm cạnh tranh huy chương. Tuy nhiên, vị trí thứ tư cũng phản ánh khoảng cách cần thu hẹp về thành tích chuyên môn.

Đặc biệt, khoảng cách 0,34 giây của Vi Thị Hằng hay 5kg của Nguyễn Bình An không chỉ là những con số. Chúng đặt ra yêu cầu phân tích kỹ thuật, kiểm soát phong độ và xây dựng chương trình huấn luyện phù hợp với từng cá nhân.

Nếu được đầu tư đúng hướng, nhóm vận động viên này hoàn toàn có thể trở thành nguồn bổ sung huy chương ở các giải đấu tiếp theo.

Không thể chỉ trông chờ vào những ngôi sao

Asian Para Games 2026 tiếp tục cho thấy bơi, cử tạ và điền kinh là ba trụ cột thành tích của thể thao người khuyết tật Việt Nam. Trong khi đó, bóng bàn và cầu lông chưa tạo được dấu ấn huy chương.

Nhìn rộng hơn, khoảng cách với những nền thể thao người khuyết tật phát triển trong khu vực vẫn khá lớn. Tại Nagoya, Thái Lan xếp thứ 7 với 18 HCV, Indonesia đứng thứ 8 với 15 HCV, còn Malaysia xếp thứ 11 với 6 HCV.

Sự chênh lệch ấy cho thấy muốn nâng cao vị thế, Việt Nam không thể chỉ dựa vào phong độ của một số vận động viên kỳ cựu.

Vấn đề quan trọng là xây dựng hệ thống phát hiện, tuyển chọn và đào tạo tài năng trẻ, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia thể thao cho người khuyết tật ngay từ cộng đồng.

Các địa phương cần phát triển mạng lưới câu lạc bộ, tăng cường kết nối với trường học, cơ sở giáo dục chuyên biệt và trung tâm phục hồi chức năng. Đây vừa là nền tảng phát triển thể thao phong trào, vừa tạo nguồn tuyển chọn cho thể thao thành tích cao.

Bên cạnh đó, khoa học thể thao cần trở thành một phần thiết yếu của quá trình huấn luyện.

Ở môn bơi, công nghệ phân tích chuyển động dưới nước có thể giúp cải thiện kỹ thuật và hiệu quả vận động. Với cử tạ, việc đo vận tốc thanh đòn, kiểm soát tải lượng và phòng ngừa chấn thương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong điền kinh, phân tích động học cùng thiết bị chuyên dụng có thể hỗ trợ vận động viên tối ưu hóa thành tích.

Đồng thời, các chương trình y học thể thao, dinh dưỡng, phục hồi và huấn luyện tâm lý cần được cá thể hóa theo đặc điểm chức năng vận động của từng tuyển thủ.

Đầu tư cho thể thao người khuyết tật cũng không nên chỉ dừng ở kinh phí tham dự giải đấu, mà phải hướng đến một hệ thống hỗ trợ dài hạn, với sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Năm tấm huy chương tại Aichi–Nagoya là thành quả đáng trân trọng. Nhưng điều quan trọng hơn sau đại hội là biến những kết quả thi đấu thành cơ sở điều chỉnh chiến lược phát triển.

Bởi thành công của thể thao người khuyết tật không chỉ được đo bằng số huy chương, mà còn bằng khả năng tạo dựng một nền thể thao có chiều sâu, có lực lượng kế cận và mang đến cơ hội tập luyện, thi đấu bình đẳng cho ngày càng nhiều người khuyết tật Việt Nam.