Sau ánh đèn Sao Mai: Những con đường khác nhau của người đoạt giải

Từ Liên hoan Tiếng hát truyền hình toàn quốc năm 1997 đến mùa giải 2026 đang diễn ra, Sao Mai đã đưa nhiều giọng ca từ sân khấu thi bước vào đời sống âm nhạc chuyên nghiệp. Không phải ai đoạt giải cũng đi được đường dài, nhưng nhìn lại hành trình của một số gương mặt, có thể thấy rõ hơn cuộc thi đã mở ra cơ hội gì, và sau đêm trao giải, người nghệ sĩ còn phải tự vượt qua những thử thách nào.

Ở Liveshow 2 Sao Mai 2026 với chủ đề "Ký ức", PGS.TS, NSƯT Tân Nhàn dành nhiều góp ý cho thí sinh về kỹ thuật nảy hạt, luyến láy và độ rõ lời. Nhưng không phải ai cũng biết, 21 năm trước, chính cô cũng là một thí sinh trên sân khấu này. Cô đã giành Giải Nhất phong cách Dân gian và Giải Khán giả yêu thích Sao Mai 2005, trước khi học lên cao, đứng lớp giảng dạy tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và nay trở lại chương trình với vai trò giám khảo.

Câu chuyện của NSƯT Tân Nhàn không phải trường hợp duy nhất. Nhiều người từng đạt giải Sao Mai nay là giảng viên, nghệ sĩ nhà hát, giám khảo các cuộc thi âm nhạc, góp phần đào tạo chính những lứa thí sinh đi sau.

Gần ba thập kỷ, nhiều thế hệ giọng ca

Sao Mai lên sóng VTV từ năm 1997, tổ chức 2 năm một lần. Đây là cuộc thi âm nhạc đầu tiên của Đài Truyền hình Việt Nam, ra đời trước khi các chương trình truyền hình thực tế tìm kiếm tài năng trở nên phổ biến.

Qua các mùa giải, nhiều thí sinh đã trở thành gương mặt quen thuộc với khán giả. Có thể kể đến Trọng Tấn (Giải Nhất 1999), Anh Thơ (Giải Ba 1999), Phương Nga (Giải Nhất 2001); Phạm Phương Thảo (2003), Tân Nhàn (2005), Đinh Thành Lê (2007), Bùi Lê Mận (2009), Đào Tố Loan, Lương Nguyệt Anh (2011), Huyền Trang (2013), Phan Quỳnh Anh, Lương Hải Yến (2019), Lan Quỳnh, Minh Ngọc, Trịnh Văn Núi (2022)… Phần lớn họ theo đuổi thính phòng, dân gian hoặc ca khúc cách mạng, những dòng nhạc ít khi đứng đầu bảng xếp hạng nhưng luôn cần người hát giỏi cho các nhà hát, đoàn nghệ thuật và những chương trình lớn.

Với nhiều ca sĩ, hai chữ "Sao Mai" còn trở thành một phần nghệ danh. Huyền Trang (Giải Nhất Dân gian 2013) chia sẻ, dù đã 13 năm, cô vẫn nhớ cảm giác hạnh phúc, vỡ òa khi được xướng tên.

"Có thể nói Huyền Trang là người mang danh hiệu Sao Mai lên sân khấu rất nhiều. Trong tất cả các chương trình biểu diễn, mọi người luôn giới thiệu mình là Huyền Trang Sao Mai" - cô chia sẻ.

Mỗi người một hướng đi

Khó có thể điểm hết các gương mặt trưởng thành từ Sao Mai qua các mùa giải. Nhưng nhìn lại hành trình của một vài người, có thể thấy sau giải thưởng, mỗi người chọn cho mình một lối đi riêng: người tiếp tục gắn bó với sân khấu biểu diễn, người đứng lớp trên giảng đường, người hoạt động tại nhà hát chuyên nghiệp, cũng có người tự đầu tư sản phẩm để đến gần hơn với khán giả.

Trọng Tấn và Anh Thơ cùng quê Thanh Hóa, cùng học Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) và cùng đoạt giải tại Liên hoan Tiếng hát truyền hình toàn quốc 1999: Trọng Tấn giải Nhất, Anh Thơ giải Ba. Sau cuộc thi, 2 giọng ca gắn tên tuổi với dòng nhạc quê hương, cách mạng, vừa có sự nghiệp riêng vừa trở thành cặp song ca quen thuộc. Đêm nhạc chung của hai người năm 2013 bán hết 1.200 vé trong vòng 1 tuần. Bên cạnh biểu diễn, cả hai đều có thời gian cùng đứng lớp tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Anh Thơ còn bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Âm nhạc học năm 2022.

Trong khi đó Tiến sĩ - NSƯT Phương Nga tỏa sáng từ năm 2001 với cú đúp giải Nhất Giọng hát Trẻ Hà Nội và giải Nhất Cuộc thi Sao Mai toàn quốc mùa đầu tiên (tháng 9/2001). Năm 2002, Phương Nga đạt Cúp Bạc Liên hoan Âm nhạc mùa xuân Bình Nhưỡng. Hiện Tiến sĩ - NSƯT Phương Nga là Phó Trưởng khoa Thanh nhạc - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Năm 2017, chị bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Âm nhạc học.

Nhiều học trò của nghệ sĩ Phương Nga đã đạt được nhiều giải cao tại các cuộc thi chuyên nghiệp như: ca sĩ Bích Hồng - giải Ba Sao Mai 2011 dòng nhạc dân gian, ca sĩ Thu Hằng - giải Nhất Sao mai 2015 dòng nhạc dân gian, Hoàng Ái Linh - giải Triển vọng Sao Mai 2015, Phan Ngọc Ánh - giải Nhì Sao mai 2017 dòng nhạc dân gian, Diệu Thúy Sao Mai 2019 dòng thính phòng, Nguyễn Đoàn Thảo Ly - giải nhất thính phòng toàn quốc 2019 và giải vàng Liên hoan nghệ thuật Châu Á - Thái Bình Dương diễn ra tại Malaysia năm 2018...

Phạm Phương Thảo bước ra từ Sao Mai 2003 với Giải Ba phong cách Dân gian và giải Ca sĩ được yêu thích nhất. Gắn bó với dân ca xứ Nghệ, vừa hát vừa sáng tác, cô được phong tặng danh hiệu NSƯT năm 2016 và là ca sĩ trẻ nhất được phong tặng danh hiệu NSND trong đợt xét tặng năm 2023. Cô cũng từng ngồi ghế giám khảo Sao Mai 2019 và 2022.

Chọn gắn bó với giảng đường, Tân Nhàn làm Phó trưởng khoa Thanh nhạc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam từ năm 2017, sau đó nhận học vị Tiến sĩ. Liveshow Trở về (2019) mang về cho cô Giải Cống hiến hạng mục Chương trình của năm.

Ca sĩ Phạm Phương Thảo "Sao Mai" 2003. Ảnh: FBNV

Năm 2023, Tân Nhàn được phong tặng danh hiệu NSƯT. Hiện cô là Trưởng khoa Thanh nhạc của Học viện. Tháng 11/2025, cô được công nhận chức danh Phó Giáo sư ngành Nghệ thuật. Một số học trò của cô cũng từng đoạt giải Sao Mai như Lại Thị Hương Ly (Giải Ba 2017), Nguyễn Thanh Quý (Giải Ba 2019), Lan Quỳnh (Giải Nhất 2022).

Ở một hướng khác, Đào Tố Loan tìm đến sân khấu opera. Năm 2011, ngay sau khi giành Giải Nhất phong cách Thính phòng, cô cho biết vẫn tiếp tục đi học và "chưa có dự định mới".

Những năm sau đó, Tố Loan theo đuổi opera một cách bài bản. Năm 2012, cô nhận học bổng của Viện Goethe sang Đức học tập. Năm 2014, cô dự hội thảo opera tại Oslo (Na Uy), giành giải nhất và giải khán giả bình chọn. Từ năm 2016, cô là nghệ sĩ độc tấu của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, đảm nhận vai chính trong Cô Sao, Lá đỏ, Những người khốn khổ… Cô cũng giành giải cao nhất cuộc thi thanh nhạc SLO-Asian Vocal Competition tại Singapore năm 2018, Huy chương Vàng Hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc năm 2019 và giải Ba bảng chuyên nghiệp cuộc thi âm nhạc quốc tế MAP (Mỹ).

Với một giọng soprano theo đuổi opera, đó là con đường cần nhiều năm tích lũy, khó đo bằng độ nổi tiếng ngay sau đêm chung kết.

Huyền Trang lại chọn tự đầu tư sản phẩm để đến với khán giả. Sau hơn 13 năm ca hát, cô vẫn theo đuổi dòng dân gian đương đại. Tháng 6 vừa qua, đúng dịp sinh nhật, cô ra mắt MV Em là cô gái Việt Nam (nhạc sĩ Minh Dương), ghi hình tại Huế, miền Tây Nam Bộ và Hà Nội.

Con đường của Quỳnh Anh (Giải Nhì Dân gian 2019) lại gắn với một người cũng bước ra từ Sao Mai. Năm 2017, khi dừng ở top 5 Sao Mai khu vực miền Trung - Tây Nguyên, cô được ca sĩ Anh Thơ, giám khảo cuộc thi, động viên rèn luyện thêm để thi lại. Sau đó, Anh Thơ nhận dạy thanh nhạc miễn phí cho cô gái khi ấy đang là giáo viên mầm non. Quỳnh Anh ra Hà Nội học nhạc, thi đỗ Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và hai năm sau trở lại Sao Mai, giành Giải Nhì.

"Sao Mai" Quỳnh Anh 2019. Ảnh: FBNV

Từ đó, cô thử sức ở nhiều hướng: album 19xx theo hướng nhạc nhẹ năm 2023, rồi đầu năm nay là album phòng thu thứ năm Em ơi mùa xuân đến rồi đó, đưa dân ca vào Jazz cùng các nghệ sĩ đến từ Mỹ, Anh, Israel, Brazil; bản đĩa than được sản xuất tại Nhật Bản.

Sao Mai mở ra những gì sau cuộc thi?

Với Đinh Thành Lê, Giải Nhất phong cách Dân gian Sao Mai 2007, kỷ niệm về cuộc thi vẫn còn nguyên sau 19 năm. Cô vẫn giữ tấm thẻ số báo danh năm ấy, qua bao lần thuê nhà, chuyển nhà. Cô nhớ đêm chung kết ngày 15/7/2007 tại Nha Trang, khi đang cầm nắm xôi mà không nuốt nổi, cố nghệ sĩ Huyền Thanh ngồi bên sân khấu động viên: "Con phải cố gắng lên".

"Đấy là một hành trình rất đẹp, đẹp nhất trong suốt cuộc đời của Thành Lê" - cô chia sẻ. Theo Thành Lê, Sao Mai giúp cô tự tin hơn khi bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp, đồng thời có thêm nhiều cơ hội để thay đổi bản thân.

Điều thiết thực đầu tiên mà Sao Mai mang lại là được xuất hiện trên sóng truyền hình quốc gia. Với thí sinh từ các địa phương, đây thường là lần đầu giọng hát của họ đến với khán giả cả nước. Sau cuộc thi, họ có thêm lời mời biểu diễn ở các chương trình nghệ thuật, sự kiện chính trị - văn hóa.

Cuộc thi cũng mở cánh cửa vào trường lớp. Tại Sao Mai 2011, Trường Văn hóa Nghệ thuật Quân đội tuyển thẳng 4 thí sinh. Ở Sao Mai 2022, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đặc cách Trịnh Văn Núi và Hồ Văn Kãnh vào hệ quân sự.

Mùa 2022, chương trình có thêm 12 số Đồng hành cùng Sao Mai và đêm Gala khép lại mùa giải tại Hải Phòng. Năm nay, Ban tổ chức cho biết thí sinh đạt giải cao sẽ có cơ hội tham gia các chương trình do VTV sản xuất. Theo Trưởng Ban tổ chức Nguyễn Vọng Ngàn, giải thưởng chỉ là một dấu mốc; điều có ý nghĩa lâu dài là thí sinh tiếp tục xuất hiện trước công chúng và xây dựng được con đường nghề nghiệp.

Bên cạnh đó là sự nâng đỡ giữa các thế hệ. Ngoài trường hợp Anh Thơ và Quỳnh Anh, Lương Nguyệt Anh (Giải Nhất Dân gian 2011) từng lo bài vở, trang phục cho em gái Lương Hải Yến trong suốt cuộc thi, và Hải Yến giành Giải Nhất Thính phòng Sao Mai 2019. Những người từng đoạt giải như Phạm Phương Thảo, Tân Nhàn sau này còn trở lại cuộc thi với vai trò giám khảo.

Khác với nhiều chương trình truyền hình thực tế, Sao Mai đặt nặng kỹ thuật thanh nhạc và khả năng xử lý tác phẩm. Ngay trong các liveshow năm nay, Hội đồng Giám khảo góp ý khá cụ thể: Mai Thu Hương cần tiết chế cảm xúc với Đợi, Phạm Thùy Linh cần hiểu sâu hơn tầng triết lý của Chảy đi sông ơi… Với thí sinh, đó cũng là một cách học nghề ngay trên sân khấu. Cuộc thi cũng góp phần giữ gìn những dòng nhạc truyền thống. Sao Mai 2026 được tổ chức trên tinh thần bám sát Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, với định hướng đưa giá trị truyền thống đến công chúng bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Từ sân khấu thi đến nghề chuyên nghiệp

Dù vậy, con đường sau Sao Mai chưa bao giờ dễ dàng. Thử thách đầu tiên đến từ chính giải thưởng: một tấm cúp không đồng nghĩa với thành công lâu dài trên con đường sự nghiệp. Năm 2011, báo chí từng đặt câu hỏi "người thắng sẽ thành sao?" khi nhiều gương mặt đạt giải ở các mùa trước gần như vắng bóng, không có sản phẩm hay chương trình biểu diễn đáng kể. Giải thưởng giúp thí sinh được biết đến, nhưng nếu thiếu kế hoạch, ê-kíp và nguồn lực để đi tiếp, sự chú ý ấy sẽ nhanh chóng qua đi.

Một số tiết mục trên sân khấu "Sao Mai 2026" của các thí sinh trong vòng chung kết. Ảnh: BTC

Thử thách thứ hai là áp lực cạnh tranh. Khi các chương trình tìm kiếm tài năng ngày càng nhiều, Sao Mai không còn là con đường duy nhất để một giọng hát trẻ đến với khán giả. Cuộc thi phải cạnh tranh cả về người xem lẫn thí sinh, còn người đoạt giải cũng phải chia sẻ sự chú ý của công chúng với nhiều gương mặt bước ra từ các sân chơi khác.

Thử thách thứ ba nằm ở bản sắc. Thí sinh Sao Mai hầu hết đã qua đào tạo thanh nhạc, nên từng có ý kiến cho rằng cuộc thi đôi khi giống cuộc đua giữa các trường đào tạo âm nhạc. Nền tảng kỹ thuật vững là lợi thế, nhưng khi nhiều người được rèn theo cùng một chuẩn, cá tính dễ bị mờ đi, trong khi đó lại là điều giúp nghệ sĩ được khán giả nhớ đến. Đây cũng là yêu cầu mà Hội đồng Giám khảo Sao Mai 2026 nhắc tới nhiều lần qua các liveshow.

Cuối cùng là bài toán thị trường. Khán giả và không gian biểu diễn dành cho thính phòng, dân gian vẫn còn hẹp. Vì vậy, nhiều người đạt giải tìm đến sự ổn định ở nhà hát, đoàn nghệ thuật hay trường học. Ai muốn đi xa hơn, như Huyền Trang hay Quỳnh Anh, phải tự bỏ công sức, kinh phí làm sản phẩm.

Dẫu vậy, bối cảnh hiện nay cũng mở ra những cơ hội mới. Nền tảng số giúp một MV dân gian đến với khán giả mà không cần chờ lịch phát sóng, nhờ đó những nghệ sĩ tự làm sản phẩm có thêm kênh tiếp cận công chúng. Xu hướng đưa chất liệu truyền thống vào âm nhạc đương đại cũng khiến những giọng ca có nền tảng dân gian, thính phòng vững vàng được chú ý hơn. Cùng với chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu được tổ chức năm nay, nghệ sĩ theo đuổi âm nhạc truyền thống có thêm không gian hoạt động.

Những thay đổi của Sao Mai 2026 có thể xem là lời đáp cho cả thử thách lẫn cơ hội ấy. Thí sinh không còn được chia theo ba bảng Thính phòng, Dân gian, Nhạc nhẹ mà phải đi qua các chủ đề như Ký ức, Tình ca, Giao thoa, Năng lượng mới, buộc mỗi người vừa giữ được nền tảng kỹ thuật vừa thể hiện cá tính ở nhiều phong cách. Ban tổ chức đặt mục tiêu tìm kiếm tài năng toàn diện: không chỉ hát hay mà còn có tư duy nghệ thuật, khả năng trình diễn và kết nối với công chúng, những điều người nghệ sĩ cần để đứng vững khi rời sân khấu thi.

Đêm Chung kết và Trao giải Sao Mai 2026 dự kiến diễn ra ngày 22/11. Sau 2 đêm liveshow, hiện còn 12 thí sinh tiếp tục tranh tài. Giải thưởng sẽ sớm có chủ nhân, còn ai trong số họ đi được đường dài thì phải chờ thêm nhiều năm nữa mới có câu trả lời.