Sắp xếp thôn, tổ dân phố: Thuận lòng dân từ việc gìn giữ bản sắc văn hóa

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố tại tỉnh Ninh Bình đang nhận được sự đồng tình, hưởng ứng của đông đảo người dân khi nhiều địa phương lựa chọn khôi phục các tên làng truyền thống, góp phần gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng. 

Quá trình triển khai được thực hiện công khai, dân chủ, minh bạch, vừa đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, vừa tạo nền tảng cho phát triển trong giai đoạn mới.

Khôi phục tên làng, gìn giữ bản sắc văn hóa

Nổi tiếng với nghề làm bánh phở và nấu phở, xã Nam Đồng là cái nôi của "Tri thức dân gian phở Nam Định" - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố, đa số người dân thống nhất lựa chọn tên gọi gắn với làng nghề truyền thống để đặt cho đơn vị mới.

Với bí quyết nấu phở truyền thống, trải qua nhiều thế hệ nối tiếp nhau, phở Giao Cù được biết đến rộng rãi, trở thành dấu ấn văn hóa ẩm thực đặc trưng gắn liền với địa danh quê hương Nam Đồng. Trước đây, làng Giao Cù được chia thành các thôn Bắc Giao Cù Trung, Nam Giao Cù Trung, Đông Nam Phong và Tây Nam Phong. Sau khi lấy ý kiến nhân dân, địa phương thống nhất hợp nhất bốn thôn thành thôn Giao Cù với hơn 1.000 hộ dân, trở thành thôn có quy mô lớn nhất xã.

Ông Đỗ Khắc Dũng, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Nam Giao Cù Trung, cho biết tên gọi Giao Cù đã tồn tại từ lâu, gắn với lịch sử hình thành và phát triển của địa phương. Việc khôi phục tên làng sau khi hợp nhất đáp ứng nguyện vọng của đông đảo người dân, góp phần gìn giữ giá trị truyền thống và bản sắc quê hương.

Tại đền Vân Cù, xóm Đông Vân Cù, những ngày này, cán bộ và nhân dân trong xóm thường xuyên trao đổi sôi nổi, dân chủ về việc sắp xếp, sáp nhập thôn, xóm, lựa chọn tên gọi phù hợp, bảo đảm giữ gìn bản sắc truyền thống. Theo kế hoạch, 3 xóm Đông Vân Cù, Tây Vân Cù và An Lộc sẽ hợp nhất, lấy tên là thôn Vân Cù - tên gọi từ lâu đã nổi tiếp khắp cả trong và ngoài nước, gắn liền với nghề phở truyền thống Vân Cù.

Ông Cồ Năng Vân, xóm Đông Vân Cù chia sẻ, việc lựa chọn tên gọi gắn với bản sắc, truyền thống văn hóa và nghề truyền thống của quê hương tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng và thuận lợi cho hoạt động kinh doanh nghề phở địa phương. Khi tên Vân Cù được sử dụng đồng bộ và rộng rãi, việc quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng và xây dựng thương hiệu phở truyền thống cũng thuận lợi hơn, góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho người dân làng nghề.

Chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố nhận được sự đồng tình, ủng hộ của đa số nhân dân xã Nam Đồng. Tuy nhiên, người dân vẫn băn khoăn sau khi sáp nhập, quy mô dân cư và diện tích thôn tăng lên có thể ảnh hưởng đến hiệu quả công tác tuyên truyền, tổ chức hội họp và quản lý địa bàn. Khoảng cách đi lại xa hơn cũng gây khó khăn cho nhân dân khi tham gia sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, mọi công việc được giải quyết trên môi trường điện tử, yêu cầu đối với người đứng đầu thôn, xóm cũng ngày càng cao, đòi hỏi phải có năng lực quản lý, điều hành, ứng dụng công nghệ thông tin và khả năng tập hợp, vận động nhân dân.

Do đó, người dân địa phương đề xuất, khi sắp xếp lại, đối với những thôn có quy mô lớn cần Trung ương và tỉnh nghiên cứu, xem xét bổ sung lực lượng hoạt động không chuyên trách nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý địa bàn, giảm tải công việc cho đội ngũ cán bộ cơ sở và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Sắp xếp để nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở

Xã Nam Đồng được thành lập trên cơ sở sắp xếp, sáp nhập xã Nam Thái và Đồng Sơn với 31 thôn, xóm. Các thôn, xóm có quy mô dân số nhỏ (đa số dưới 400 hộ/thôn) chưa phù hợp với yêu cầu quản lý cũng như khó khăn trong việc quy hoạch mở rộng đầu tư, sản xuất kinh doanh.

Theo phương án sắp xếp, tổ chức lại thôn, xóm trên địa bàn xã Nam Đồng năm 2026, xã thực hiện việc sáp nhập 31 thôn xuống còn 11 thôn. Với phương án này sự manh mún, chia cắt trong tổ chức các xóm sẽ được khắc phục. Theo rà soát, hiện có 91 người hoạt động không chuyên trách ở các xóm. Sau khi sắp xếp, dự kiến sẽ dôi dư 58 người.

Ông Nguyễn Văn Sinh, Chủ tịch UBND xã Nam Đồng cho biết, xã đã rà soát, đánh giá toàn diện đội ngũ người hoạt động không chuyên trách làm cơ sở bố trí, sử dụng phù hợp sau sắp xếp. Việc lựa chọn, bố trí cán bộ theo đúng quy định, ưu tiên những người có năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đối với các trường hợp dôi dư, xã phối hợp thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách theo quy định.

Tỉnh Ninh Bình hiện có 4.482 thôn, tổ dân phố, trong đó, nhiều đơn vị chưa bảo đảm tiêu chí về quy mô số hộ theo quy định mới. Sau khi rà soát và xây dựng phương án sắp xếp, số lượng thôn, tổ dân phố dự kiến còn lại khoảng 1.500, giảm gần 3.000 đầu mối so với hiện nay.

Theo Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình Nguyễn Xuân Tuyển, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng người hoạt động không chuyên trách là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị. Đây là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, đáp ứng yêu cầu quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, phân bố dân cư và yêu cầu tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền cấp xã; xây dựng quy mô thôn, tổ dân phố phù hợp với yêu cầu quản lý, năng lực cán bộ cơ sở; phù hợp với nhu cầu sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt của cộng đồng khu dân cư; khắc phục sự manh mún, chia cắt trong tổ chức các thôn (xóm), tổ dân phố theo quy mô hiện tại. Việc giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách và người trực tiếp tham gia hoạt động tại thôn (xóm), tổ dân phố giảm chi ngân sách nhà nước, tăng nguồn lực chi đầu tư phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Để thực hiện hiệu quả việc việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và giải quyết những vấn đề liên quan đảm bảo tiến độ, chất lượng, UBND tỉnh Ninh Bình yêu cầu, các xã, phường, cơ quan liên quan trong quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quy trình, công khai, dân chủ, minh bạch.

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố cần xem xét đầy đủ các yếu tố về vị trí địa lý, địa hình, đặc thù về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng dân cư, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn có yếu tố tôn giáo; gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, thúc đẩy chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu nhanh, bền vững, mục tiêu tăng trưởng "2 con số" và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Trước 25/6/2026, UBND các xã, phường xây dựng Đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố, tổ chức lấy ý kiến nhân dân theo quy định; trình HĐND phường, xã thông qua Đề án để bảo đảm công khai, minh bạch và tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện.