Sao mãi tới giờ mới nổi dậy chống FIFA?

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino đang phải gánh "nghiệp chướng" khi sức ép quốc tế không ngừng đè nặng lên ông những ngày gần đây, hệ quả của làn sóng phản đối FIFA đến từ khắp các liên đoàn bóng đá toàn cầu. Góc nhìn của cây viết Jonathan Liew trên The Guardian quanh vấn đề này.

Trong vài thập kỷ gần đây, thành phố Salé, nằm đối diện thủ đô Rabat (Maroc) bên kia sông Regreg Bou, đã trải qua một cuộc lột xác kỳ diệu. Dân số tăng gấp 3 lần trong 40 năm. Những khu ổ chuột biến thành các siêu dự án: Hệ thống tàu điện mới, khu du lịch hạng sang, khu công nghệ cao mang tên Technopolis - và kể từ tháng 7/2025, trụ sở đại diện FIFA tại châu Phi.

Theo tờ Times, Infantino đã "ẩn náu" tại Salé trong tuần này khi cố gắng cứu lấy chiếc ghế Chủ tịch FIFA của mình. Những trợ lý của Infantino được cho là đã điên cuồng gọi điện tới các "Huyền thoại FIFA" - đội ngũ cựu danh thủ ăn lương FIFA để làm nhiệm vụ đại sứ - để thuyết phục họ lên tiếng ủng hộ. Nhưng hôm 5/8, Luis Figo, một trong số này, đã quyết định "quay súng" khi khẳng định Infantino phải ra đi. Cựu danh thủ Bồ Đào Nha lên án kế hoạch bán cổ phần World Cup của FIFA là "hành vi thấp hèn, gian dối và ích kỷ nhất mà tôi từng chứng kiến".

Trong khi đó, các lãnh đạo của UEFA, CONCACAF và AFC đang đồng loạt gia tăng áp lực lên Infantino, đòi ông phải từ chức hoặc sẽ sớm tổ chức bỏ phiếu bất tín nhiệm. Sẽ có rất nhiều người cảm thấy hả hê, sảng khoái khi chứng kiến chiếc ghế của Infantino đang bị cưa gãy mỗi ngày một chút. Thế nhưng, một câu hỏi đáng đặt ra là: Vì sao là bây giờ, và vì sao lại theo cách này?

Đã gần 8 năm kể từ khi FIFA lần đầu đề xuất bán đi một phần di sản thương mại của mình. Năm 2018, Infantino đã đồng ý về nguyên tắc một thỏa thuận với tập đoàn SoftBank của Nhật Bản, mà đứng sau tập đoàn này thực chất là quỹ đầu tư công của Saudi Arabia, cho một giải vô địch thế giới các CLB mở rộng và một giải Nations League toàn cầu. Kế hoạch cuối cùng cũng chết yểu, nhưng không gây ra sự nổi loạn rầm rộ như điều xảy ra trong 2 tuần qua.

Đã 4 năm trôi qua kể từ World Cup 2022 đầy bê bối, và bài phát biểu "hôm nay tôi thấy mình là người đồng tính" đã biến người đứng đầu bóng đá trở thành trò cười. Đã 2 năm kể từ khi Saudi Arabia được trao quyền tổ chức World Cup 2034 trong một quy trình đấu thầu "ma". Đã 3 năm kể từ khi FIFA Club World Cup bị cưỡng ép ra đời giữa muôn vàn lo ngại về quyền cầu thủ. Đã 2 tháng kể từ khi trọng tài số 1 châu Phi Omar Artan bị từ chối nhập cảnh vào Mỹ dù được FIFA mời. Đã 1 tháng kể từ khi án treo giò của Folarin Balogun bị gỡ bỏ không thể giải thích. Suốt nhiều năm, những bê bối nghiêm trọng của FIFA liên quan đến nhân quyền, tác động xã hội và môi trường bị giấu nhẹm đi hoặc bị che mờ bởi những tiếng vỗ tay.

Đã hơn 1 thập kỷ kể từ khi cố huân tước Triesman, cựu chủ tịch Hiệp hội bóng đá Anh, mô tả FIFA như một "gia đình mafia", và chẳng có gì khiến mô tả ấy hôm nay bớt đúng. Ở nhiều khía cạnh, đây là một tổ chức siêu pháp lý hoạt động vượt ra ngoài ranh giới của chính trị hay kinh tế thông thường, vận hành theo những quy tắc và đạo đức riêng, gắn kết không phải bằng sự đồng thuận của quần chúng mà bằng một chế độ phong kiến cống nạp và bảo trợ, và thay đổi không phải bằng luật pháp hay lật đổ, mà bằng những cuộc "chặt đầu" kiểu xã hội đen thỉnh thoảng diễn ra.

Những phản đối về mặt đạo đức đối với Infantino là hiển nhiên, nhưng có lẽ đáng nói hơn cả, trớ trêu thay, lại là sự thiếu hiểu biết về kinh tế của người đứng đầu FIFA. Từ việc chỉ có 1 đối tác chào thầu (công ty của em trai con rể Donald Trump) đến mọi con số mà FIFA đưa ra trong bản đề xuất bán cổ phần World Cup đều là bịa đặt vô căn cứ, không dựa trên bất kỳ phân tích hay quy trình định giá nghiêm túc nào. Người ta thường nói Infantino là triệu chứng còn FIFA là căn bệnh. Thực ra FIFA cũng chỉ là triệu chứng. Căn bệnh chính là chủ nghĩa phát xít tư bản, sự coi rẻ con người và niềm tin vào chế độ nô lệ hiện đại.

Bóng đá, môn thể thao vĩ đại nhất từng được phát minh, tất nhiên sẽ còn tồn tại. Nhưng không bao giờ còn như trước. Cũng giống như thành phố Salé: Biến đổi, dịch chuyển, mở rộng đến mức khó nhận ra, vẫn là mảnh đất quen thuộc bên bờ Bắc sông Regreg Bou, nhưng bến cảng xưa đã biến mất mãi mãi. 

  Nguyễn Vinh (theo The Guardian)