Sáng tạo từ di sản, mở hướng phát triển mới cho Phở Hà Nội

Phở Hà Nội đang được tiếp cận bằng tư duy sáng tạo mới, từng bước chuyển hóa những giá trị truyền thống thành các sản phẩm văn hóa có khả năng ứng dụng, lan tỏa và tạo ra giá trị kinh tế.

Cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể "Phở" Hà Nội năm 2026 là một trong những nỗ lực cụ thể nhằm kết nối di sản với công nghiệp sáng tạo.

Ngày 14/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức lễ trao giải Cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể "Phở" Hà Nội năm 2026, đồng thời khai mạc không gian sáng tạo di sản văn hóa ẩm thực Phở. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, hướng tới mục tiêu bảo vệ, phát huy giá trị di sản và tìm kiếm những phương thức đưa Phở Hà Nội đến gần hơn với công chúng đương đại.

Cuộc thi được phát động từ ngày 24/7 đến 30/9/2026, thu hút đông đảo tác giả, nhóm tác giả tham gia với 600 tác phẩm. Từ chất liệu văn hóa ẩm thực quen thuộc, các ý tưởng sáng tạo được thể hiện qua nhiều loại hình như tranh ký họa, trò chơi về phở, website, sản phẩm lưu niệm và các ứng dụng truyền thông. Đáng chú ý, bên cạnh những ý tưởng đang tiếp tục được hoàn thiện, đã có sản phẩm được sản xuất thành đồ lưu niệm và bước đầu thu hút sự quan tâm của người dân.

Sau nhiều vòng chấm chọn, Ban tổ chức quyết định trao 20 giải thưởng, gồm 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 3 giải Ba, 3 giải do nhà tài trợ trao tặng (Giải Sáng tạo, Giải Ứng dụng và Giải Truyền thông) cùng 11 giải Khuyến khích.

Điểm đáng chú ý của cuộc thi không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm tham gia mà còn ở cách tiếp cận di sản thông qua ngôn ngữ sáng tạo đương đại. Phở vốn được nhận diện trước hết như một món ăn, nhưng phía sau mỗi bát phở còn là hệ thống tri thức, kỹ năng chế biến, kinh nghiệm lựa chọn nguyên liệu, tập quán thưởng thức và những ký ức văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đó cũng là những giá trị tạo nên bản sắc riêng của Phở Hà Nội.

Vì vậy, sáng tạo từ di sản không đơn thuần là khai thác hình ảnh bát phở để tạo ra những sản phẩm mới. Điều quan trọng hơn là nhận diện được các lớp giá trị văn hóa, chuyển tải chúng bằng những hình thức phù hợp với đời sống hiện đại, nhưng không làm mất đi bản sắc vốn có. Một bức tranh, một trò chơi, một website hay một sản phẩm lưu niệm chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần kể được câu chuyện về phở, giúp công chúng hiểu hơn về nguồn gốc, lịch sử, văn hóa và những giá trị làm nên thương hiệu Phở Hà Nội.

Phát biểu tại lễ trao giải, ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, nhấn mạnh ý nghĩa của việc tổ chức cuộc thi trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản Phở Hà Nội. Theo ông, lễ trao giải không chỉ khép lại mùa thi đầu tiên mà còn mở ra những cơ hội mới để đưa di sản phở đến gần hơn với công chúng.

Ông kỳ vọng các tác phẩm được lựa chọn sẽ tiếp tục được hoàn thiện, đầu tư phát triển và đưa vào ứng dụng thực tiễn. Qua đó, những ý tưởng sáng tạo ban đầu có thể trở thành các sản phẩm IP văn hóa mang bản sắc riêng, có sức lan tỏa và tạo ra giá trị kinh tế. Đây cũng là hướng đi cần thiết để di sản không chỉ được bảo tồn trong ký ức cộng đồng mà còn hiện diện sinh động trong đời sống, trở thành nguồn lực cho các hoạt động sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa.

Từ góc độ này, cuộc thi đặt ra một vấn đề có ý nghĩa rộng hơn: làm thế nào để di sản thực sự tham gia vào chuỗi giá trị sáng tạo, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động giới thiệu, trưng bày hay quảng bá. Việc hình thành các sản phẩm IP văn hóa từ Phở Hà Nội đòi hỏi sự kết nối giữa người nắm giữ tri thức di sản, các nhà thiết kế, nghệ sĩ, doanh nghiệp và những đơn vị có khả năng tổ chức sản xuất, phân phối. Khi có sự tham gia của nhiều chủ thể, giá trị di sản mới có điều kiện chuyển hóa thành những sản phẩm có đời sống lâu dài trên thị trường.

Tuy nhiên, thương mại hóa di sản cũng cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu bảo tồn. Sự sáng tạo không thể tách rời tính xác thực của các giá trị văn hóa, càng không thể chỉ khai thác hình ảnh di sản như một yếu tố trang trí hoặc công cụ tiếp thị. Với Phở Hà Nội, việc phát triển sản phẩm mới cần gắn với câu chuyện văn hóa, tôn trọng tri thức và vai trò của cộng đồng thực hành, qua đó bảo đảm di sản được tiếp nối đúng với những giá trị đã làm nên sức sống của nó.

Trong khuôn khổ chương trình, không gian sáng tạo di sản ẩm thực Phở còn tổ chức các hoạt động trình diễn, thưởng thức ẩm thực, tọa đàm Giữ gìn hương vị Phở Hà Nội cùng những hoạt động quảng bá, truyền thông. Các hoạt động này góp phần tạo nên sự kết nối giữa trải nghiệm thực tế với nhận thức về giá trị di sản, để công chúng không chỉ thưởng thức phở mà còn hiểu hơn về văn hóa phía sau món ăn.

Đặc biệt, việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản Phở Hà Nội còn gắn với định hướng xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là một hành trình đòi hỏi sự tham gia lâu dài của cơ quan quản lý, các nhà nghiên cứu và cộng đồng thực hành, trong đó việc bảo đảm sức sống của di sản trong đời sống đương đại có ý nghĩa quan trọng.

Với thông điệp "Sáng tạo từ di sản – Lan tỏa tinh hoa Phở Hà Nội", cuộc thi năm 2026 đã mở ra một hướng tiếp cận đáng chú ý: đưa di sản từ không gian bảo tồn sang không gian sáng tạo, từ những giá trị văn hóa truyền thống đến các sản phẩm có khả năng ứng dụng trong đời sống. Điều cần thiết tiếp theo là xây dựng cơ chế hỗ trợ, kết nối tác giả với doanh nghiệp, thúc đẩy những ý tưởng có tiềm năng trở thành sản phẩm thực tế.

Khi được bảo tồn bằng trách nhiệm cộng đồng và phát huy bằng tư duy sáng tạo, Phở Hà Nội không chỉ tiếp tục khẳng định vị trí trong văn hóa ẩm thực Việt Nam mà còn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho thiết kế, nghệ thuật, truyền thông và các ngành công nghiệp văn hóa. Đó cũng là cách để một di sản lâu đời tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, đồng thời tạo thêm giá trị cho văn hóa và kinh tế Thủ đô.