"Renoir and Love": Triển lãm hạnh phúc bậc nhất năm 2026

Các đồng nghiệp trong giới nghệ thuật đều biết rằng Renoir thường trăn trở, hoài nghi, thay đổi phương hướng và đôi khi dành hàng năm trời cho một bức tranh, dù kết quả ông tạo ra trông hoàn toàn trái ngược với quá trình nhọc nhằn đó.

"Renoir: Ai có thể thấu hiểu được con người đầy mâu thuẫn và khó đoán định ấy?" - danh họa Pissarro, một người bạn của Renoir, từng tự hỏi như vậy.

Nghệ sĩ nghiêm túc

Trường phái ấn tượng thường dựa vào ảo tưởng về sự ngẫu hứng và Renoir thì muốn tác phẩm của mình toát lên vẻ quyến rũ đầy hạnh phúc, tựa như được tạo ra theo cách rất nhẹ nhàng, không chút gắng sức. "Tại sao nghệ thuật lại không thể đẹp đẽ chứ?" - ông từng nói - "Thế giới này vốn đã có quá nhiều điều chẳng mấy dễ chịu rồi".

Trong nửa thế kỷ qua, chính vẻ đẹp ấy - đặc biệt là những bức tranh vẽ phụ nữ quyến rũ - đã khiến nghệ thuật của Renoir bị chê là quá nông cạn. Hệ quả là ông đánh mất vị thế trong lịch sử nghệ thuật với tư cách là một nghệ sĩ nghiêm túc, luôn trăn trở tìm tòi - vai trò mà ông xứng đáng được ghi nhận.

Triển lãm hồi cố toàn diện gần nhất về Renoir đã diễn ra từ năm 1985. Giờ đây, triển lãm Renoir and Love (Renoir và tình yêu) - vừa được chuyển từ Bảo tàng Musée d'Orsay về Phòng trưng bày Quốc gia ở London cuối tuần qua - đang góp phần khôi phục đầy thuyết phục danh tiếng của ông.

Mở màn cho triển lãm là bức chân dung tự họa Self-Portrait, với những đường nét đầy vẻ căng thẳng, đôi mắt lo âu nhưng sắc bén cùng những nét vẽ đầy xao động, đã hoàn toàn xóa tan mọi ý niệm về sự thành công dễ dàng.

Nhìn chung, triển lãm bao quát giai đoạn sáng tác táo bạo và độc đáo nhất của Renoir từ năm 1866 tới 1887. Trong đó, khắc họa chân dung một nghệ sĩ đầy mâu thuẫn: Vừa là nhân vật thiết yếu của trường phái ấn tượng nhưng lại vừa có thái độ lưỡng lự với nó; vừa đổi mới nhưng lại say mê truyền thống; vừa thường thể hiện sự ủy mị lại vừa thích thử nghiệm những điều mới lạ.

Hội hè miên man

Tâm điểm của triển lãm là bức Dance At The Moulin De La Galette - kiệt tác về cảnh sinh hoạt giải trí của trường phái ấn tượng. Bức tranh tái hiện đầy thăng hoa không khí của một buổi khiêu vũ chiều Chủ nhật tại khu Montmartre ở Paris.

Tác phẩm đồ sộ này mang lại cảm giác bao trùm không gian mạnh mẽ đến mức khi đứng trong phòng trưng bày rộng lớn, người xem như cũng được đắm mình trong ánh sáng tỏa ra một cách huyền ảo, biến bức tranh đông đúc người qua lại thành tuyệt tác mong manh, chập chờn như ảo ảnh.

Mỗi nét vẽ uyển chuyển, linh hoạt đều truyền tải trọn vẹn năng lượng của những cặp đôi đang xoay mình theo điệu nhạc. Sự kết hợp giữa những ánh mắt đầy cảm xúc và cử chỉ đan xen, những tư thế hô ứng, những đường nét uốn lượn mềm mại của nhiều nhóm người cùng sự phối hợp giữa các tông màu sáng tối - sắc xanh và tím len lỏi giữa sắc hồng và vàng - tất cả tạo nên một sự hài hòa thị giác, khẳng định tinh thần gắn kết xã hội, sự tiếp nối và niềm hân hoan.

Ở những bức tranh nhỏ hơn, Renoir khắc họa Montmartre như một thiên đường hiện đại đầy quyến rũ và nồng nàn. Trong tác phẩm After The Luncheon, đó là các loại vải vóc, trang sức và đồ thủy tinh lấp lánh, với những thực khách đầy biểu cảm bên hương hoa tử đinh hương lan tỏa khắp quán cà phê.

Hoặc như The Swing với những nét chấm và vệt màu dứt khoát, đưa ánh nắng xuyên qua tán cây trong các khu vườn ở Montmartre, đổ những bóng màu lên những chiếc váy trắng và soi sáng con đường rải đầy hoa oải hương. Đó là phong cách "fête galante" (tranh vẽ cảnh hội hè tao nhã của giới quý tộc) thời xưa nay được diễn giải lại ở nước Pháp vào cuối thế kỷ 19.

Tất cả đều toát lên niềm vui sống vô tư lự, đưa Renoir and Love trở thành triển lãm nghệ thuật hạnh phúc bậc nhất trong năm nay.

Kiến tạo nên thế giới mới

Sự lạc quan trong các bức tranh thời kỳ này - khía cạnh duy nhất không bao giờ thay đổi - hòa nhịp với tinh thần đầy hy vọng của nước Pháp khi đó. Theo nhà sử học nghệ thuật Robert L. Herbert, nó còn gắn liền với chính cuộc đời của Renoir - "một cậu bé xuất thân từ tầng lớp lao động đang nỗ lực thoát nghèo bằng khát vọng về một cuộc sống an nhàn và đầy chất thơ: Ảo mộng của một đứa trẻ đường phố".

Pierre-Auguste Renoir sinh năm 1841 tại Limoges, Pháp, trong một gia đình lao động. Năm 1844, cha mẹ ông - những người thợ may - đã đưa các con tới Paris để tìm kiếm một cuộc sống tốt hơn và tình cờ lại ở gần Bảo tàng Louvre.

Renoir từ nhỏ đã bộc lộ tài năng hội họa và âm nhạc ở trường. Tuy vậy, do gia đình khó khăn, ông phải rời trường năm 13 tuổi để đi làm tại một xưởng gốm sứ. Ngày ngày, ông phải sao chép những hình mẫu trang trí theo phong cách rococo. Khi quá mệt mỏi với chủ đề này, ông thường tìm sự an ủi ở Bảo tàng Louvre.

Nhưng công việc tưởng như chỉ để kiếm sống ấy lại vô tình cho Renoir những nền tảng quan trọng: Sự nhạy cảm với màu sắc, ánh sáng, những đường nét trang trí và vẻ đẹp của các bề mặt. Chủ xưởng cũng nhận ra khả năng đặc biệt của Renoir và khuyến khích ông học lên cao.

Năm 1862, Renoir bắt đầu học nghệ thuật dưới sự hướng dắt của Charles Gleyre ở Paris. Tại đây, ông đã gặp Claude Monet và Frédéric Bazille - những người sau này sẽ cùng ông tạo nên cuộc cách mạng hội họa thế kỷ 19.

Ba người trẻ tới từ những nền tảng rất khác nhau nhưng cùng chia sẻ khát vọng tìm kiếm một cách vẽ mới. Nhưng trong khi Monet có gia cảnh khá giả còn Bazille thuộc tầng lớp thượng lưu, Renoir khá chật vật những ngày đầu. Ông nhiều lúc thậm chí không đủ tiền mua màu. Ông cũng liên tục đưa tranh tới salon nhưng sự công nhận đến khá chậm.

Tuy nhiên, chính những năm tháng chật vật ấy đã đưa Renoir tới lựa chọn bước ngoặt: Thay vì chỉ vẽ những chủ đề được giới hàn lâm chấp nhận, ông bắt đầu nhìn thẳng vào đời sống đương thời - những người bạn, các cuộc gặp gỡ, quán xá, khiêu vũ, dòng sông và nhiều khoảnh khắc bình thường  khác của con người.

Năm 1869, ông cùng Monet sáng tác ngoài trời tại một câu lạc bộ bơi lội. Họ đã hòa tan các hình khối - thuyền bè, cánh buồm, người bơi lội nhấp nhô trên mặt nước, những du khách sành điệu - thành những mảng mờ ảo cùng các nét chấm phá của ánh sáng và màu sắc phản chiếu trên mặt nước. Đó chính là sự ra đời của trường phái ấn tượng.

Trong suốt thập niên 1870, Renoir đã phủ lên cả khung cảnh thành thị lẫn nông thôn vẻ đẹp lấp lánh và rực rỡ đầy tính trang trí. Nhưng sang tới thập niên 1880, sau chuyến đi tới Italy và chiêm ngưỡng tác phẩm của các bậc thầy phục hưng, ông trải qua khủng hoảng sâu sắc. Ông tìm về với chủ nghĩa cổ điển, đưa trường phái ấn tượng vươn tới tầm vóc vững chãi hơn và không ngừng tạo ra những bất ngờ.

Qua nhiều tác phẩm trải dài trong giai đoạn 1866 - 1887, Renoir and Love lần này một lần nữa khẳng định vai trò then chốt của Renoir đối với trường phái ấn tượng và tầm nhìn xa trông rộng của ông khi đưa truyền thống Pháp thế kỷ 18 - với những dáng hình được sắp đặt đầy tao nhã - bước vào bối cảnh đường phố hiện đại.

"Những người phụ nữ lướt qua trên phố nay khác biệt hẳn với những người ta từng thấy, bởi vì họ mang dấu ấn của Renoir" - đại văn hào Marcel Proust đã viết như vậy. Renoir đã kiến tạo nên một thế giới mới.