Vấn đề bảo đảm an toàn và xây dựng quy tắc quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng trở thành một trọng tâm trong chương trình nghị sự quốc tế, khi công nghệ này tác động ngày càng sâu rộng đến kinh tế, an ninh và đời sống xã hội.
Tại các diễn đàn của Liên hợp quốc (LHQ) ở New York (Mỹ), AI nhận được sự quan tâm đặc biệt trong các cuộc thảo luận cấp cao. Ngoại trưởng Bangladesh Khalilur Rahman, người chủ trì các phiên thảo luận năm nay, cho biết có tới 128 quốc gia đề cập đến AI, tăng mạnh so với chỉ 5 phái đoàn cách đây 4 năm. Sự thay đổi này cho thấy AI không còn được xem là vấn đề công nghệ đơn thuần của từng quốc gia mà đã trở thành bài toán quản trị chung: ai thiết kế công nghệ, ai được hưởng lợi, ai chịu rủi ro và trách nhiệm thuộc về ai khi xảy ra tổn hại.
Ảnh: Internet
Tại một phiên họp của Hội đồng Bảo an LHQ, Tổng Thư ký António Guterres cảnh báo những rủi ro từ AI có nhiều điểm tương đồng với thách thức biến đổi khí hậu, đòi hỏi hành động phối hợp ở cấp độ toàn cầu thay vì những biện pháp riêng lẻ. Ông nhấn mạnh vấn đề cốt lõi nằm ở cách quyền lực công nghệ được phân bổ và đang thay đổi.
Các nước phương Nam toàn cầu cũng lo ngại AI có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển nếu năng lực công nghệ và quyền xây dựng quy chuẩn tập trung vào một số ít quốc gia. Thủ tướng Belize John Briceño cảnh báo nếu thiếu cơ chế quản trị phù hợp, các nước đang phát triển có nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ và các quy tắc do bên ngoài thiết lập, đồng thời đối mặt với nguy cơ mất việc làm và gián đoạn các hệ thống thiết yếu.
Ở chiều ngược lại, các định chế tài chính quốc tế nhấn mạnh AI cũng có thể tạo cơ hội thu hẹp khoảng cách phát triển. Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng AI có khả năng giúp các nước đang phát triển rút ngắn đáng kể quá trình phát triển nếu giải quyết được các điểm nghẽn về năng lượng, kết nối và kỹ năng số. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng nhận định AI có thể đóng góp đáng kể cho tăng trưởng tại châu Phi cận Sahara trong thập niên tới nếu các điều kiện cần thiết được bảo đảm.
Tuy nhiên, việc xây dựng "luật chơi" chung cho AI vẫn gặp nhiều khác biệt về cách tiếp cận. Mỹ, một trong những trung tâm phát triển AI hàng đầu, đang ưu tiên hạn chế các quy định pháp lý mang tính ràng buộc đối với ngành công nghệ.
Ngày 29/9, sau cuộc gặp với lãnh đạo khoảng 20 tập đoàn công nghệ tại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không muốn áp đặt các quy định pháp lý chặt chẽ đối với AI và đặt kỳ vọng vào khả năng tự kiểm soát của doanh nghiệp. Ông cũng cho biết vấn đề an toàn AI không được thảo luận sâu trong cuộc gặp gần đây với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Dù chính quyền Mỹ chủ trương hạn chế can thiệp bằng luật định, các tập đoàn công nghệ lớn vẫn đang thúc đẩy những cơ chế tự nguyện về an toàn AI. Tại cuộc gặp ở Nhà Trắng, lãnh đạo OpenAI, Anthropic, Google, Meta, Nvidia và xAI đã ký thỏa thuận cam kết tăng cường kiểm soát nội bộ, đánh giá độc lập và phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn an toàn.
Những diễn biến trên cho thấy thế giới đang bước vào giai đoạn mới của cuộc đua AI, trong đó cạnh tranh công nghệ ngày càng gắn với cuộc tranh luận về quyền tiếp cận, trách nhiệm và cách thức quản trị. Bài toán đặt ra không chỉ là phát triển AI nhanh đến đâu, mà còn là làm thế nào để công nghệ này được phát triển an toàn, mang lại lợi ích rộng rãi và không tạo thêm những khoảng cách mới giữa các quốc gia.
