Hạn hán, thiếu nước, ô nhiễm nguồn nước và biến đổi khí hậu đang đặt miền Trung – Tây Nguyên trước nhiều sức ép lớn về an ninh tài nguyên nước.
Tại Hội thảo Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung – Tây Nguyên, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã cùng đề xuất nhiều giải pháp nhằm quản trị hiệu quả nguồn nước, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững cho khu vực.
Ngày 23/5/2026, tại Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), Hội Nước và Môi trường Việt Nam phối hợp với Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia cùng UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội thảo – Tọa đàm Quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư phát triển tài nguyên nước gắn với nông nghiệp, nông thôn mới và năng lượng xanh miền Trung – Tây Nguyên.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo
Hội thảo được xem là diễn đàn kết nối các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương nhằm tìm kiếm các giải pháp quản lý hiệu quả tài nguyên nước, thúc đẩy phát triển xanh và tăng cường hợp tác đầu tư cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Phát biểu khai mạc, ông Chu Phạm Ngọc Hiển – Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam nhấn mạnh tài nguyên nước là nguồn lực thiết yếu của sự sống, giữ vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh môi trường và an ninh quốc gia. Theo ông, Luật Tài nguyên nước năm 2023 đã thể hiện rõ định hướng chuyển từ tư duy "khai thác" sang "quản trị tổng hợp tài nguyên nước", gắn phát triển nước với phát triển đa ngành, đa mục tiêu và bền vững.
Theo ông Chu Phạm Ngọc Hiển, miền Trung – Tây Nguyên là khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng về kinh tế, sinh thái và quốc phòng – an ninh, sở hữu nhiều tiềm năng về nước mặt, nước dưới đất và thủy điện. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước và hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ.
Ông cho rằng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số, tài nguyên nước cần được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển chiến lược. Muốn phát triển bền vững miền Trung – Tây Nguyên phải chủ động được nguồn nước; muốn thúc đẩy chuyển đổi xanh phải gắn nước với năng lượng, môi trường và đổi mới công nghệ.
Ông Chu Phạm Ngọc Hiển - Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam phát biểu khai mạc
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thiên Văn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk khẳng định tài nguyên nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh lương thực và năng lượng của khu vực. Đắk Lắk hiện có hơn 1.200 công trình thủy lợi phục vụ sản xuất và dân sinh, song vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn như nguồn nước phân bố không đều, suy giảm nước ngầm và ô nhiễm nguồn nước.
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia đã chỉ ra những thách thức ngày càng lớn đối với tài nguyên nước miền Trung – Tây Nguyên. Trong báo cáo dẫn đề, GS. Phạm Quý Nhân – Phó Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam cho biết khu vực này sở hữu nhiều lưu vực sông lớn như Vu Gia – Thu Bồn, Trà Khúc, Ba, Sê San, Srêpốk và Đồng Nai, cùng tiềm năng nước dưới đất rất lớn trong các tầng bazan. Tuy nhiên, nguồn nước phân bố rất không đều theo mùa, khoảng 60–80% lượng nước tập trung vào mùa mưa, trong khi mùa khô kéo dài khiến nhiều địa phương thường xuyên thiếu nước sinh hoạt và sản xuất.
Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước đang tăng nhanh do phát triển nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và du lịch. Tây Nguyên hiện có khoảng 700 nghìn ha cà phê với nhu cầu tưới rất lớn vào mùa khô. Theo dự báo, nhu cầu nước mùa cạn của khu vực có thể tăng lên khoảng 73,4 tỷ m3/năm vào năm 2050.
Ông Nguyễn Thiên Văn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk phát biểu tại hội thảo
Biến đổi khí hậu cũng đang khiến tình trạng hạn hán và thời tiết cực đoan diễn biến ngày càng gay gắt. Nhiều địa phương ở miền Trung – Tây Nguyên liên tiếp ghi nhận các đợt hạn lịch sử, thiếu nước nghiêm trọng và lũ lụt bất thường trong những năm gần đây. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác quá mức nước dưới đất, suy giảm rừng đầu nguồn và ô nhiễm nguồn nước do nước thải sinh hoạt, công nghiệp và hóa chất nông nghiệp đang tạo áp lực rất lớn lên an ninh nguồn nước của khu vực.
Đại diện Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia nhận định hạn hán và thiếu nước hiện không còn là vấn đề mang tính thời điểm mà đã trở thành thách thức dài hạn đối với miền Trung – Tây Nguyên. Chỉ riêng mùa khô năm 2024, tỉnh Đắk Lắk đã có hơn 27.000 ha cây trồng bị ảnh hưởng do hạn và thiếu nước, thiệt hại hơn 155 tỷ đồng.
Trước thực trạng trên, các chuyên gia đề xuất nhiều nhóm giải pháp trọng tâm như nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm hạn hán; tăng cường kiểm kê nguồn nước; đầu tư hệ thống hồ chứa, công trình điều tiết nước; thúc đẩy sử dụng nước tiết kiệm; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước và triển khai hiệu quả Luật Tài nguyên nước năm 2023.
Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là việc tích hợp quản lý tài nguyên nước với năng lượng xanh và kinh tế tuần hoàn. PGS.TS Dương Hồng Sơn – Viện Khoa học Tài nguyên nước cho rằng Tây Nguyên có nguy cơ thiếu hụt khoảng 5,5 tỷ m3 nước mỗi năm vào năm 2030 nếu không có giải pháp đồng bộ. Theo ông, cần phát triển hệ thống trữ nước đa quy mô, kết hợp đầu tư hồ chứa, thu gom nước mưa, vận hành liên hồ chứa và mở rộng các mô hình tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa.
Trong khi đó, TS. Lê Thị Mai Vân – Viện Quy hoạch Thủy lợi cho rằng cần chuyển đổi mô hình quản lý thủy lợi truyền thống sang mô hình "thủy lợi xanh" dựa trên nền tảng số và kinh tế tuần hoàn. Các công nghệ như IoT, AI, cảm biến và hệ thống giám sát thông minh sẽ giúp quản lý nguồn nước hiệu quả hơn, giảm thất thoát và tối ưu vận hành công trình thủy lợi.
Ngoài vấn đề an ninh nguồn nước, nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh tiềm năng khai thác giá trị kinh tế từ tài nguyên nước. PGS.TS Nguyễn Văn Lâm – Chủ tịch Hội Địa chất Thủy văn Việt Nam cho biết miền Trung – Tây Nguyên hiện có 94 nguồn nước khoáng và nước nóng thiên nhiên, chiếm khoảng 23,3% tổng số nguồn của cả nước. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị lớn để phát triển du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và kinh tế xanh.
Các chuyên gia đề xuất cần xây dựng chiến lược khai thác tổng hợp theo hướng bền vững, kết hợp phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và khai thác địa nhiệt nhằm phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này.
Đáng chú ý, đại diện K-water – Tổng công ty Tài nguyên nước Hàn Quốc – cho biết doanh nghiệp đang thúc đẩy nhiều dự án hạ tầng nước tại Việt Nam, hướng tới xây dựng mô hình "nhà máy nước AI" ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành và quản lý hệ thống cấp nước. Theo K-water, công nghệ AI sẽ góp phần tối ưu hóa quản lý tài nguyên nước, giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa.
Kết thúc hội thảo, các đại biểu thống nhất nhận định tài nguyên nước không chỉ là yếu tố bảo đảm an sinh mà còn là động lực chiến lược cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững miền Trung – Tây Nguyên. Những kiến nghị và giải pháp được đưa ra sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện chính sách quản lý tài nguyên nước, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp trong thời gian tới.
