Phim “Trại buôn người” gióng hồi chuông báo động về bẫy trên mạng

Không phải ngẫu nhiên mà một số ứng dụng ngân hàng số và ví điện tử tổ chức tặng vé xem Trại buôn người - có lẽ vì phim này đang cảnh báo về vấn nạn mua bán người và các thủ đoạn lừa đảo công nghệ đang len lỏi vào đời sống.

Dù chưa phải là một phim thật hay, nhưng rất may, thông điệp cảnh tỉnh này đã được nhiều khán giả đón nhận. Thậm chí đang có ý kiến cho rằng nên cắt bớt một số cảnh nặng nề để xin điều chỉnh việc dán nhãn phim thành 13+ (thay vì 18+ như hiện tại), để nhiều khán giả nhỏ tuổi được xem, nhằm tăng tính cảnh giác trước các nạn lừa đảo.

Tính đến chiều tối ngày 7/10, Trại buôn người (đạo diễn: Toni Dương Bảo Anh) đã thu về hơn 333 tỷ đồng, vượt mặt Bộ tứ báo thủ của Trấn Thành để đứng vào top 7 phim Việt Nam có doanh thu cao nhất.

Những chiếc bẫy "đổi đời"

Sức nặng bộ phim trước hết nằm ở tính thời sự gai góc mà biên kịch Mèo Bích Trang đã bám sát theo thực tế. Cụm từ "việc nhẹ lương cao" không còn là câu nói đùa trên mạng xã hội, mà đã trở thành cái bẫy nghiệt ngã cho hàng ngàn gia đình. Thủ đoạn tuyển dụng lậu đánh trúng vào khát vọng đổi đời của nhiều người. Nạn nhân không chỉ là những thanh niên nông thôn ít học, thiếu hiểu biết, mà có cả những người có bằng cấp đàng hoàng đang rơi vào bước đường cùng quẫn.

Kịch bản phim bóc trần những mánh khóe tâm lý tinh vi mà các đường dây tội phạm sử dụng ngoài đời thật. Chúng khoác lên mình vỏ bọc từ thiện, xây dựng hình ảnh những "tấm gương" đi trước bỗng chốc giàu sang sau vài tháng bươn chải nơi xứ người. Thứ hào quang giả tạo ấy khơi gợi lòng tham lẫn niềm hy vọng mù quáng của những người trẻ nhẹ dạ. Quá trình lùa người xuyên biên giới rồi quẳng họ vào những khu biệt lập được tái hiện với độ chân thực đến lạnh người. Những trận đòn phủ đầu, sự cưỡng bức, biến chính nạn nhân thành công cụ lừa gạt đồng bào mình… tất cả đều khớp với lời kể của những người từng trốn thoát trở về.

Phim còn dựng lên một danh mục sống động về các chiêu trò lừa đảo qua mạng. Khán giả được thấy những cuộc gọi giả danh công an dọa nạt nộp phạt, yêu cầu bổ sung giấy tờ; những màn kịch ứng dụng công nghệ deepfake giả mạo khuôn mặt và giọng nói; hoặc những cái bẫy tình cảm ngọt ngào... được vận hành từ chính những ngón tay đang run rẩy dưới họng súng và roi điện.

Thậm chí, đời thực lúc này còn đi xa hơn kịch bản. Các tổ chức lừa đảo đã bắt đầu nâng cấp chiêu thức, chúng không còn vẽ ra viễn cảnh "việc nhẹ lương cao" quá dễ dãi, mà đổi giọng thành "việc nặng nhưng lương tương xứng". Chính vì vậy, việc ê-kíp sản xuất công bố kế hoạch muốn cắt gọt một số trường đoạn bạo lực, giật gân để tái xin phép dán nhãn 13+ là một bước đi sáng suốt và đầy trách nhiệm với xã hội. Đưa bộ phim đến với đối tượng thanh thiếu niên học sinh, nhóm tuổi sử dụng mạng xã hội nhiều nhất nhưng kinh nghiệm sống còn non nớt, là cách thiết thực nhất để dựng thêm một lớp màng đề kháng trước những chiếc bẫy vô hình.

Tái dựng "địa ngục" bằng thứ ngôn ngữ trần trụi

Sự thuyết phục của Trại buôn người phần lớn đến từ nỗ lực xây dựng sự chân thật của đạo diễn Toni Dương Bảo Anh. Anh không chỉ tạo ra những khung hình đẹp, mà còn khiến khán giả tin rằng không gian trên màn ảnh đang thực sự tồn tại ngoài đời. Ngay từ những phút đầu, nhịp sống êm ả của một làng quê Nam bộ đã được khuấy động bằng không gian lễ hội đua bò với gam màu rực rỡ. Bụi đất mù mịt và tiếng hò reo chân chất kéo người xem vào một không khí bản địa rất đặc trưng và rất thật. Sinh hoạt, đối thoại giữa các nhân vật mộc mạc và tự nhiên, có sự xuề xòa, có chút cộc cằn ngoài mặt, nhưng chan chứa nghĩa tình.

Biến cố ập đến khi Út Đẹt bị lừa bán, kéo theo Ny và Báu dấn thân vào hành trình giải cứu để rồi cũng rơi vào miệng cọp. Khu trại tập trung hiện ra trần trụi đến gai mắt, từ những bức tường bê-tông loang lổ đến hàng rào thép gai tua tủa, những dãy nhà xưởng ngột ngạt mùi mồ hôi và sắt rỉ. Hoàn cảnh sinh hoạt của hàng trăm con người bị giam lỏng hiện lên qua từng chi tiết nhỏ, tạo nên một bầu không khí tù túng, ngột ngạt đến khó thở.

Khúc hát ru trong bóng tối

Bên trong bốn bức tường thép gai ấy là nơi hội tụ của đủ mọi số phận bị dòng đời xô đẩy vào bước đường cùng. Đó là người anh đem mạng sống ra che chắn cho em gái, là đôi vợ chồng trẻ cắn răng chịu nhục vì bào thai bé bỏng, hoặc đôi tình nhân nuốt nước mắt vào trong để sống sót qua ngày…

Kịch bản có phần hơi tham vọng khi dồn nén quá nhiều số phận vào thời lượng hơn hai tiếng đồng hồ, khiến nhịp phim đôi chỗ bị phân tán. Nhưng tham vọng ấy có lý lẽ riêng, nó cho thấy thảm kịch này không chừa một ai, để khi bị dồn vào chân tường, con người ta buộc phải gác lại mọi khác biệt để đoàn kết và tìm đường sống.

Một điểm tạo cảm xúc là người mẹ do NSND Như Quỳnh thể hiện. Ban đầu, nhân vật này xuất hiện như một chi tiết có phần thừa thãi. Một bà mẹ già khai man tuổi để đi xin việc, được thu nhận chỉ cốt cho đủ chỉ tiêu. Thế nhưng, mục đích thực sự của bà là tìm lại đứa con trai tật nguyền bị bắt cóc. 

Phân đoạn người mẹ hát ru con giữa đêm tối trong trại tập trung có thể khiến một số khán giả cảm thấy hơi vô lý. Nhưng nghệ thuật nên có những khoảnh khắc lãng mạn và sự thăng hoa cần thiết. Câu hát ru trở thành tiếng lòng của tất cả những ai đang bị giam cầm, gợi nhắc về gốc rễ quê nhà, về ký ức của tình thân. Đó chính là mồi lửa âm ỉ nuôi dưỡng khát vọng tự do, để rồi khi người mẹ hy sinh, ngọn lửa ấy thổi bùng sự căm phẫn và mở đường cho cuộc đào thoát sinh tử.

Hành động chân thực tôn tinh thần trượng nghĩa

Ở mảng hành động, bộ phim cho thấy sự chăm chút về quy mô dàn dựng với hơn 700 diễn viên quần chúng tham gia vào các đại cảnh. Ê-kíp đã kiểm soát khung hình rất tốt, không rơi vào tình trạng hỗn loạn mất phương hướng. Các pha xô xát, rượt đuổi được xử lý với mức độ bạo lực nặng đô, không màu mè theo kiểu võ thuật biểu diễn. Nhân vật trong phim là những người lao động bình thường, nên cách họ chiến đấu hoàn toàn là sự bộc phát của bản năng sinh tồn.

Sau dấu ấn từ Mưa đỏ, Steven Nguyễn tiếp tục chứng minh anh rất hợp với những vai diễn mang tính cách xù xì, gai góc. Anh vào vai Ny với trọn vẹn nét mộc mạc của một thanh niên miệt vườn vụng về trong cách bộc lộ cảm xúc, nhưng một khi đã hành động thì quyết liệt đến cùng. Chất anh hùng của Ny không phải hình tượng hoàn hảo. Anh vẫn có những lúc nông nổi, nóng nảy đánh nhau với bạn tù hoặc mất bình tĩnh tấn công cả nhân vật cảnh sát ngầm. Nhưng chính từ những va vấp ấy, sự trưởng thành của nhân vật mới trở nên thuyết phục hơn. Quyết định quay trở lại trại của Ny sau khi đã thoát ra ngoài dường như đi ngược lại bản năng sinh tồn cơ bản. Nhưng nếu quan sát kỹ diễn biến, trong 200 con người trốn thoát, chỉ có Ny cùng khoảng 20 người chọn quay đầu lại và ai cũng có lý do của riêng mình.

Chất trượng nghĩa vốn là bản tính tương thân tương ái vốn có của người Việt Nam, chỉ chờ gặp hoàn cảnh ngặt nghèo là bộc lộ rõ. Nó tạo ra sự cộng hưởng mạnh mẽ, làm lay động và biến chuyển tâm lý của Hiếu (Võ Đình Hiếu) từ một gã ích kỷ, hèn nhát chỉ biết bo bo giữ mình, đã dám đứng lên sát cánh cùng đồng loại trong giờ phút sinh tử.

Thiếu một chút để hoàn hảo

Dù sở hữu nhiều điểm sáng, Trại buôn người vẫn vấp phải một số hạt sạn đáng tiếc. Điểm cộng là đã dám khắc họa tuyến phản diện thuần ác, không hề tìm cách bao biện cho tội ác. Thế nhưng, sự kiên định ấy lại không được áp dụng đồng nhất cho nhân vật Mỹ Ngọc. Kịch bản dường như cố "tẩy trắng" cho nhân vật này bằng lý do sinh tồn để trở về với con, nhưng cách thể hiện trên màn ảnh lại có phần gượng gạo. 

Khi cô nịnh bợ cai ngục, hiến thân hoặc thậm chí sốt sắng đi tố giác kế hoạch bỏ trốn của đồng bào, khán giả chỉ thấy ở cô ta sự chủ động, hào hứng đến trơ trẽn chứ không hề có một khoảnh khắc dằn vặt hoặc do dự. Lẽ ra, hãy cứ để Mỹ Ngọc là một nét tính cách trần trụi, xấu xa của sự sinh tồn thì tác phẩm sẽ gai góc và thực tế hơn nhiều.

Bên cạnh đó, nhân vật cảnh sát chìm cũng để lại nhiều băn khoăn. Thật khó để khán giả tin rằng một người cụt chân lại có thể thực hiện liên tục các pha cận chiến cường độ cao với hàng chục tội phạm. Giữa hàng trăm con người khỏe mạnh bị lừa vào trại, việc cài cắm một người lành lặn làm trinh sát không cần thiết phải là khuyết tật.

Ngoài ra, nhân vật trùm cuối nắm giữ đường dây xuyên quốc gia xuất hiện có phần phô trương nhưng đất diễn lại quá mỏng, mối xung đột quyền lực giữa ông ta và tay quản lý do Quách Ngọc Ngoan thủ vai chưa được đào sâu, khiến cái kết ở tuyến phản diện trôi qua hơi hẫng hụt.

Bỏ qua một vài hạt sạn ấy, Trại buôn người vẫn là một tác phẩm điện ảnh đáng trân trọng. Bộ phim kéo người xem đối diện với những góc tối tàn khốc của xã hội hiện đại, gióng hồi chuông cảnh báo trước những lời mời gọi ngọt ngào mà cái giá của sự nhẹ dạ đôi khi phải trả bằng cả mạng sống.