Phân tích: Vấn đề thực sự của đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam

Đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam đã không đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong mùa thi đấu 2026. Thất bại không thực sự đáng lo ngại. Điều đáng lo ngại hơn là chúng ta không tìm cách thay đổi hay không thể thay đổi để tránh những thất bại tiếp theo.

Sau giai đoạn 2023-2025 thành công vượt bậc với 3 chức vô địch AVC Cup, 1 lần giành hạng 4 giải vô địch Châu Á (2023), 1 lần giành hạng 4 ASIAD (2023), 1 lần vô địch SEA V.League (chặng 2 năm 2025), giành quyền tham dự giải vô địch thế giới (2025)… là 9 tháng xuống dốc không phanh của năm 2026 với những thất bại liên tiếp từ AVC Cup SEA V.Cup tới giải vô địch Châu Á và ASIAD.

Một chuỗi giải đấu không thành công đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với bóng chuyền nữ Việt Nam. Nếu chúng ta không hành động kịp thời và mạnh mẽ để giải quyết tận gốc rễ vấn đề thì những nỗi thất vọng liên tiếp của mùa thi đấu năm nay có thể mới chỉ là khởi đầu cho thời kỳ sa sút mới có nguy cơ kéo dài trong nhiều năm tới của bóng chuyền nữ Việt Nam.

Vấn đề thực sự không chỉ nằm ở sự vắng mặt của một vài trụ cột (Như Quỳnh, Kiều Trinh, Lâm Oanh), không chỉ vì phong độ sa sút của tay đập số 1 Trần Thị Thanh Thúy hay libero Khánh Đang, cũng không chỉ nằm ở năng lực chiến thuật còn hạn chế của HLV Tuấn Kiệt và ban huấn luyện.

Nó là tổng hòa của tất cả những lí do nói trên và cả những nguyên nhân khác sâu sa hơn, đáng lo ngại hơn và nan giải hơn rất nhiều.

Không đội bóng nào có thể xây dựng thành công bền vững và duy trì sự ổn định về thành tích dựa trên cảm hứng và phong độ của một vài cá nhân. Không đội bóng nào có thể tạo ra tính liên tục chỉ dựa trên một lứa cầu thủ dù đó là dàn cầu thủ có chất lượng chuyên môn tốt.

Cũng không thể đòi hỏi các cầu thủ và thực tế cũng không cầu thủ nào sẵn sàng cống hiến tất cả những gì họ có cho đội bóng nếu cuộc sống của họ không được đảm bảo.

So với nhiều phiên bản quá khứ, đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam may mắn có được lứa cầu thủ chất lượng tốt trong những năm qua và nhờ thế chúng ta đã gặt hái không ít thành công.

Nhưng để duy trì thành công đó, để hi vọng từng bước tiệm cận nhóm đầu Châu Á với ba "chị đại" Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan thì rõ ràng chúng ta cần một chính sách đầu tư bài bản, mạnh mẽ và phát triển chuyên môn một cách căn cơ.

Đầu tiên và quan trọng nhất là đẩy mạnh phát triển bóng chuyền học đường, bóng chuyền phong trào. Sau nữa, các CLB cần có các chính sách đãi ngộ hấp dẫn để thu hút nhân tài, cần có các chuyên gia đào tạo trẻ thực sự đẳng cấp để huấn luyện cầu thủ từ thể lực tới chuyên môn.

Chúng ta cần thuê các chuyên gia đào tạo trẻ đến từ các nền bóng chuyền hàng đầu thế giới để phát triển hệ thống đào tạo trẻ ở các CLB, thay vì đào tạo thiếu bài bản và kém chuyên môn như hiện nay. 

Các CLB cần có đầy đủ trang thiết bị tập luyện hiện đại như máy bắn bóng để nâng cao chất lượng tập luyện cho cầu thủ, cần có những chuyên gia thống kê số liệu để theo dõi các chỉ số chuyên môn của cầu thủ qua từng buổi tập, từng trận đấu, cần có chuyên gia dinh dưỡng và thể lực tốt để phát triển thể lực cho các cầu thủ. Cuối cùng, các CLB cần thường xuyên cho cầu thủ đi tập huấn ở nước ngoài và có cơ chế thoáng để tạo điều kiện cho cầu thủ ra nước ngoài thi đấu nhằm tích lũy, học hỏi kinh nghiệm quốc tế.

Đây là vấn đề mấu chốt để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho bóng chuyền Việt Nam. Chúng ta phải làm tốt công tác đào tạo trẻ các cấp độ thì mới có nền móng vững chắc để hướng đến thành công bền vững ở cấp độ ĐTQG.

ĐTQG có nguồn nhân lực chất lượng và dồi dào thì lại cần nâng cấp tiếp bằng các chuyến đi tập huấn ở những nền bóng chuyền hàng đầu thế giới nhằm học hỏi kinh nghiệm, cần thuê HLV ngoại có trình độ chuyên môn cao để cải thiện và nâng cấp lối chơi.

Tất cả những việc đó chúng ta đều chưa làm được cho tới lúc này. Các CLB còn thiếu nguồn lực tài chính và chủ yếu chỉ "ăn xổi" bằng cách thuê ngoại binh để nhắm đến mục tiêu thành tích nhất thời trong ngắn hạn.

ĐTQG cũng thiếu nguồn lực tài chính, thiếu trang thiết bị tập luyện hiện đại, thiếu những chuyến tập huấn cọ sát dài ngày ở các nền bóng chuyền hàng đầu thế giới, thiếu HLV đẳng cấp cao để nâng tầm về chuyên môn. Nói chung là thiếu đủ mọi thứ.

Rõ ràng, để phát triển bóng chuyền Việt Nam nói chung và bóng chuyền nữ Việt Nam nói riêng, chúng ta cần có nguồn lực tài chính mạnh và chính sách đầu tư bài bản từ các cấp có thẩm quyền, cần sự vào cuộc và chung tay góp sức của các nhà tài trợ, các mạnh thường quân…

Đó là những gì Thái Lan đã làm xuyên suốt mấy chục năm qua để đưa nền bóng chuyền nước này vào top 3 Châu Á và thường xuyên nằm trong top 15 thế giới những năm qua.

Vấn đề nan giải nằm ở chỗ ở Thái Lan, người ta coi bóng chuyền là niềm tự hào dân tộc nên không tiếc tiền đầu tư cho môn thể thao này trong hơn 2 thập kỷ qua. Trong khi đó, ở Việt Nam chúng ta thích thành tích cao và yêu "văn hóa chiến thắng" nhưng vừa thiếu tầm nhìn, vừa chưa đầu tư tài chính thỏa đáng để phát triển môn bóng chuyền.

Có thực mới vực được đạo và dĩ nhiên cần có cả tầm nhìn dài hạn cho tương lai. Việc đó chúng ta có làm được không?