Gác lại ước mơ trở thành giáo viên Văn để theo đuổi con đường nghệ thuật cải lương, NSƯT Mai Lý dành tình yêu đặc biệt cho những làn điệu cổ, những vai đào thương và chiều sâu biểu cảm của sân khấu truyền thống. Nhưng tình yêu ấy không đồng nghĩa với sự khép mình trong những giá trị đã có. Qua hai tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" và "Thắm sắc muôn màu" của tác giả Nguyễn Quang Minh trong chương trình "Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền" do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nữ nghệ sĩ cho thấy một hành trình đáng chú ý: từ gìn giữ tinh hoa đến tìm kiếm những cách biểu đạt mới để nghệ thuật truyền thống tiếp tục chạm tới công chúng hôm nay.
Từng nuôi ước mơ trở thành giáo viên Văn, nhưng cuối cùng NSƯT Mai Lý lại chọn một con đường khác: trở thành nghệ sĩ cải lương. Sự lựa chọn ấy đưa chị đến với thế giới của những câu ca, điệu lý, những vai diễn giàu cảm xúc và kho tàng ngôn ngữ nghệ thuật đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Hiện là nghệ sĩ thuộc Đoàn Cải lương, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Quốc gia Việt Nam, NSƯTMai Lý được biết đến với những vai đào thương và khả năng thể hiện tinh tế các làn điệu truyền thống.
Với chị, được đứng trên sân khấu, được nhập vai và cất tiếng hát đã là một niềm hạnh phúc. Đồng nghiệp, khán giả đôi khi gọi vui chị bằng biệt danh "Lý thần sầu", bởi khả năng nhập tâm vào những vai diễn nhiều bi thương, đổ vỡ. Nhưng phía sau tình yêu nghề ấy là những suy tư không dễ nguôi về con đường của nghệ thuật truyền thống: Làm thế nào để những giá trị mà người nghệ sĩ đang gìn giữ thực sự đến được với khán giả hôm nay?
NSƯT Mai Lý được đồng nghiệp, khán giả đôi khi gọi vui chị bằng biệt danh "Lý thần sầu", bởi khả năng nhập tâm vào những vai diễn nhiều bi thương, đổ vỡ
Mai Lý vốn khá kỹ lưỡng khi lựa chọn những tác phẩm có phần lời mới. Chị thừa nhận mình có tình cảm đặc biệt với những câu ca cổ, những lời hát đã trở thành một phần tinh hoa của nghệ thuật cải lương. Bởi vậy, khi tiếp cận những sáng tác mới của tác giả Nguyễn Quang Minh, nữ nghệ sĩ ban đầu chưa hoàn toàn tự tin.
"Ban đầu tôi chưa hoàn toàn tự tin. Tôi vốn là người không thích hát những tác phẩm mới mà chỉ thích hát lời cổ. Nhưng khi tác giả Nguyễn Quang Minh đưa cho tôi những sáng tác của ông, tôi đã thử hát và càng lúc càng thấy thấm", chị chia sẻ.
Sự thay đổi trong cảm nhận của Mai Lý không đến từ việc từ bỏ tình yêu với những giá trị cổ truyền, mà từ chính quá trình khám phá những khả năng biểu đạt mới của nghệ thuật truyền thống. Chị nhận ra trong các sáng tác của tác giả Nguyễn Quang Minh có những lớp nghĩa, những hình ảnh và cấu trúc âm nhạc đủ sức khơi gợi cảm xúc riêng ở mỗi lần thể hiện.
Tôi nhận thấy những sáng tác của tác giả Nguyễn Quang Minh có ca từ sâu sắc, đặc biệt là có không gian để người nghệ sĩ sáng tạo. Mỗi lần hát là một cảm xúc mới. Nhà nghiên cứu Quang Minh vừa là người am hiểu văn hóa, vừa là người sáng tác nhạc và vẽ tranh nên trong ca từ có hình ảnh, trong giai điệu có sự tinh tế của người am hiểu văn hóa. Ca từ sâu sắc, bác học, càng hát càng thấm"
NSƯT Mai Lý
"Tôi nhận thấy những sáng tác của tác giả Nguyễn Quang Minh có ca từ sâu sắc, đặc biệt là có không gian để người nghệ sĩ sáng tạo. Mỗi lần hát là một cảm xúc mới. Nhà nghiên cứu Quang Minh vừa là người am hiểu văn hóa, vừa là người sáng tác nhạc và vẽ tranh nên trong ca từ có hình ảnh, trong giai điệu có sự tinh tế của người am hiểu văn hóa. Ca từ sâu sắc, bác học, càng hát càng thấm", NSƯT Mai Lý nhận xét.
Đó là một nhận xét đáng chú ý từ chính người nghệ sĩ vốn có sự gắn bó sâu sắc với những lời ca cổ. Với chị, một tác phẩm mới có giá trị không phải bởi nó rời xa truyền thống để tìm kiếm sự khác biệt, mà bởi nó mở ra thêm không gian sáng tạo cho người nghệ sĩ trên nền tảng những giá trị đã được tích lũy.
Khi ca từ có chiều sâu, giai điệu có cấu trúc và cảm xúc, người biểu diễn có thể tìm thấy những cách tiếp cận khác nhau mà không làm mất đi căn cốt của loại hình nghệ thuật. Chị cũng thẳng thắn nhìn nhận, chính quá trình tiếp xúc với những tác phẩm mới đã làm thay đổi phần nào tư duy nghệ thuật của mình.
Nếu trước đây có những quan niệm khá cố hữu về việc lựa chọn và tiếp nhận cái mới, thì khi đồng hành cùng các sáng tác của tác giả Nguyễn Quang Minh, chị trở nên cởi mở, tích cực hơn. Đó cũng là một hành trình tự làm mới mình của người nghệ sĩ, bắt đầu từ sự thấu hiểu và niềm tin vào những giá trị nghệ thuật thực sự có sức sống.
Trong chương trình "Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền", NSƯT Mai Lý sẽ thể hiện hai tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" và "Thắm sắc muôn màu" của tác giả Nguyễn Quang Minh. Hai sáng tác mở ra hai không gian văn hóa khác biệt, nhưng cùng gặp nhau ở khát vọng đưa những giá trị truyền thống vào một ngôn ngữ nghệ thuật có sức lan tỏa rộng hơn.
"Nắng đã mềm chưa" là câu chuyện về Huế, nơi nắng và mưa vừa là những sắc thái thời tiết mà vừa là hình ảnh biểu đạt ký ức, tâm trạng và chiều sâu lịch sử. Từ phá Tam Giang, những miền sông nước, thành cổ đến vẻ đẹp trầm mặc của con người xứ Huế, tác phẩm gợi lên một không gian giàu chất thơ.
Nếu "Nắng đã mềm chưa" đưa người nghe trở về miền ký ức xứ Huế, thì "Thắm sắc muôn màu" mở rộng không gian nghệ thuật đến miền Tây Nam Bộ. Chất liệu cải lương Tây Nam Bộ trở thành nền tảng để triển khai một câu chuyện rộng hơn về sự giao hòa giữa các vùng miền và cộng đồng dân tộc.
Tác giả Nguyễn Quang Minh đã mất gần một thập niên để lựa chọn người thể hiện "Thắm sắc muôn màu" và NSƯT Mai Lý là người được chọn (Video: Yến Nguyễn - Mộng Thìn)
NSƯT Mai Lý đặc biệt ấn tượng với cách tác giả xây dựng cấu trúc cho tác phẩm. Chị kể: "Tôi đặc biệt nể cách chọn cấu trúc của tác giả Nguyễn Quang Minh. Ông đã biến đổi cấu trúc để chọn bốn câu ngâm, sau đó bắt vào điệu lý. Rất thú vị! Nhiều người bảo tôi hát quái, thực ra đó là ý đồ của tác giả".
Đằng sau sự biến đổi tưởng như khác lạ ấy là một dụng ý nghệ thuật: tạo nên sự vận động giữa những hình thức biểu đạt, để chất liệu truyền thống có thể bước vào một cấu trúc mới mà vẫn giữ được sắc thái riêng. Người nghệ sĩ vì thế không đơn thuần thực hiện một bản nhạc đã được định hình, mà phải hiểu cấu trúc, nắm bắt ý đồ sáng tác và chủ động tìm kiếm cách thể hiện phù hợp.
Đó cũng là lý do tác giả Nguyễn Quang Minh dành gần một thập niên để lựa chọn người thể hiện "Thắm sắc muôn màu". NSƯT Mai Lý là nghệ sĩ phía Bắc, nhưng có khả năng tiếp cận và chuyển tải sắc thái âm nhạc, ngôn ngữ và cảm xúc của miền Tây Nam Bộ. Với tác giả, điều quan trọng không nằm ở danh hiệu hay kỹ thuật đơn thuần, mà ở khả năng nhập vào tác phẩm, để người nghe cảm nhận được tinh thần của vùng đất được gửi gắm trong từng câu hát.
Với NSƯT Mai Lý, tình yêu với cải lương luôn đi cùng những trăn trở về tương lai của loại hình nghệ thuật này. Chị cho rằng, những nghệ sĩ đã lựa chọn con đường truyền thống đều rất tâm huyết, yêu nghề và mong muốn được tiếp tục cống hiến. Tuy nhiên, việc tìm kiếm thế hệ kế cận vẫn là một thách thức. Cải lương có khả năng chạm đến cảm xúc người nghe, nhưng điều quan trọng là phải tìm được cách chia sẻ, giới thiệu và đưa nghệ thuật ấy đến gần hơn với công chúng hôm nay.
Từ trải nghiệm biểu diễn tại sân khấu UNESCO ở Pháp, chị từng bất ngờ trước sự yêu thích của khán giả, kể cả những người không biết tiếng Việt. Với chị, điều đó cho thấy sức hấp dẫn của nghệ thuật truyền thống không bị giới hạn bởi ngôn ngữ. Khi được thể hiện bằng cảm xúc chân thành, bằng chất lượng nghệ thuật và một cách tiếp cận phù hợp, những giá trị mang đậm bản sắc Việt Nam vẫn có thể tìm được sự đồng cảm ở những không gian văn hóa khác nhau.
Nhưng để điều ấy trở thành một dòng chảy thường xuyên, nghệ sĩ cần có những sân khấu xứng đáng, có cơ hội gặp gỡ công chúng và giới thiệu những tìm tòi sáng tạo của mình. Bởi vậy, NSƯT Mai Lý đánh giá cao việc Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức chương trình "Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền", đặc biệt khi đây là một chương trình nghệ thuật tập trung tôn vinh tinh hoa nghệ thuật truyền thống.
Chị chia sẻ: "Đây là một sự kiện rất tuyệt vời, tôi thực sự trân trọng việc báo Thể thao & Văn hóa đã tạo cơ hội để các nghệ sĩ trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống có cơ hội được diễn trên sân khấu lớn. Chúng tôi khao khát được làm nghề và mang tinh hoa nghề đến với khán giả. Chính những chương trình nghệ thuật như thế này là cơ hội ấy".
Với quy mô sân khấu dự kiến đón gần 2.000 khán giả, chương trình mở ra một không gian hội tụ nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống. Trong bối cảnh đời sống âm nhạc ngày càng phong phú, các chương trình giải trí và concert hiện đại phát triển mạnh, việc dành riêng một sân khấu quy mô lớn để tôn vinh tinh hoa nghệ thuật truyền thống mang ý nghĩa riêng. Đó là sự khẳng định rằng những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ vẫn có vị trí trong đời sống văn hóa đương đại và xứng đáng được tiếp cận bằng những hình thức tổ chức chuyên nghiệp, chỉn chu.
Mhững nghệ sĩ như NSƯT Mai Lý là cầu nối đưa những tìm tòi ấy đến với người nghe bằng năng lực biểu diễn và trải nghiệm nghề nghiệp
Đây cũng là một đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển công nghiệp văn hóa. Bởi di sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được nghiên cứu, sáng tạo, tổ chức thành những sản phẩm văn hóa có chất lượng và có khả năng tiếp cận công chúng.
Những sáng tác như "Nắng đã mềm chưa", "Thắm sắc muôn màu" cho thấy chất liệu truyền thống có thể tiếp tục được khai thác bằng tư duy mới; những nghệ sĩ như NSƯT Mai Lý là cầu nối đưa những tìm tòi ấy đến với người nghe bằng năng lực biểu diễn và trải nghiệm nghề nghiệp; còn những chương trình được tổ chức bài bản chính là không gian để các giá trị ấy gặp gỡ công chúng.
Trên sân khấu hội tụ ba miền, những câu ca, điệu lý và thanh âm truyền thống tiếp tục hành trình mới: từ ký ức đến hiện tại, từ bản sắc vùng miền đến sự đồng cảm rộng lớn, từ tinh hoa của quá khứ đến nguồn lực sáng tạo cho tương lai./.
Trailer giới thiệu Chương trình nghệ thuật Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền
Trong chương trình nghệ thuật "Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền" do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026, hai tác phẩm "Nắng đã mềm chưa" và "Thắm sắc muôn màu" của tác giả Nguyễn Quang Minh, qua phần trình diễn của NSƯT Mai Lý, mang đến một lát cắt giàu cảm xúc về vẻ đẹp văn hóa Việt Nam. Từ nắng mưa xứ Huế đến sắc màu miền Tây Nam Bộ, từ những chất liệu âm nhạc truyền thống đến cách biểu đạt đương đại, các tác phẩm gợi mở một cách tiếp cận: giữ gìn tinh hoa không phải là khép lại trong quá khứ, mà là tìm cho những giá trị ấy một đời sống mới.
Sau nhiều năm làm nghề, NSƯT Việt Thắng trở lại với “Cô bé Đông Cuông”, bản chầu văn anh yêu từ lời ca đến nhịp phách. Vẫn là những câu hát đã thuộc, nhưng lần này, người nghệ sĩ trưởng thành từ sân khấu chèo nghĩ nhiều hơn về cái tình và sự thành kính gửi trong từng lời.
Nhóm Dòng Thời Gian lần đầu thể hiện ca khúc “Việt Nam tinh hoa” của nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong tại chương trình nghệ thuật “Tinh hoa văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền” do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức, hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Đăng nhập
Họ và tên
Mật khẩu
Xác nhận mật khẩu
Mã xác nhận
Đăng ký
Xin chào, !
Bạn đã đăng nhập với email:
Đăng xuất