Mùa giải Nobel năm 2026 đã chính thức khởi động với giải thưởng đầu tiên thuộc về lĩnh vực Y Sinh dành cho công nghệ quang di truyền học.
Giờ đây, mọi ánh mắt của giới khoa học toàn cầu đang đổ dồn về Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, chờ đợi khoảnh khắc lúc 16h45 ngày 6/10 (theo giờ Việt Nam) để biết tên chủ nhân của giải thưởng danh giá thứ hai: Nobel Vật lý.
Năm nay, danh sách dự đoán hội tụ những thành tựu trải dài từ các khái niệm mang đậm chất khoa học viễn tưởng, những đột phá về vật liệu mới có khả năng làm thay đổi nền công nghiệp năng lượng, cho đến khát vọng giải mã những bí ẩn sâu thẳm nhất của vũ trụ bao la.
Ảnh: Internet
Một trong những hướng nghiên cứu được giới chuyên môn và dư luận kỳ vọng bậc nhất trong nhiều năm qua chính là lĩnh vực siêu vật liệu (metamaterials). Ứng cử viên nặng ký nhất cho hạng mục này là nhà vật lý John B. Pendry (Anh), người đã làm chấn động thế giới khi đưa khái niệm "áo tàng hình" từ trang sách bước ra đời thực. Bằng cách sử dụng một loại vật liệu đặc biệt có khả năng bẻ cong ánh sáng lướt qua một vật thể, phát minh này khiến vật thể đó hoàn toàn tàng hình trước mắt người nhìn. Các chuyên gia nhận định, kể từ những đột phá đầu tiên cách đây hai thập kỷ, nghiên cứu về vật liệu biến đổi đã phát triển thành một lĩnh vực vô cùng đa dạng. Do đó, ông Pendry hoàn toàn có thể cùng chia sẻ vinh quang với nhà khoa học Mỹ David Smith.
Ngoài ra, nhà vật lý người Mỹ gốc Italy Federico Capasso cũng được xem là một cái tên tiềm năng nhờ những đóng góp quan trọng trong việc phát minh và phát triển laser thác lượng tử.
Tiếp nối thành công vang dội của vật liệu siêu mỏng graphene từng giành Nobel năm 2010, một hướng đi khác đang hứa hẹn tạo nên cơn địa chấn là "điện tử học xoắn" (twistronics). Lĩnh vực này tập trung nghiên cứu các tính chất mới kỳ diệu hình thành khi hai lớp carbon mỏng cỡ một nguyên tử được xếp chồng và vặn xoắn tương đối với nhau, từ đó tạo ra hiện tượng siêu dẫn. Khám phá này được đánh giá là đang nắm giữ chiếc "chìa khóa vàng" cho một cuộc cách mạng về năng lượng toàn cầu trong tương lai. Bộ ba nhà khoa học Pablo Jarillo-Herrero (Tây Ban Nha), Allan MacDonald (Canada) và Rafi Bistritzer (Israel) – những người từng đoạt giải Wolf Vật lý năm 2020, cùng nhóm nghiên cứu của Eva Andrei (vừa nhận giải Kavli 2026) đang là những ứng viên vô cùng sáng giá cho bục vinh quang.
Bên cạnh đó, cuộc đua Nobel Vật lý năm nay không thể thiếu vắng những gương mặt xuất chúng trong lĩnh vực vật lý hạt và hệ nguyên tử. Đáng chú ý là nhà vật lý người Mỹ Jeffrey Hangst cùng các cộng sự tại Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN), những người đã đi tiên phong trong việc bẫy và nghiên cứu chi tiết các nguyên tử phản hydro lạnh. Hai nhà khoa học Immanuel F. Bloch (Đức) và Diệp Quân (Ye Jun, người Mỹ gốc Hoa), những người vừa được vinh danh tại Giải Vật lý Wolf 2026 nhờ đột phá trong điều khiển hệ nguyên tử siêu lạnh, cũng là những cái tên được giới phân tích đánh giá rất cao.
Đã một thời gian khá dài Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển chưa vinh danh các thành tựu về vật lý thiên văn và không gian. Vì vậy, năm 2026 được kỳ vọng sẽ là năm lên ngôi của những con người đang ngày đêm hướng mắt về bầu trời. Các nghiên cứu đột phá từ siêu Kính viễn vọng Không gian James Webb, hay công trình nghiên cứu về quá trình hình thành thiên hà của bộ ba nhà khoa học Carlos Frenk, Julio Navarro và Simon White đang thu hút sự chú ý lớn. Đặc biệt, nhà thiên văn học ưu tú của Vương quốc Anh Martin Rees cũng là một nhân vật lịch sử được nhắc đến liên tục trong các bảng dự đoán.
Không chỉ vinh danh những lý thuyết vĩ mô, Hội đồng Nobel còn có thể hướng tới những nghiên cứu nền tảng có tính ứng dụng sâu rộng làm thay đổi cuộc sống con người. Nổi bật trong số đó là nghiên cứu về điốt phát quang hữu cơ (OLED) hiệu suất siêu cao của ba nhà khoa học Chihaya Adachi (Nhật Bản), Stephen R. Forrest và Mark E. Thompson (cùng của Mỹ) – công nghệ đang giúp nâng cao chất lượng hình ảnh và giảm tiêu thụ năng lượng trên mọi thiết bị di động ngày nay. Hoặc đó cũng có thể là "lý thuyết sóng nhỏ" (wavelet theory) của nhà khoa học Ingrid Daubechies (mang hai quốc tịch Bỉ và Mỹ), Stéphane Mallat và Yves Meyer (cùng là người Pháp), nền tảng toán học đứng sau công nghệ nén hình ảnh và video mà nhân loại đang sử dụng hàng ngày.
Chân dung 3 nhà khoa học người Mỹ đoạt giải Nobel Vật lý 2025 (trên màn hình, từ trái sang): John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis. Ảnh: THX/TTXVN
Năm 2025, giải Nobel Vật lý đã vinh danh 3 nhà khoa học John Clarke (Anh), Michel Devoret (Pháp) và John Martinis (Mỹ) vì những cống hiến vĩ đại đưa cơ học lượng tử vào các hệ thống quy mô lớn, mở đường cho thế hệ máy tính mới. Liệu năm 2026, vinh quang sẽ thuộc về "áo tàng hình", những hạt phản vật chất hay những dải thiên hà xa xôi? Câu trả lời sẽ được hé lộ trong chiều 6/10, trước khi tuần lễ Nobel tiếp tục vinh danh các cá nhân xuất sắc ở các lĩnh vực Hóa học, Văn học, Hòa bình và Kinh tế trong những ngày sắp tới.
