Nhạc sĩ Trần Tiến: "Tôi sẽ hát dù chỉ còn một người nghe tôi hát"

Ở tuổi 80, nhạc sĩ Trần Tiến từng nghĩ đến chuyện rời sân khấu. Nhưng rồi, đứng trước gần 1000 khán giả tại Nhà hát Hồ Gươm, ông lại khẳng định: "Tôi sẽ hát dù chỉ còn một người nghe tôi hát".

Có lẽ chính tinh thần ấy đã trở thành điểm tựa cảm xúc của Phòng khách 3 thế hệ số thứ 2, nơi những bài hát của ông không chỉ được cất lên bởi chính tác giả, mà còn gặp gỡ các ca sĩ: Hà Trần, Phan Mạnh Quỳnh, Thắng, Marzuz cùng những khán giả thuộc nhiều thế hệ khác nhau.

Tối 22/8, Hà Nội mưa gió. Nhưng Nhà hát Hồ Gươm vẫn có những khán giả đội mưa đến với Phòng khách 3 thế hệ. Trong khán phòng có khán giả lớn tuổi, người trẻ và những gia đình cùng đi nghe nhạc.

Ở tuổi 80, Trần Tiến vẫn chọn đứng trên sân khấu

Chương trình bắt đầu bằng màn xuất hiện không kiểu ngôi sao, mà bằng một nhạc sĩ Trần Tiến rất đời thường: ngồi ở quán trà đá, cất lên những giai điệu của Ngẫu hứng phố, rồi Đi qua đời mình. Hình ảnh ấy gần với con người và âm nhạc của ông hơn bất cứ lời giới thiệu nào.

Ở tuổi 80, nhạc sĩ Trần Tiến vẫn giữ nguyên sự hóm hỉnh quen thuộc. Khi được chào đón trên sân khấu, ông nói: "Năm nay tôi còn quá trẻ, đang tuổi ăn, tuổi ngủ, tuổi yêu".

Nhưng phía sau câu nói đùa ấy là một câu chuyện khác. Trần Tiến thừa nhận đã từng nghĩ đến chuyện nghỉ hát, bởi "chưa ai qua 80 mà vẫn lên sân khấu".

Ông nhớ lại lời cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: "Ngày xưa anh Trịnh Công Sơn nói với tôi: Tiến à, mình già quá rồi, không nên lên sân khấu nữa. Có những người yêu mình thấy mình trên sân khấu quá già, tội nghiệp".

Nhưng rồi tình yêu của khán giả khiến ông thay đổi suy nghĩ: "Tôi 80 tuổi rồi, hạnh phúc lắm khi vẫn còn có người muốn nghe tôi hát". Và từ đó là một tuyên ngôn mang đúng tinh thần Trần Tiến: "Chúng ta là cao bồi chỉ chết trên lưng ngựa, là nghệ sĩ chỉ chết bên cây đàn, không chết trong nhà an dưỡng hay chết trong nỗi buồn".

Rồi ông nói: "Tôi sẽ hát dù chỉ còn một người nghe tôi hát".

Điều đáng chú ý là trong Phòng khách 3 thế hệ, nhạc sĩ Trần Tiến không được đặt vào vị trí một nghệ sĩ gạo cội để các thế hệ sau ngước nhìn. Âm nhạc của ông liên tục được đưa vào những cuộc gặp mới.

Ca sĩ Hà Trần hát Quê nhà - Mẹ tôi. Sau đó, cô cùng Trần Tiến và Marzuz tạo nên cuộc gặp của ba thế hệ qua Em vẫn như ngày xưa - Tóc gió thôi bay. Trần Tiến đàn hát Phiêu bạt, rồi sân khấu chuyển sang thế giới âm nhạc của Thắng và Marzuz. Những chuyển động ấy khiến âm nhạc của nhạc sĩ Trần Tiến không trở thành một khoảng ký ức được trưng bày giữa chương trình, mà tiếp tục đi cùng những nghệ sĩ trẻ.

Bản thân nhạc sĩ Trần Tiến cũng nhìn thế hệ sau bằng một sự yêu mến rất rõ ràng.

Nói về Thắng, người ông biết từ thời còn chơi trong ban nhạc Ngọt, nhạc sĩ chia sẻ: "Tôi yêu thế hệ các bạn, các bạn hiện đại, trẻ trung". Điều ông yêu ở Thắng là "sự hồn nhiên, vô tư, mơ mộng". Theo ông: "Nếu con người không còn sự hồn nhiên, vô tư, mơ mộng đó thì âm nhạc không còn có gì để lại".

Có lẽ vì thế, khoảnh khắc giàu cảm xúc nhất của Trần Tiến trong đêm nhạc lại không phải lúc ông đứng một mình. Đó là khi gần 1000 khán giả cùng hát Mặt trời bé con.

Một bài hát đã đi qua nhiều thập niên, nhưng trong khoảnh khắc ấy, không còn thuộc riêng về thế hệ đã nghe nó từ những ngày đầu mà được hát bởi cả một khán phòng.

Sự trùng hợp sau đó càng làm tinh thần của chương trình trở nên rõ nét hơn: gia đình được lựa chọn ngẫu nhiên để giao lưu lại là gia đình của ca sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Duy. Ba thế hệ trong một gia đình cùng đến nghe nhạc, rồi cùng bước lên sân khấu, hòa giọng với Trần Tiến trong Mặt trời bé con và Buồn và cười.

Ba thế hệ trong một gia đình, ba thế hệ nghệ sĩ trên sân khấu, nhiều thế hệ khán giả cùng hát một bài hát của Trần Tiến. Có lẽ đó là lúc ý tưởng "3 thế hệ" của chương trình được nhìn thấy rõ nhất.

Và nhạc sĩ Trần Tiến, bằng cách vẫn đứng trên sân khấu ở tuổi 80, cũng cho thấy một điều khác: âm nhạc không tự nhiên trở thành di sản chỉ vì nó đã đi qua nhiều năm. Âm nhạc chỉ thực sự tiếp tục sống khi vẫn còn những người muốn nghe, muốn hát và muốn đưa nó vào câu chuyện của thời đại mình.

Dương Cầm và bài toán khó: Giữ nguyên khác biệt để tạo nên sự hòa hợp

Nếu nhạc sĩ Trần Tiến là điểm tựa cảm xúc của chương trình, thì nhạc sĩ Dương Cầm là người giải bài toán khó nhất: làm thế nào để Trần Tiến, Hà Trần, Phan Mạnh Quỳnh, Thắng và Marzuz có thể cùng ở trong một đêm nhạc mà không ai phải "đánh mất" thế giới âm nhạc của mình.

Đây cũng là điểm khiến Phòng khách 3 thế hệ số thứ 2 đáng được nhìn nhận như một chương trình có ý đồ âm nhạc rõ ràng hơn việc tập hợp những tên tuổi thuộc nhiều thế hệ.

Và nhạc sĩ Dương Cầm cho thấy anh không cố tìm một "màu chung" cho tất cả. Anh để mỗi nghệ sĩ bước lên sân khấu với cá tính vốn có, rồi tìm những điểm chạm giữa họ.

Một trong những ví dụ thú vị nhất là cách Sao em nỡ vội lấy chồng của Trần Tiến gặp Vợ người ta của Phan Mạnh Quỳnh.

Nhạc sĩ Dương Cầm cho biết, anh nhận ra điểm chung rất giản dị của hai ca khúc này. Đó là cả hai đều kể câu chuyện về người mình yêu đi lấy chồng. Hai ca khúc thuộc hai thời điểm, hai màu sắc khác nhau, nhưng khi đặt cạnh nhau lại tạo thành một liên tưởng vừa tự nhiên vừa hài hước. Đó là kiểu kết nối không cần cố gắng chứng minh rằng hai thế hệ giống nhau, chỉ cần tìm đúng một điểm chung đủ để họ bắt đầu đối thoại.

Cách làm ấy tiếp tục được thể hiện trong màn kết hợp giữa Hà Trần và Phan Mạnh Quỳnh. Sau Sắc màu - Hồi ức, hai nghệ sĩ cùng bước vào mashup Có chàng trai viết lên cây - Chuyện tình thảo nguyên.

Ngay cả Hà Trần cũng thừa nhận cô không hiểu vì sao Dương Cầm có thể ghép hai ca khúc tưởng như rất khác nhau. Phan Mạnh Quỳnh hài hước đáp:

"Em cũng không hiểu tại sao, nhưng mọi người thấy tài năng của anh Dương Cầm không? Bản mashup này rất hay phải không quý vị?" và câu trả lời chính là tràng vỗ tay nhiệt tình của khán giả.

Cũng theo cách đó, Hà Trần gặp Thắng trong Nứt. Sau đó, Hà Trần, Thắng và Marzuz cùng xuất hiện trong Em dạo này. Cuối chương trình, Trần Tiến, Hà Trần, Phan Mạnh Quỳnh và Marzuz cùng khép lại đêm nhạc với Xuân thì - Lần cuối - Tạm biệt chim én.

Nếu chỉ nhìn vào danh sách nghệ sĩ, đây là những cuộc kết hợp có thể tạo ra cảm giác chênh lệch rất lớn. Nhưng điểm đáng ghi nhận là Dương Cầm không cố "trẻ hóa" Trần Tiến, không yêu cầu Hà Trần phải bước vào thế giới của nghệ sĩ indie, cũng không buộc Thắng hay Marzuz phải hát theo tinh thần của một thế hệ trước. 

Mỗi người vẫn là chính mình: nhạc sĩ Trần Tiến vẫn ngẫu hứng, hóm hỉnh, ca sĩ Phan Mạnh Quỳnh vẫn là một nghệ sĩ giàu tự sự nhưng có khả năng tạo ra sự hài hước rất tự nhiên trên sân khấu, Hà Trần giữ nguyên sự biến hóa và cá tính trong giọng hát. Thắng và Marzuz mang đến những thanh âm thuộc về thế hệ của họ. 

Vị tổng đạo diễn - giám đốc âm nhạc của chương trình đã tìm ra những điểm mà các thế giới ấy có thể đứng cạnh nhau.

Phan Mạnh Quỳnh, Thắng và Marzuz trong những phần trình diễn của mình tại Phòng khách 3 thế hệ số 2

Đó có thể là một câu chuyện về tình yêu, một mạch cảm xúc tương đồng, một ca khúc có thể được đặt vào một bản phối mới. Có khi chỉ là một khoảnh khắc chuyển tiếp đủ khéo để từ thế giới của nghệ sĩ này, khán giả bước sang thế giới của nghệ sĩ khác mà không cảm thấy bị đứt đoạn.

Có thể Phòng khách 3 thế hệ chưa phải một cuộc gặp mà mọi màn kết hợp đều có sức nặng như nhau. Nhưng điểm đáng giá của số thứ 2 nằm ở việc chương trình đã cho thấy một hướng tiếp cận rõ ràng: kết nối không nhất thiết bắt đầu bằng việc tìm ra những người giống nhau. Đôi khi, điều thú vị hơn là giữ nguyên sự khác biệt và tìm đúng điểm để những khác biệt ấy có thể đối thoại.

Ở cuối đêm nhạc, những bài hát của nhạc sĩ Trần Tiến đã gặp Hà Trần, Phan Mạnh Quỳnh, Thắng, Marzuz và cả những khán giả trẻ trong khán phòng.

Có lẽ vì thế, lời nói "Tôi sẽ hát dù chỉ còn một người nghe tôi hát" của ông đã không còn là câu chuyện của một nghệ sĩ 80 tuổi. Trong một đêm nhạc có gần 1000 người cùng hát Mặt trời bé con, người nghe nhạc sĩ không chỉ còn là "một người".

Và quan trọng hơn, trong số những người vẫn đang nghe ấy, đã có cả những thế hệ tiếp theo.