Nhà thơ Bằng Việt với Hà Nội (kỳ 3 & hết): Người dốc lòng vun đắp đời sống văn hóa Thủ đô

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với văn hóa Hà Nội, dấu ấn của Bằng Việt không chỉ nằm trong sáng tác và nghiên cứu. Một phần đáng kể cuộc đời ông còn gắn với công tác quản lý Nhà nước và quản lý văn học - nghệ thuật của Thủ đô.

Để rồi, từ đây, dẫu ở cương vị nào, ông cũng để lại những dấu ấn đáng kể, bằng sự tận tâm, những việc làm cụ thể và những đóng góp lâu dài cho sự phát triển của Thủ đô.

Góp sức cho Hà Nội từ nhiều cương vị

Từ năm 1983, Bằng Việt được Thành ủy xin về công tác ở Hà Nội và giữ chức vụ Tổng thư ký Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội, đến năm 1989. Tiếp đó, ông được bầu làm Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội trong 2 nhiệm kỳ (1991 - 2000), và đảm nhận cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội trong 3 nhiệm kỳ liên tiếp (2001 - 2016).

Dễ thấy, "con đường quan lộ" của Bằng Việt có sự gắn bó đặc biệt với Hà Nội ở nhiều vị trí khác nhau, cả công tác sự vụ hành chính và quản lý văn học - nghệ thuật. Ở các cương vị công tác khác nhau, ông đều có những đóng góp cho sự phát triển của Hà Nội, từ các lĩnh vực chính trị, kinh tế đến các hoạt động văn hóa - xã hội, đặc biệt ở lĩnh vực văn học nghệ thuật.

Cụ thể, khi công tác tại Thành ủy và HĐND thành phố, Bằng Việt có nhiều đề xuất gắn với đời sống kinh tế - xã hội và văn hóa Hà Nội, từ phân bổ ngân sách phục vụ dân sinh, xây dựng công trình phúc lợi, văn hóa đến chuẩn bị cho Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Ông cũng tham gia tổ chức lựa chọn biểu trưng chính thức của Thủ đô năm 1997 (hiện đang sử dụng) và đề xuất đặt tên đường phố theo tên các danh nhân văn hóa, nhân sĩ trí thức của Hà Nội.

Khi làm công tác quản lý văn học nghệ thuật với vị trí Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội trong nhiều nhiệm kỳ, nhà thơ Bằng Việt cũng có những đề xuất tạo ra những bước chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống văn học nghệ thuật Thủ đô. Từ một hội văn nghệ chung nhỏ bé, chỉ gồm trên dưới 300 hội viên, ông đề xuất và được chuyển đổi quy mô thành một hội liên hiệp có 9 hội chuyên ngành riêng biệt.

Cùng lúc đó, Bằng Việt cũng là 1 trong những người lãnh đạo văn học nghệ thuật của Hà Nội nâng cao được tiếng nói của văn nghệ sĩ Thủ đô đối với các vấn đề xây dựng và phát triển thành phố, thông qua các Hội đồng tư vấn đóng góp ý kiến cho Thành phố ở nhiều lĩnh vực xã hội, kinh tế, văn hóa, đặc biệt trong các lĩnh vực âm nhạc, kiến trúc, múa và văn hóa dân gian.

Một dấu ấn gắn bó với Hà Nội khác của Bằng Việt còn phải kể tới đó là ông giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Giám khảo Giải thưởng Bùi Xuân Phái (do Báo Thể thao và Văn hóa, TTXVN tổ chức) kể từ khi thành lập (2008) đến năm 2025. Với kiến văn rộng rãi và "con mắt xanh" của mình, ông đã cùng với các thành viên khác của Hội đồng trong nhiều năm qua vinh danh nhiều cá nhân, tập thể, việc làm, tác phẩm, ý tưởng xứng đáng, gắn bó máu thịt với Hà Nội bằng một tình yêu nồng nàn, sâu sắc.

Còn đó trăn trở về Hà Nội hôm nay

Gần trọn một đời với Hà Nội, điều còn đọng lại trong Bằng Việt không chỉ là ký ức. Thành phố vẫn hiện diện trong ông như một miền suy tư chưa khép, nơi niềm tự hào luôn đi cùng những trăn trở về cốt cách, lối sống, cách ứng xử của mỗi công dân và những chuyển biến của Hà Nội hôm nay.

Với Bằng Việt, Hà Nội từ lâu không còn chỉ là nơi sinh sống, mà đã trở thành một môi trường văn hóa góp phần hình thành con người ông. "Tôi cảm nhận được rằng có lẽ không một thành phố nào có được ảnh hưởng, tác động sâu sắc đến con người, đến sự hình thành nội tâm và cá tính của mình như Hà Nội" - ông giãi bày.

Từng sống và đi qua nhiều nơi, kể cả nhiều năm ở châu Âu, nhưng cuối cùng ông vẫn nhận thấy Hà Nội là nơi đem lại cảm giác thân tình tự nhiên nhất. Chính bởi gắn bó sâu nặng như vậy, nên khi nhìn vào Hà Nội hôm nay, Bằng Việt không chỉ thấy những bước phát triển mạnh mẽ. Ông cũng nhận ra những mặt trái nảy sinh trong một đô thị đang biến đổi nhanh: những biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống, sự thực dụng, ích kỷ, xô bồ và sự phai nhạt ở đâu đó của nếp sống thanh lịch từng làm nên một phần cốt cách Thủ đô.

Ông không né tránh những thực tế này, nhưng cũng không nhìn Hà Nội bằng tâm thế bi quan. Điều Bằng Việt nhấn mạnh là trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào, thành phố vẫn phải giữ được một "dòng chủ lưu" của những giá trị tích cực. Dòng chủ lưu ấy phải đủ mạnh để dẫn dắt đời sống, lan tỏa những chuẩn mực tốt đẹp và từng bước lấn át những biểu hiện lệch chuẩn.

Bởi vậy, gìn giữ cốt cách Hà Nội không thể chỉ là trách nhiệm của chính quyền hay một vài tổ chức. Theo nhà thơ, đó phải là công việc chung của toàn xã hội, từ nhà trường, các đoàn thể đến từng gia đình và mỗi cá nhân. Với văn nghệ sĩ, trách nhiệm ấy còn nằm ở khả năng tạo ra những tác phẩm có sức nâng đỡ đời sống tinh thần, khơi dậy những giá trị tích cực và tạo nên những hình mẫu có sức thuyết phục để cộng đồng hướng tới.

Những trăn trở của Bằng Việt vì thế không xuất phát từ sự hoài cổ. Điều ông mong muốn là Hà Nội có thể phát triển mạnh mẽ hơn mà không đánh mất những giá trị làm nên chiều sâu văn hóa và cốt cách của mình. Ông vẫn đặt niềm tin vào sức sống của thành phố, nhất là khi văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ như nhu cầu tinh thần mà còn như một nguồn lực cho phát triển.

Sau cùng, khi nói về tình yêu dành cho thành phố đã gắn bó với gần trọn cuộc đời mình, Bằng Việt lại trở về với một tâm tư rất dị: "Đối với tình yêu dành cho một thành phố, một vùng đất, nhiều khi người ta cũng không nên nói quá nhiều bằng lời, mà nên thể hiện bằng chính tình cảm thực tế, bằng cách sống, bằng những đóng góp thiết thực". Cách nghĩ này cũng chính là điều ông đã theo đuổi và thể hiện trong suốt cuộc đời.