Không bắt đầu bằng nét cọ trên vải hay giấy, nghệ thuật thủy ấn mở ra từ mặt nước. Những giọt màu tự do lan tỏa, gặp nhau, tách ra rồi hình thành những vân sắc không thể lặp lại. Sau nhiều năm gắn bó với kiến trúc, hội họa và nghệ thuật ứng dụng, họa sĩ - kiến trúc sư Đặng Tố Anh lựa chọn bước vào hành trình nhiều thử thách ấy để tạo nên những tác phẩm tranh thủy ấn mang vẻ đẹp độc bản.
Với chị, thủy ấn không chỉ là một kỹ thuật tạo hình mà còn là cách đối thoại với chất liệu, mở ra những khả năng biểu đạt mới cho hội họa đương đại.
Khi nước trở thành một phần của quá trình sáng tạo
Trong khi hội họa truyền thống thường bắt đầu bằng nét cọ, thực hành nghệ thuật của Đặng Tố Anh lại khởi nguồn từ nước. Chị cho biết mình luôn bị hấp dẫn bởi những chất liệu có "sự sống" riêng. Nước là điểm khởi đầu và cũng là dòng chảy xuyên suốt trong mỗi tác phẩm. Những sắc màu nổi trên mặt nước dịch chuyển theo dòng chảy, có thể định hướng nhưng không bao giờ kiểm soát hoàn toàn. Mỗi nền thủy ấn là dấu vết của một chuyển động chỉ xảy ra một lần, và theo cách nói của nữ nghệ sĩ, chị cùng nước đang đồng sáng tạo nên tác phẩm.
Điều hấp dẫn nhất của thủy ấn không nằm ở hoa văn, mà ở việc người nghệ sĩ đón nhận sự ngẫu nhiên như một phần của quá trình sáng tạo. Chính vì vậy, mỗi tác phẩm đều là độc bản và không thể sao chép.
Sức sáng tạo không giới hạn chính là sự khác biệt giữa một tác phẩm nghệ thuật thuỷ ấn và một sản phẩm thuỷ ấn mang tính ứng dụng. Đặng Tố Anh chia sẻ, với các sản phẩm ứng dụng, yêu cầu về kỹ thuật luôn rất khắt khe. Tác phẩm không chỉ cần đảm bảo tính nghệ thuật mà còn phải đáp ứng những tiêu chuẩn của một sản phẩm thời trang ứng dụng. Mỗi công đoạn đều được tính toán cẩn trọng để đạt độ hoàn thiện và tính đồng đều cao nhất. Trong quá trình ấy, gần như không có cơ hội để làm sai rồi sửa sai. Vì thế, vẻ đẹp của mỗi sản phẩm là kết quả của sự tính toán chính xác và quá trình thực hành đầy kỷ luật.
Ngược lại, sáng tác tranh thủy ấn mang đến nhiều tự do hơn. Trong quá trình thực hành, người nghệ sĩ liên tục khám phá và tạo nên những họa tiết đặc biệt. Mỗi lần sáng tác là một lần thử nghiệm, nơi nhiệm vụ của người nghệ sĩ là chớp lấy những khoảnh khắc đặc biệt của màu và nước, rồi lưu giữ chúng trên voan hoặc lụa. Bởi mỗi chuyển động chỉ xuất hiện một lần duy nhất, quá trình sáng tác luôn để lại một phần bất ngờ chờ được khám phá.
Viết tiếp câu chuyện của nước
Hành trình với thủy ấn không kết thúc sau khi những vân màu hình thành trên mặt nước. Nghệ sĩ Đặng Tố Anh ví việc thực hành thủy ấn như đang nhận lấy những "thông điệp" từ nước, còn công việc của hoạ sĩ là tiếp tục xử lý và phát triển những thông điệp ấy thành tác phẩm. Sau lớp nền thủy ấn, chị sử dụng nét vẽ để mở rộng không gian tưởng tượng, dung hòa giữa chủ đích của người nghệ sĩ và chuyển động tự nhiên của chất liệu.
Việc bắt nhịp với những vân nước không quá khó, nhưng để thực sự cảm nhận, thấu hiểu và cùng tạo nên một tác phẩm từ đó lại đòi hỏi sự lắng nghe. Quá trình này, theo chị chia sẻ, cũng có nhiều điểm tương đồng với thiền tập: thả lỏng, nhận biết rõ ràng mọi thứ xung quanh để tâm trí trở nên minh mẫn, từ đó những ý tưởng về hình khối và màu sắc cứ thế hiện lên. Với chị, hội họa thủy ấn là cuộc đối thoại giữa sự ngẫu nhiên của nước và chủ đích của người nghệ sĩ, nơi cả hai cùng tìm đến sự hài hòa, nhuần nhị và thống nhất.
Những ranh giới "thấm" vào nhau
Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện trong series tác phẩm voan thủy ấn Permeable Boundaries – Những ranh giới thấm vào nhau, được chị giới thiệu tại triển lãm Layers of Belonging | Những lớp thân quen. Thông qua loạt tác phẩm này, Đặng Tố Anh bày tỏ góc nhìn về mối quan hệ giữa con người và thế giới xung quanh.
Theo chị, ký ức luôn hiện diện và không tách rời hiện tại. Thiên nhiên không đứng ngoài con người; ánh sáng không chỉ chiếu lên vật thể mà còn đi xuyên vào vật chất. Những ranh giới tưởng như rõ ràng thực chất luôn dịch chuyển và hòa vào nhau.
Thay vì tìm cách kiểm soát hoàn toàn nước, màu hay ánh sáng, chị lựa chọn đối thoại với chúng. Đối với nữ nghệ sĩ, sự "thấm vào nhau" không chỉ là đặc tính của chất liệu mà còn là cách thế giới vận hành. Con người cũng thấm vào những nơi mình sống và chính những nơi ấy âm thầm định hình mỗi cá nhân.
Toàn bộ các tác phẩm trong series lần này được thực hiện trên voan tơ sống. Theo Đặng Tố Anh, chất liệu này sở hữu đặc tính xuyên thấu, tạo nên lợi thế cả trong sáng tác lẫn sắp đặt triển lãm. Độ trong của voan tạo chiều sâu thị giác, cho phép ánh sáng đi qua, đồng thời khiến góc nhìn của người xem luôn thay đổi theo những chuyển động phía sau lớp vải, tạo nên những trải nghiệm thị giác khác nhau trong từng khoảnh khắc.
Là một kiến trúc sư, Đặng Tố Anh cũng mang tư duy không gian vào thực hành nghệ thuật. Các tác phẩm của chị không chỉ được cảm nhận như những bức tranh độc lập mà còn như một phần của không gian trưng bày, nơi ánh sáng xuyên qua những lớp voan, lan tỏa sang các khoảng không khác để tất cả hòa quyện vào nhau một cách trọn vẹn nhất.
