Na Son phát huy vai trò cộng đồng trong gìn giữ bản sắc văn hóa

Từ những buổi tập múa tại nhà văn hóa bản đến các hoạt động truyền dạy văn hóa truyền thống, xã Na Son, tỉnh Điện Biên đang phát huy vai trò của người dân trong bảo tồn bản sắc các dân tộc. Việc duy trì sinh hoạt văn nghệ ở cơ sở, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia và nâng cao năng lực cho lực lượng văn hóa cộng đồng đang góp phần đưa các giá trị truyền thống hiện diện thường xuyên trong đời sống.

Tại nhà văn hóa bản Na Phát, xã Na Son, tiếng nhạc vang lên giữa không gian yên bình của bản làng. Trong trang phục truyền thống, những người phụ nữ Thái cùng nhau tập luyện các điệu múa dân gian. Người đi trước làm mẫu, người đi sau quan sát rồi thực hiện theo từng nhịp bước. Không có sân khấu chuyên nghiệp hay những buổi tập cầu kỳ, hoạt động văn nghệ được duy trì từ sự tự nguyện và tinh thần tham gia của người dân.

Tham gia tập luyện cùng chị em trong bản, em Quàng Thị Thảo cho biết, những buổi sinh hoạt văn nghệ không chỉ tạo niềm vui sau giờ lao động mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình. Thảo chia sẻ: "Ban đầu, em tham gia đội văn nghệ chủ yếu để giao lưu, gặp gỡ mọi người. Nhưng càng tập luyện, em càng hiểu ý nghĩa của những điệu múa truyền thống. Có những động tác được các bà, các mẹ truyền lại từ lâu. Nếu lớp trẻ không học, không thực hành thì những nét đẹp ấy có thể dần bị mai một. Vì vậy, em muốn cùng chị em duy trì hoạt động văn nghệ, đồng thời vận động các bạn trẻ tham gia nhiều hơn".

Từ những người cao tuổi đến lớp trẻ, việc cùng nhau tập luyện, biểu diễn đã tạo cơ hội để các thế hệ trao đổi, học hỏi và truyền lại những giá trị văn hóa được lưu giữ trong cộng đồng. Đây cũng là cách bảo tồn văn hóa gần gũi, thiết thực, bắt đầu từ chính đời sống thường ngày của người dân.

Duy trì văn hóa từ cơ sở

Na Son là địa bàn có đông đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú cùng sinh sống. Mỗi dân tộc có những nét văn hóa riêng, thể hiện qua tiếng nói, trang phục, phong tục, tập quán, dân ca và nghệ thuật trình diễn dân gian. Sự đa dạng này tạo nên bản sắc văn hóa của địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn, phát huy những giá trị đặc trưng trong quá trình phát triển.

Thời gian qua, phong trào văn nghệ quần chúng được duy trì tại các bản trên địa bàn. Các đội văn nghệ trở thành lực lượng nòng cốt trong tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, phục vụ nhu cầu sinh hoạt tinh thần của người dân và tham gia biểu diễn trong các dịp lễ, Tết, sự kiện của địa phương.

Tại bản Na Phát, hoạt động tập luyện được duy trì hằng tháng. Các thành viên chủ động học hỏi những điệu múa, làn điệu dân ca từ người đi trước và thông qua giao lưu với các đội văn nghệ. Từ những buổi tập không cầu kỳ, các tiết mục dần được hoàn thiện để phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Đáng chú ý, hoạt động văn nghệ không chỉ thu hút phụ nữ dân tộc Thái mà còn có sự tham gia của phụ nữ Khơ Mú. Mỗi nhóm mang đến những điệu múa, nét diễn riêng, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tại bản. Việc các dân tộc cùng tham gia sinh hoạt cũng tạo điều kiện để người dân giao lưu, tìm hiểu và tôn trọng những giá trị văn hóa của nhau.

Cùng với phong trào văn nghệ, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở từng bước được quan tâm. Nhà văn hóa bản không chỉ là nơi tổ chức hội họp mà còn trở thành địa điểm để người dân gặp gỡ, giao lưu, tập luyện văn nghệ và tổ chức các hoạt động chung.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Na Son Trần Đức Trọng, địa phương xác định bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc phải bắt đầu từ cộng đồng. Xã chú trọng duy trì hoạt động của các đội văn nghệ quần chúng, tạo điều kiện để người dân tham gia sinh hoạt, biểu diễn và truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống. Trong đó, văn hóa dân tộc Thái và Khơ Mú được quan tâm gìn giữ, phát huy; đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, thực hành những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.

Thời gian tới, xã tiếp tục tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ gắn với phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở; phát huy vai trò của các đội văn nghệ và không gian sinh hoạt cộng đồng tại các bản. Qua đó, tạo điều kiện để người dân chủ động tham gia bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.

Nâng cao năng lực cho lực lượng văn hóa cơ sở

Bên cạnh việc duy trì các hoạt động văn nghệ, Na Son chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ làm công tác văn hóa và các thành viên đội văn nghệ quần chúng. Đây là lực lượng trực tiếp tổ chức hoạt động, duy trì sinh hoạt văn hóa và tham gia truyền dạy các giá trị truyền thống tại cộng đồng. Mới đây, xã Na Son tổ chức lớp tập huấn Nội dung thành phần 8: Phát triển nguồn nhân lực văn hóa thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, giai đoạn I từ năm 2025 đến năm 2030.

Trong 5 ngày, từ 26 đến 30/10/2026, gần 60 học viên là thành viên các đội văn nghệ quần chúng tại các thôn, bản được trang bị kiến thức về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở; nghiệp vụ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở. Lớp tập huấn cũng hướng đến bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ văn hóa, người trực tiếp quản lý, vận hành thiết chế văn hóa, nghệ nhân và những người am hiểu văn hóa truyền thống.

Thông qua tập huấn, các học viên có thêm kiến thức, kỹ năng phục vụ hoạt động văn hóa tại địa phương, từ tổ chức sinh hoạt cộng đồng đến xây dựng chương trình biểu diễn, phát huy vai trò của các đội văn nghệ. Việc bổ sung kiến thức cho lực lượng nòng cốt ở cơ sở cũng góp phần khắc phục những hạn chế về nghiệp vụ, tạo điều kiện để các hoạt động văn hóa được tổ chức thường xuyên và hiệu quả hơn.

Cùng với đó, nhằm cụ thể hóa Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2030, UBND xã Na Son đã ban hành Kế hoạch số 259/KH-UBND để triển khai thực hiện, hướng tới lan tỏa các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam phù hợp với đặc thù địa phương.

Theo kế hoạch, xã phấn đấu đạt tiêu chí phát triển văn hóa toàn diện; 100% cán bộ, công chức, viên chức được tập huấn về đạo đức công vụ; 100% cơ sở giáo dục triển khai giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa học đường và 100% học sinh, sinh viên được tham gia giáo dục kỹ năng sống. Các cơ quan hành chính nhà nước, lực lượng vũ trang trên địa bàn phấn đấu ban hành và thực hiện quy chế, nội quy về văn hóa công vụ, giao tiếp, ứng xử.

Địa phương cũng đặt mục tiêu nâng cao thể lực, sức khỏe, kỹ năng sống của người dân; xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững; phát huy vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc.

Việc triển khai các mục tiêu này không chỉ hướng đến xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh mà còn tạo cơ sở để các giá trị truyền thống được gìn giữ trong gia đình, nhà trường và cộng đồng. Trong đó, người dân, nghệ nhân và các đội văn nghệ quần chúng tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc thực hành, trao truyền văn hóa. Đây cũng là hướng đi để Na Son phát huy nguồn lực văn hóa từ cộng đồng, gắn gìn giữ bản sắc với xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở./.