Mở rộng đối thoại về giới qua những trang sách

Sách về giới trong đời sống đương đại

Trong lịch sử tri thức nhân loại, những cuốn sách như A Vindication of the Rights of Woman, The Second Sex hay A Room of One's Own từng đặt nền móng cho tư duy nữ quyền và bình đẳng giới. Đó không chỉ là những văn bản lý luận, mà là những cuộc khai phá tư tưởng, nơi người phụ nữ lần đầu tiên được nhìn nhận như một chủ thể độc lập trong lịch sử, triết học và văn hóa nhân loại.

Theo các nghiên cứu quốc tế, việc thúc đẩy bình đẳng giới không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn tạo ra những giá trị kinh tế cụ thể. Khi phụ nữ được tham gia đầy đủ hơn vào đời sống kinh tế - xã hội, năng suất lao động, tăng trưởng GDP và thương mại toàn cầu đều có thể được cải thiện đáng kể. Quan trọng hơn, bình đẳng giới góp phần hình thành một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh hơn. Trong tiến trình ấy, sách về giới được xem như một trong những công cụ quan trọng giúp nâng cao nhận thức cộng đồng, phổ biến pháp luật và chính sách một cách bền vững.

Tại Việt Nam, tri thức giới từng có thời gian dài bị gắn với những định kiến như "khó đọc", "hàn lâm", "xa rời đời sống". Chỉ đến những năm gần đây, khi các nhà xuất bản chủ động đưa những tác phẩm nền tảng đến gần độc giả, bức tranh mới dần thay đổi. Năm 2025, Nhã Nam giới thiệu bản dịch "The Second Sex" (Giới thứ hai) của Simone de Beauvoir, tác phẩm từng gây chấn động dư luận ngay từ khi ra mắt năm 1949.

Không phải một tuyên ngôn chính trị trực diện, nhưng bằng lập luận chặt chẽ, hệ thống và sắc lạnh, "Giới thứ hai" đã trở thành nền móng của chủ nghĩa nữ quyền hiện đại. Việc xuất bản tác phẩm này được nhìn nhận như một nỗ lực bổ sung tri thức nền tảng về giới trong bối cảnh Việt Nam còn thiếu vắng những công trình lý luận chuyên sâu.

Trong "Nữ quyền cho tất cả mọi người" (NXB Phụ nữ Việt Nam), khái niệm nữ quyền được đặt lại trong mối quan hệ với nhân quyền: nữ quyền không tách rời nhân quyền, nhưng cần một không gian độc lập để lên tiếng cho những trải nghiệm và bất công gắn với nữ giới. Và chính vì nữ quyền thách thức những chuẩn mực cứng nhắc, nó không chỉ mang lại lợi ích cho phụ nữ, mà còn góp phần giải phóng các giới khác khỏi những kỳ vọng xã hội ngột ngạt.

Tri thức giới ở Việt Nam hôm nay cũng đang dịch chuyển theo hướng đa chiều hơn, khi câu chuyện không chỉ dừng lại ở phụ nữ mà mở rộng sang việc nhìn lại hình ảnh người đàn ông. Đầu năm nay, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam phát hành chuyên khảo "Nam giới và Nam tính trong một Việt Nam đang hội nhập", kết quả của dự án nghiên cứu kéo dài ba năm. Công trình này phác họa một bức tranh toàn diện về đời sống nam giới Việt Nam, từ quan niệm giới, hành vi xã hội, đến những khuôn mẫu về "người đàn ông đích thực" vẫn đang chi phối mạnh mẽ nhận thức cộng đồng.

Theo TS. Khuất Thu Hồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, đồng tác giả cuốn "Nam giới và Nam tính trong một Việt Nam đang hội nhập", trong nhiều năm, khi bàn về bình đẳng giới, xã hội thường chỉ tập trung vào phụ nữ như nhóm chịu nhiều thiệt thòi. Tuy nhiên, nam giới cũng đang đối mặt với không ít vấn đề do chính các khuôn mẫu giới tạo ra. Những quan niệm như "đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm" hay "đàn ông phải là trụ cột kinh tế" vô hình trung đặt lên vai nam giới những áp lực kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Những cuốn sách về giới ở Việt Nam hôm nay có thể chưa nhiều, nhưng chúng đang góp phần thay đổi cách chúng ta nhìn về chính mình và về người khác. Từ phụ nữ, nam giới đến các nhóm yếu thế, mỗi cuốn sách đều gợi mở một câu hỏi căn bản: làm thế nào để sống đúng với bản thân hơn, công bằng hơn và ít bị ràng buộc bởi định kiến hơn.

Và có lẽ, chính khả năng khơi mở đối thoại ấy đã tạo nên giá trị lâu dài nhất của dòng sách về giới trong đời sống xã hội Việt Nam đương đại.