Mở ra diện mạo mới của văn hóa Đất Tổ

Năm 2026, lần đầu tiên, lễ hội đền Hùng được tổ chức trong không gian của tỉnh Phú Thọ mới, sau khi sáp nhập cùng các tỉnh cũ là Hòa Bình và Vĩnh Phúc

Chúng ta đã bước vào mùa lễ hội Đền Hùng - thời điểm những mạch nguồn tâm thức dân tộc lại được khơi dậy trong mỗi người Việt Nam. Và năm nay, câu chuyện ấy càng thêm ý nghĩa: Năm 2026, lần đầu tiên, lễ hội đền Hùng được tổ chức trong không gian của tỉnh Phú Thọ mới, sau khi sáp nhập cùng các tỉnh cũ là Hòa Bình và Vĩnh Phúc.

Vượt hơn vấn đề địa giới, sự thay đổi ấy đồng thời cũng đặt ra một yêu cầu mới trong cách tổ chức lễ hội đền Hùng tại vùng đất Tổ, để vừa giữ được chiều sâu linh thiêng truyền thống, vừa phản ánh diện mạo của một không gian văn hóa đa dạng hơn. Và từ yêu cầu đó, một cách tiếp cận mới cho lễ hội đang được kỳ vọng hình thành....

Nhìn vào chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội đền Hùng và Tuần văn hóa - du lịch đất Tổ năm 2026 vừa diễn ra tối 17/4, có thể nhận ra cách tiếp cận đang được lựa chọn cho không gian văn hóa trong bối cảnh mới. Ở đó trong một tổng thể chung,những chất liệu của hát Xoan, Chiêng Mương và Trống quân Đức Bác lần lượt cùng xuất hiện, như những biểu trưng cho các vùng văn hóa cùng hội tụ trong không gian Phú Thọ hôm nay.

Thực tế, cả ba loại hình diễn xướng này đều là những di sản có giá trị nổi trội: Nghệ thuật Chiêng Mường (Hòa Bình cũ) và Trống quân Đức Bác (Vĩnh Phúc cũ) đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, trong khi Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Khi đặt trong một cấu trúc biểu diễn chung, các giá trị ấy được kết nối và bổ sung cho nhau, cùng gợi mở một chiều sâu văn hóa đã được tích tụ qua nhiều thế hệ.

Từ cách tiếp cận ấy, những gì mở ra cho mùa lễ hội Đền Hùng 2026 vẫn là các giá trị quen thuộc, nhưng được nhìn nhận trong một không gian rộng hơn. Và thời gian của lễ hội năm nay cũng được kéo dài thành một chuỗi hoạt động, gắn với 10 ngày diễn ra Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ (từ 17 đến 26/4). Không giới hạn trong những nghi lễ truyền thống, lễ hội trở thành một không gian văn hóa mở, nơi công chúng có thể tiếp cận theo nhiều cách, ở nhiều thời điểm, với những trải nghiệm đa dạng và linh hoạt.

Tại đó, các chương trình trải nghiệm như tour đêm "Đền Hùng linh thiêng nguồn cội" mang lại một cách cảm nhận khác về không gian di tích, giúp du khách tiếp cận chiều sâu văn hóa theo những cảm xúc mới. Hoặc, hệ thống trưng bày, triển lãm và các hoạt động giáo dục di sản tại Bảo tàng Hùng Vương mở ra hướng tiếp cận mang tính tri thức, nơi các giá trị lịch sử được giới thiệuc ó hệ thống và bài bản.

Ở một hướng khác, các hoạt động cộng đồng như liên hoan văn nghệ quần chúng, biểu diễn múa rối nước, hát Xoan tại các làng cổ, lễ hội đường phố hay trò chơi dân gian… tạo nên không khí sinh hoạt văn hóa gần gũi, khi di sản hiện diện trong đời sống, gắn với con người và không gian cụ thể, mở ra những tương tác tự nhiên từ cộng đồng. Song song với đó, nhiều hoạt động gắn với du lịch, kinh tế và thể thao cũng được tổ chức để hình thành dòng chảy kết nối giữa văn hóa và phát triển, biến lễ hội trở thành điểm đến thu hút du khách, góp phần thúc đẩy dịch vụ và quảng bá hình ảnh địa phương.

***

Cần nhắc lại, lễ hội Đền Hùng năm nay diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam vừa được ban hành. Tai đó, Nghị quyết mở ra những cách tiếp cận mới khi yêu cầu "các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội", từ đó "thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới".

Trong định hướng ấy, các lễ hội văn hóa được nhìn nhận như một lĩnh vực có tiềm năng khi Nghị quyết đặt mục tiêu tới năm 2030 "xây dựng thành công 5 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hoá quốc tế", đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ - giải pháp "Bảo tồn lễ hội truyền thống và định hướng phát triển các lễ hội mới nhằm phát huy bản sắc văn hoá, gắn với du lịch và phát triển kinh tế".

Từ góc nhìn đó, có lễ hội Đền Hùng năm 2026 đang cho thấy những chuyển động cụ thể. Tại đó, hệ giá trị truyền thống vẫn được giữ vững, với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đóng vai trò trung tâm. Đồng thời, không gian lễ hội đã được mở rộng, với chuỗi hoạt động kéo dài, đa dạng hình thức tiếp cận, từ trải nghiệm, trưng bày đến sinh hoạt cộng đồng.

 Cùng với đó, việc gắn lễ hội với du lịch, dịch vụ và các hoạt động kinh tế - xã hội cũng những thấy một kỳ vọng lớn: Văn hóa vùng đất Tổ sẽ trở thành một yếu tố tham gia vào quá trình phát triển, góp phần thu hút du khách, tạo dòng chảy dịch vụ và có sức lan tỏa lớn.

Và như thế, trong những ngày tới, khi chuỗi hoạt động của lễ hội tiếp tục được triển khai, có thể thấy Đền Hùng đang từng bước vận hành theo hướng một cấu trúc văn hóa gắn bó chặt chẽ với đời sống, nơi truyền thống và phát triển cùng hiện diện để bổ sung cho nhau. 

Nói cách khác, những gì đang và sẽ diễn ra ở vùng đất Tổ không chỉ phù hợp với các định hướng đã được đặt ra từ Nghị quyết 80, mà còn cho thấy cách các giá trị văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể được triển khai hợp lý trong thực tế, để vừa giữ được chiều sâu vốn có, vừa thích ứng với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới của dân tộc.