Mở đường cho sách thiếu nhi Việt Nam ra thế giới

Việc dịch và xuất bản các tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam bằng tiếng Anh không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận cho độc giả quốc tế, mà còn góp phần đưa những câu chuyện mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam bước ra thế giới.

Nỗ lực này đang được cụ thể hóa bằng những dự án xuất bản mới, trong đó NXB Kim Đồng vừa giới thiệu 2 tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại nổi bật được dịch sang tiếng Anh là Hamlet Hedge - Collection Of Animal Tales (Xóm Bờ Giậu) của nhà văn Trần Đức Tiến và Tales From Cuckoo Farm (Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu) của tác giả Dy Duyên, nằm trong số những ấn phẩm đặc sắc chào đón mùa Hè 2026.

Đáng chú ý, đây cũng là những tác giả từng được vinh danh tại Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức, với nhà văn Trần Đức Tiến được trao Hiệp sĩ Dế Mèn năm 2023, còn Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu mang về cho Dy Duyên giải Khát vọng Dế Mèn năm 2025.

Việc xuất bản những ấn phẩm này bằng tiếng Anh càng có ý nghĩa trong bối cảnh Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư đang được ngành xuất bản tích cực triển khai, trong đó nhấn mạnh: "Xuất bản là cánh cửa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là công cụ ngoại giao văn hóa quan trọng, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế", đồng thời yêu cầu tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế, đưa sách Việt Nam ra thế giới thông qua trao đổi bản quyền, xuất bản song ngữ và nhiều hình thức khác.

Xung quanh câu chuyện đưa những tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam đến với bạn đọc quốc tế, Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có cuộc trao đổi với bà Vũ Thị Quỳnh Liên (Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng).

Từ những câu chuyện đồng thoại tươi đẹp

* Trong số nhiều tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam đương thời, vì sao NXB Kim Đồng lựa chọn "Xóm Bờ Giậu" của nhà văn Trần Đức Tiến và "Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu" để dịch và xuất bản bằng tiếng Anh vào dịp này?

- NXB Kim Đồng lựa chọn với mong muốn giới thiệu đến bạn đọc những đại diện của các thế hệ tác giả viết cho thiếu nhi Việt Nam, một người là tác giả viết lâu năm, một người là một cây bút trẻ mới bắt đầu sự nghiệp viết cho thiếu nhi.

Tuy nhiên, 2 tác phẩm này lại có một điểm chung: Đó là cùng khai thác đề tài truyện đồng thoại, có bối cảnh thiên nhiên tươi đẹp, có rất nhiều những điểm chạm với những tác phẩm văn học thiếu nhi thế giới được trẻ em yêu thích.

Ngoài ra, cả 2 tác phẩm đều được giải trong các giải thưởng sách lớn trong nước. Xóm Bờ Giậu được trao giải B giải thưởng Sách Quốc gia, Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu được trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn…

* Việc dịch 2 tác phẩm này không những giúp bạn đọc Việt Nam trau dồi tiếng Anh thông qua tác phẩm văn học, mà còn góp phần giới thiệu với bạn bè quốc tế những tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam nổi bật. Vậy thông qua 2 tác phẩm, NXB kỳ vọng bạn đọc quốc tế sẽ có hình dung như thế nào về đất nước, con người, đời sống và văn hóa Việt Nam?

- Trong quá trình gặp gỡ giao lưu với các học sinh và phụ huynh các trường quốc tế tại Việt Nam, NXB Kim Đồng nhận thấy đối tượng này có nhu cầu được đọc các tác phẩm của các tác giả Việt Nam bằng tiếng Anh, chính vì vậy qua từng năm, NXB Kim Đồng cố gắng lựa chọn, thực hiện chuyển ngữ dần các tác phẩm trong nước.

Một số tác phẩm văn học, sách tranh cho thiếu nhi của Việt Nam đã được NXB Kim Đồng dịch và xuất bản bằng tiếng Anh như: Tranh truyện dân gian Việt Nam (nhiều cuốn), Dế Mèn phiêu lưu ký, Búp sen xanh, Đúng là Tết, Kho tàng của bố, Ba tớ là runner, Chúng mình là bạn, Xóm Bờ Giậu, Những thứ bạn dùng để lấp một cái hố, hoặc bộ Những truyện hay viết cho thiếu nhi - Phiên bản sách tranh, tuyển chọn tác phẩm viết cho thiếu nhi của các nhà văn lớn như Võ Quảng, Nguyễn Kiên, Phong Thu…

Một điểm chung là các tác phẩm đều mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam, giới thiệu một góc nhìn về đất nước Việt Nam tươi đẹp, yên bình, với thiên nhiên trong trẻo, hoặc những phong tục tập quán mang đậm bản sắc, tâm hồn Việt Nam.

Đến "tấm căn cước văn hóa" ra thế giới

* Thời gian gần đây, Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động xuất bản, trong đó có nhiệm vụ đưa sách Việt Nam ra thế giới. Theo bà, việc xuất bản các tác phẩm văn học thiếu nhi bằng tiếng Anh có ý nghĩa như thế nào?

- Hiện nay, Việt Nam đã là khách mời thường xuyên tại các hội sách quốc tế như Hội sách quốc tế Frankfurt (Đức), Hội sách London (Anh), Hội sách Bắc Kinh (Trung Quốc), Hội sách Bologna (Italy)… cũng như đăng cai tổ chức hội sách quốc tế tại Hà Nội. Đây là những dịp tốt để quảng bá các tác phẩm văn học Việt Nam ra thế giới.

Việc dịch các tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam sang tiếng Anh là sự chuẩn bị bền bỉ của NXB Kim Đồng trong một thời gian dài để đáp ứng mục đích này.

* Theo bà, văn học thiếu nhi có vai trò và lợi thế gì trong việc góp phần xây dựng sức mạnh mềm văn hóa, đưa những câu chuyện Việt Nam đến với bạn đọc toàn cầu?

- Thiếu nhi là những chủ nhân tương lai của đất nước. Văn học thiếu nhi với những giá trị nhân văn, nhân bản sâu sắc sẽ góp phần ươm mầm, nuôi dưỡng tâm hồn trẻ em, bồi đắp những hiểu biết về văn hóa, lịch sử dân tộc, nuôi dưỡng lòng tự hào, tự tôn dân tộc cho thế hệ trẻ.

Trong một thế giới phẳng, thế giới toàn cầu hóa, nơi công nghệ đang dần làm phẳng mọi ranh giới, thì văn hóa, chính là sức mạnh nền tảng, cốt lõi để chúng ta có thể tự hào giới thiệu với bạn bè thế giới, về một đất nước Việt Nam giàu văn hóa, giàu bản sắc và truyền thống. Những tác phẩm văn học thiếu nhi Việt Nam, do các tác giả Việt Nam viết chính là một tấm căn cước văn hóa để chúng ta giới thiệu với bạn bè quốc tế, về đất nước, con người Việt Nam.

Giải thưởng Văn học Kim Đồng được NXB Kim Đồng thành lập từ năm 2023, là một trong những nỗ lực góp phần khuyến khích các tác giả viết cho thiếu nhi, mở rộng đội ngũ sáng tác cho các em.

* Sau khi đã xuất bản bằng tiếng Anh, NXB Kim Đồng có kế hoạch như thế nào để các tác phẩm này thực sự tiếp cận và được đón nhận bởi độc giả quốc tế?

- Hiện nay, tính cả sách giấy và sách điện tử NXB Kim Đồng có khoảng gần 50 tựa sách được "xuất ngoại" ra nước ngoài, sách Kim Đồng được bán bản quyền đến nhiều nơi trên thế giới như Anh, Mỹ, Đức, Thụy Điển, Nhật, Hàn, Trung Quốc… Sách của Kim Đồng được nhiều độc giả trên thế giới đón nhận bởi hàng năm chúng tôi vẫn nhận được nhuận bút tái bản cho một số tựa sách như Truyện tranh dân gian Việt Nam, Chang hoang dã, Dế Mèn phiêu lưu ký… Nhiều tác phẩm khi hết hạn hợp đồng, đối tác đã gia hạn để xuất bản tiếp.

Hằng năm, NXB Kim Đồng luôn tích cực tham gia các hội sách quốc tế để giới thiệu các ấn phẩm này, ngoài ra, chúng tôi cũng tăng cường giới thiệu với các đối tác, các nhà xuất bản quốc tế, các đối tác giao dịch bản quyền, giới thiệu tới hệ thống các trường quốc tế tại Việt Nam.

Ngoài ra, NXB Kim Đồng cũng đã đẩy mạnh phát hành những ấn phẩm này trên nền tảng thương mại điện tử quốc tế Amazon để đưa sách Kim Đồng đến gần hơn với đồng bào Việt kiều ở nước ngoài, và bạn bè quốc tế muốn tìm hiểu về đất nước con người Việt Nam.

Cần sự đồng lòng, chung tay hợp sức

* Từ thực tiễn hoạt động xuất bản, theo bà, để việc đưa sách Việt Nam ra thế giới một cách hiệu quả và bền vững cần những điều kiện gì?

- Từ kinh nghiệm của các nước láng giềng trong khu vực Đông Nam Á, để việc giới thiệu hiệu quả phải có sự chung tay ủng hộ của hiệp hội xuất bản và của chính phủ.

Đơn cử như tại hội sách Frankfurt năm 2025, Philippines trở thành khách mời danh dự tại hội sách. Trước đó, trong nhiều năm họ đã có nhiều chương trình hỗ trợ xuất bản và dịch thuật để quảng bá và khuyến khích các dịch giả, các nhà xuất bản nước ngoài dịch các tác phẩm của Philippines ra các ngôn ngữ khác.

Vì vậy, khi chính thức trở thành khách danh dự tại hội sách quốc tế Frankfurt, các tác phẩm của Philippines đã hiện diện tại thị trường nước này và có bạn đọc biết đến các tác phẩm của họ.

 Tại hội sách, Philippines cũng tổ chức rất nhiều hoạt động giao lưu, gặp gỡ, toạ đàm giữa các tác giả Philippines, dịch giả với bạn đọc quốc tế tại hội sách. Cùng với đó là rất nhiều hoạt động đọc sách, trao đổi về kinh nghiệm sáng tác, về các vấn đề thời sự như sự tác động của AI, về vấn đề phát triển sản phẩm phái sinh… với sự tham gia của rất nhiều chuyên gia và đơn vị xuất bản Philippines.

Từ kinh nghiệm đó, tôi nghĩ để sách Việt Nam ra với thế giới cần phải có sự đồng lòng, hợp sức của các đơn vị xuất bản dưới sự dẫn dắt và hỗ trợ của Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch và Hội Xuất bản Việt Nam…

* Với riêng NXB Kim Đồng đã có những tầm nhìn, định hướng ra sao đối với việc phát triển các ấn bản tiếng Anh để đưa sách Việt Nam ra với thế giới trong thời gian tới?

- Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục lựa chọn các tác phẩm sách tranh, tác phẩm văn học Việt Nam để chuyển ngữ sang tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác như Trung, Nhật, Pháp… đồng thời tích cực giới thiệu, quảng bá và tiến hành giao dịch bản quyền tại các hội sách quốc tế.

Tại Hội sách Frankfurt, bắt đầu từ năm 2022, NXB đã chính thức có gian hàng để giới thiệu các ấn phẩm của mình với đối tác và bạn đọc, đồng thời cũng là không gian để NXB gặp gỡ và làm việc với các đối tác.

Bên cạnh đó, công tác phát hành trên các nền tảng bán hàng quốc tế cũng sẽ được đầu tư đẩy mạnh trong thời gian tới.

* Cảm ơn bà đã chia sẻ!

Sự chủ động giúp sách dễ dàng vươn xa

Chia sẻ về niềm vui Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu được dịch tiếng Anh, tác giả Dy Duyên bày tỏ: "Tôi rất trân trọng sự đầu tư của NXB Kim Đồng trong nỗ lực đem văn học Việt Nam nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng đến gần với độc giả quốc tế hơn".

"Thay vì chờ đợi để có nhà xuất bản nước ngoài mua bản quyền thì việc chủ động trong dịch thuật và phát hành phiên bản tiếng Anh đã cho thấy những bước đổi mới trong ngành xuất bản ở nước mình. Đời sống của một cuốn sách nhờ sự chủ động đó cũng sẽ dễ dàng vươn xa hơn, đến với những độc giả ở một đất nước xa xôi nào đó mà rất có thể câu chuyện từ một tác giả Việt Nam sẽ trở thành niềm vui với họ" - chị nói thêm.

Dù tác phẩm được trao cơ hội bước ra ngoài biên giới quốc gia, nữ tác giả cho biết chị không đặt ra những kỳ vọng đặc biệt về cách độc giả đón nhận cuốn sách.

"Đối với việc viết sách, tôi không đặt ra bất kỳ mong muốn nào ngoại trừ tính kỷ luật và sự kiên nhẫn từ bản thân. Thế nên thực lòng là, tôi không có mong muốn gì đặc biệt từ độc giả" - chị chia sẻ - "Với Từ những ruộng rau ở nông trại Cúc Cu, tôi chỉ hy vọng độc giả trong nước lẫn quốc tế khi đọc sách sẽ có những giờ phút thư giãn, được vỗ về, được phá lên cười như bản thân tôi trong quá trình viết câu chuyện đó".

Theo Dy Duyên, trong bối cảnh ngày càng có nhiều nỗ lực đưa sách Việt Nam ra thế giới, văn học thiếu nhi Việt Nam có thể tạo nên dấu ấn riêng nhờ những góc nhìn và trải nghiệm khác biệt của người Việt Nam.

"Tôi nghĩ lợi thế của văn học thiếu nhi Việt Nam là sẽ góp thêm một tiếng nói riêng, một luồng gió mới vào trong thị trường sách thiếu nhi vốn luôn tràn ngập các tác phẩm phương Tây. Cho dù có cùng viết về một thế giới giả tưởng thì một tác giả người Việt Nam vẫn sẽ đem lại những góc nhìn khác, cảm nhận khác" - chị bày tỏ - "Chỉ cần đó là một câu chuyện được kể chân thật và tự nhiên; bản thân tác phẩm chắc chắn sẽ đem lại sự hấp dẫn riêng biệt. Tôi rất mong chờ sẽ được nhìn thấy nhiều cuốn sách của các tác giả Việt Nam được phát hành ở phiên bản tiếng Anh trong thời gian sắp tới".