Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026: Đánh thức sức sống sân khấu Thủ đô

15 đêm diễn chật kín khán giả, cùng những cuộc đối thoại thẳng thắn về thành tựu và hạn chế nghề nghiệp đã tạo nên dấu ấn của Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026.

Không chỉ là nơi hội tụ các giá trị nghệ thuật, Liên hoan còn đặt ra yêu cầu đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng tác phẩm để đánh thức và phát huy sức sống sân khấu Thủ đô trong đời sống đương đại.

Khán giả vẫn dành tình yêu cho sân khấu

Tối 23/10, tại Rạp Đại Nam (89 phố Huế, Hà Nội), Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026 tổ chức Lễ bế mạc và trao giải, khép lại 10 ngày hoạt động nghệ thuật sôi nổi, từ ngày 14/10 đến ngày 23/10. Do UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức, Liên hoan nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, góp phần tôn vinh các giá trị nghệ thuật sân khấu và khơi dậy sức sáng tạo của đội ngũ nghệ sĩ.

Với sự tham gia của 15 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, 15 vở diễn thuộc 6 loại hình gồm kịch nói, chèo, tuồng, cải lương, xiếc và kịch hát dân ca Nghệ Tĩnh, Liên hoan tạo nên không gian giao lưu, trao đổi chuyên môn đa dạng giữa các đơn vị nghệ thuật Trung ương, Hà Nội, lực lượng vũ trang và các địa phương. Sự hội tụ này không chỉ làm phong phú diện mạo chương trình mà còn mở ra cơ hội để các loại hình nghệ thuật gặp gỡ, bổ sung kinh nghiệm và tìm kiếm hướng tiếp cận công chúng trong bối cảnh đời sống văn hóa có nhiều thay đổi.

Điểm nhấn đáng chú ý của Liên hoan là sự hưởng ứng của khán giả. Trong bài phát biểu tổng kết nghệ thuật, Tiến sĩ, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Trưởng Ban Giám khảo Liên hoan - nhấn mạnh: "Hình ảnh 15 đêm diễn luôn chật kín khán giả, nhiều người phải đứng xem hoặc tiếc nuối ra về vì hết chỗ, là minh chứng rõ nhất cho thấy: khán giả chưa từng quay lưng lại với sân khấu. Đây vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm lớn lao cho người làm nghề: Làm sao để tiếp tục có những tác phẩm xứng tầm kéo người xem đến rạp?".

Nhận định ấy gợi mở một vấn đề quan trọng đối với sân khấu Hà Nội nói riêng và sân khấu Việt Nam nói chung: công chúng vẫn có nhu cầu thưởng thức nghệ thuật trực tiếp, nhưng sức hút của sân khấu cần được nuôi dưỡng bằng những tác phẩm có chất lượng và khả năng chạm đến đời sống tinh thần của con người.

Trong bối cảnh công chúng có nhiều lựa chọn giải trí, từ các nền tảng số đến những chương trình biểu diễn quy mô lớn, sân khấu vẫn sở hữu lợi thế riêng nhờ tính trực tiếp, sự tương tác cảm xúc và khả năng tạo nên trải nghiệm cộng đồng. Khi ánh sáng sân khấu được bật lên, nghệ sĩ và khán giả cùng hiện diện trong một không gian nghệ thuật, mỗi câu chuyện, nhân vật và xung đột đều có thể tạo ra những rung động khác biệt. Chính đặc trưng ấy làm nên sức sống khó thay thế của sân khấu.

Tuy nhiên, việc khán giả đến rạp đông đảo trong một kỳ liên hoan mới chỉ là tín hiệu tích cực ban đầu. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để duy trì sự quan tâm ấy sau khi Liên hoan kết thúc, để khán giả tiếp tục tìm đến sân khấu? Muốn vậy, các đơn vị nghệ thuật không thể chỉ trông chờ vào những dịp lễ hội hay sự kiện có tính thời điểm, mà cần xây dựng được những tác phẩm đủ sức hấp dẫn, có lịch biểu diễn ổn định và tạo dựng mối quan hệ lâu dài với công chúng.

Cùng với hoạt động biểu diễn, công tác truyền thông của Liên hoan được triển khai xuyên suốt, đặc biệt trên nền tảng số. Trong 10 ngày kể từ khai mạc, fanpage Liên hoan ghi nhận gần 600 bài viết, hơn 1.000 ảnh, khoảng 360 video, khoảng 1,5 triệu lượt người đọc và khoảng 3.500 người theo dõi thường xuyên. Hơn 10.000 vé miễn phí được phát hành, góp phần đưa các tác phẩm sân khấu đến gần hơn với công chúng, trong đó có đông đảo khán giả trẻ.

Những kết quả này cho thấy truyền thông số có thể trở thành cầu nối quan trọng giữa sân khấu và công chúng. Thông qua hình ảnh, video, thông tin về tác phẩm và hoạt động của nghệ sĩ, các đơn vị nghệ thuật có thêm cơ hội tiếp cận người xem ngoài phạm vi rạp diễn. Dẫu vậy, công nghệ và truyền thông chỉ có thể hỗ trợ quảng bá; yếu tố quyết định sức sống lâu dài của sân khấu vẫn là chất lượng nghệ thuật và khả năng tạo ra những trải nghiệm có giá trị đối với người thưởng thức.

Bản sắc và sức sáng tạo làm nên diện mạo sân khấu Thủ đô

Phát biểu bế mạc, NSND Trịnh Thúy Mùi - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khoá XVI, Trưởng Ban Chỉ đạo Liên hoan - ghi nhận sự nỗ lực của các thành phần sáng tạo và nghệ sĩ trong quá trình chuẩn bị, dàn dựng, biểu diễn.

Theo NSND Trịnh Thúy Mùi, các tác phẩm tham dự đã đem đến cho khán giả những câu chuyện giàu cảm xúc về lịch sử, dân gian và đời sống đương đại; nhiều tác phẩm đề cao tinh thần nhân văn, khơi gợi ký ức, khát vọng trong cuộc sống mới, đồng thời khắc họa tinh thần quả cảm, kiên cường của những con người bảo vệ cuộc sống bình an của nhân dân, giữ gìn trời biển, biên cương Tổ quốc và xây dựng đất nước.

Những nhận định này cho thấy vai trò của sân khấu trong việc chuyển tải các giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Qua số phận nhân vật, những xung đột và lựa chọn mang tính đạo đức, sân khấu có thể giúp khán giả nhìn lại quá khứ, nhận diện những giá trị bền vững và suy ngẫm về trách nhiệm của con người trong đời sống hôm nay.

Từ đề tài lịch sử, truyền thống đến những vấn đề đương đại, sân khấu chỉ thực sự tạo được dấu ấn khi vượt qua sự minh họa đơn thuần để tìm ra chiều sâu tư tưởng và cách biểu đạt giàu sức thuyết phục. Những giá trị truyền thống cần được tiếp cận bằng tư duy sáng tạo, để không chỉ được bảo tồn như ký ức mà còn tiếp tục sống trong cảm nhận, suy nghĩ và lựa chọn của công chúng hiện đại.

Trong bài phát biểu tổng kết nghệ thuật, Nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương đánh giá nhiều vở diễn tại Liên hoan đạt giá trị tư tưởng và nhân văn sâu sắc, có khả năng thanh lọc tâm hồn người xem. Tiêu biểu là những tác phẩm triết lý về "đạo học - học làm người trước khi học thành tài" và các vở diễn về đề tài chiến tranh cách mạng, lý giải ngọn nguồn sức mạnh chiến thắng của dân tộc từ lòng yêu nước và lý tưởng xả thân kiên cường.

Đây là những hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với việc phát huy giá trị của sân khấu. Một tác phẩm không chỉ cần kể câu chuyện hấp dẫn mà còn phải đặt ra những vấn đề khiến người xem suy ngẫm, giúp họ nhận thức sâu sắc hơn về con người và xã hội. Khi tư tưởng được chuyển tải thông qua hình tượng nghệ thuật thuyết phục, sân khấu có thể tạo ra tác động lâu dài, vượt khỏi giới hạn của một buổi biểu diễn.

Nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương nhận định bản sắc sân khấu Thủ đô không nên chỉ được nhận diện qua những câu chuyện lịch sử hay hình ảnh Hà Nội trong ký ức. Bản sắc còn cần hiện diện trong chiều sâu văn hóa của nhân vật, trong cách ứng xử, lối sống, những lựa chọn và khát vọng của con người. Đặc biệt, Hà Nội hôm nay đang chuyển động mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu để sân khấu không chỉ tái hiện một Thăng Long hào hoa trong quá khứ, mà còn phản ánh sinh động đời sống, tâm tư và những vấn đề của người Hà Nội đương đại.

Một trong những hạn chế được Nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương thẳng thắn chỉ ra là sự thiếu vắng những vở diễn phản ánh chân thực, sinh động hơi thở và diện mạo của con người Hà Nội trong thời đại mới. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc nếu sân khấu Thủ đô muốn khẳng định bản sắc riêng và tạo sức hút bền vững.

Hà Nội không thiếu chất liệu cho sáng tạo sân khấu. Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, những chuyển biến trong đời sống đô thị, các mối quan hệ gia đình, cộng đồng, sự thay đổi trong lối sống và hệ giá trị của các thế hệ đều có thể trở thành nguồn cảm hứng sáng tác. Điều quan trọng là người viết phải đi sâu vào đời sống, phát hiện những mâu thuẫn có thật, những vấn đề đáng suy ngẫm và những vẻ đẹp chưa được khám phá của con người. Chỉ khi bắt nguồn từ thực tiễn, tác phẩm mới có thể tạo nên sự đồng cảm và sức thuyết phục.

Liên hoan cũng ghi nhận dấu ấn của các đơn vị xã hội hóa. Theo Nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương, sự xuất hiện của 4 đơn vị ngoài công lập khẳng định sức sống mới, góp phần xóa bỏ tư duy ỷ lại, trì trệ của cơ chế bao cấp cũ.

Sự tham gia của các đơn vị ngoài công lập mở rộng không gian sáng tạo và tạo thêm cơ hội cho những mô hình tổ chức, cách thức sản xuất, tiếp cận khán giả khác nhau. Trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, xã hội hóa nghệ thuật biểu diễn có thể góp phần huy động nguồn lực, nâng cao tính chủ động và đa dạng hóa sản phẩm sân khấu.

Tuy nhiên, xã hội hóa chỉ thực sự tạo nên sức sống mới khi đi cùng chất lượng nghệ thuật và năng lực tổ chức chuyên nghiệp. Số lượng đơn vị tham gia cần được chuyển hóa thành những sản phẩm có sức cạnh tranh, những chương trình biểu diễn đáp ứng nhu cầu công chúng và một môi trường hoạt động khuyến khích sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để sân khấu Hà Nội phát huy tiềm năng, tăng cường kết nối giữa nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật và người xem.

Tại lễ bế mạc, Ban Tổ chức trao 02 Huy chương Vàng cho các vở "Đạo học" của Nhà hát Chèo Hà Nội và "Người con gái Hà Nội" của Nhà hát Kịch nói Quân đội; 03 Huy chương Bạc cho "Khoảng trời con gái" của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Hà Tĩnh, "Lời của tre" của Liên đoàn Xiếc Việt Nam và "Cuốn truyện bị đốt" của Công ty Cổ phần Sân khấu và Điện ảnh Vân Tuấn – Sân khấu Kịch Hồng Vân.

Ở hạng mục cá nhân, Ban Tổ chức trao 23 Huy chương Vàng và 37 Huy chương Bạc cho các diễn viên. Các giải thưởng dành cho thành phần sáng tạo xuất sắc gồm Tác giả xuất sắc, Nhạc sĩ xuất sắc, Biên đạo múa xuất sắc, Nghệ sĩ thể hiện ca khúc xuất sắc và Dàn nhạc xuất sắc. Giải "Tác phẩm ấn tượng về đề tài Thanh niên xung phong" được trao cho vở "Huyền thoại tuổi thanh xuân" (tác giả, đạo diễn Lê Quý Dương; Công ty TNHH Truyền thông Smart Group Quốc tế – Sân khấu Lê Quý Dương). Ban Tổ chức cũng trao Bằng khen cho 02 đơn vị xã hội hóa là Nhà hát Thế giới trẻ – Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh và Công ty TNHH Khang Entertainment – Sân khấu Xóm Kịch.

Các giải thưởng là sự ghi nhận đối với nỗ lực sáng tạo của nghệ sĩ, đồng thời tạo động lực để các đơn vị tiếp tục nâng cao chất lượng biểu diễn. Song, ý nghĩa sâu xa hơn của Liên hoan nằm ở những kinh nghiệm nghề nghiệp được tích lũy và những vấn đề được đặt ra cho chặng đường tiếp theo. Một kỳ liên hoan chỉ thực sự phát huy giá trị khi những bài học từ sân khấu được chuyển hóa thành sự thay đổi trong tư duy sáng tác, phương thức dàn dựng và cách thức tiếp cận khán giả.

Như Nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương nhấn mạnh: "Sáng tạo nghệ thuật đòi hỏi sự gạn đục khơi trong, tôn trọng khán giả và giữ gìn bản sắc. Hy vọng những bài học nghề nghiệp từ Liên hoan hôm nay sẽ là hành trang quý giá để nghệ sĩ tiếp tục cống hiến những tác phẩm xuất sắc hơn nữa trong chặng đường phía trước."

Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026 khép lại, nhưng hành trình đánh thức sức sống sân khấu Thủ đô vẫn tiếp tục. Sự hưởng ứng của khán giả khẳng định tiềm năng của nghệ thuật biểu diễn; những thành quả sáng tạo cho thấy giá trị của việc kế thừa và phát huy bản sắc; còn những hạn chế được chỉ ra chính là cơ sở để các đơn vị nghệ thuật nhìn lại, đổi mới và nâng cao chất lượng tác phẩm.

Để sân khấu Hà Nội phát triển bền vững, cần sự chung sức của cơ quan quản lý, các đơn vị nghệ thuật và đội ngũ sáng tạo trong việc đầu tư cho kịch bản, phát hiện đề tài mới, nâng cao chất lượng dàn dựng, mở rộng hoạt động biểu diễn và xây dựng công chúng. Bảo tồn truyền thống phải song hành với sáng tạo; phát triển công nghiệp văn hóa phải đặt chất lượng nghệ thuật làm nền tảng; truyền thông hiện đại phải gắn với những giá trị thực chất của tác phẩm.

Đánh thức sức sống sân khấu Thủ đô, vì thế, không chỉ là đưa khán giả trở lại rạp trong một kỳ liên hoan, mà còn là tạo dựng những tác phẩm đủ sức sống lâu dài trong lòng công chúng. Khi sân khấu phản ánh chân thực đời sống, chạm đến những giá trị nhân văn và tìm được tiếng nói riêng của Hà Nội, nghệ thuật sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc làm giàu đời sống tinh thần của nhân dân, lan tỏa bản sắc văn hóa và đóng góp vào sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.