1. Ngày 31/1/2009, là ngày diễn ra lễ tảo mộ của nhiều dòng họ thôn Cam Lâm, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, TP Hà Nội. Đó cũng là ngày mà dòng họ Tạ trong thôn “cử hành” lễ nhập họ hằng năm cho các cháu mới sinh. Dắt một đứa cháu nội đã hơn 3 tuổi, trên tay bà Tích lại ẵm một đứa cháu nội nữa vừa đầy tháng tuổi đến nhà thờ họ để ông trưởng họ làm lễ nhập họ cho đứa bé (ảnh 1). Con trai bà (tên là Bình) lấy vợ tên là Doan sinh được 2 thằng con trai. Thằng cu lớn đã làm lễ nhập họ từ 3 năm trước, hôm nay, đến lượt thằng cu bé. Bà chuẩn bị mâm lễ có đầy đủ trầu, cau, trà thuốc và thật nhiều bánh kẹo...
2. Buổi lễ diễn ra trang trọng, vị tộc trưởng khấn tổ tiên, tâu bày mọi sự trong khi bà Tích và cháu bé ngồi ghế bên, chú ý lắng nghe với tất cả sự thành kính của mình (ảnh 2).
4. Chỉ với chiếc mục kỉnh, bút bi và que đóm để kẻ vẽ, tên của cháu bé mới sinh được nối đúng vào các “điểm mấu” chuẩn xác trong cây gia phả (ảnh 4). Bà con tin rằng việc làm này có sự chứng kiến của chư vị thần linh, của các bậc tổ phụ và của... cháu bé sơ sinh, cho nên, họ thực thi nghi lễ rất cẩn trọng, thành kính. Thủ tục không thể thiếu là người ghi tên cháu bé vào gia phả xong, người lớn tuổi phải cặn kẽ phân tích ngọn ngành, chi trên nhánh dưới, truyền thống gia đình cho các thành viên có mặt nghe. Đó là bài học giáo dục truyền thống thật sự. Và sau đó vị trí thức già trong họ cuốn gia phả lại (ảnh 5) cũng là lúc đàn ông trong họ đi tảo mộ từ ngoài cánh đồng trở về, họ đứng bên nhau, chụp một tấm ảnh.
“LỄ NHẬP
HỌ” NHƯ Ở ĐƯỜNG LÂM THẬT ĐÁNG QUÝ! Khi được thông tin về việc dòng họ
Tạ ở Đường Lâm tổ chức lễ nhập họ cho các “thành viên” mới một cách
trang trọng và ý nghĩa, GS-TSKH Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ
Dân gian Việt Nam, xúc động bày tỏ: Hoạt động này giúp cho “cây gia
phả” được chăm sóc tận tình, các thế hệ trong họ gắn bó hơn với nhau
trong các hoạt động sống. Đặc biệt, đây chính là một biểu hiện quan
trọng của tục thờ cúng tô tiên. Lễ nhập họ khi được thực hiện đúng và
đủ các nghi lễ: cúng tổ tiên, rồi cả họ chứng kiến một cháu bé đươc
mang đến, rồi ông trưởng họ kẻ vẽ trên giấy, ghi tên cháu bé vào “cây
gia phả”... nó sẽ giúp con cháu thêm tự hào về truyền thống của cha anh
mình. Một giọt máu đào hơn ao nước lã. Truyền thống dòng họ, khi được
hun đúc và tôn vinh, sẽ là động lực để các thành viên cùng nỗ lực giữ
cho những vẻ vang cuả họ mình còn mãi và được tiếp nối. GS Thanh nói
thêm: Bây giờ, trong vòng quay “tốc độ” của cuộc sống công nghiệp, đôi
khi và ở đâu đó, đã có chuyên truyền thống thờ cúng tổ tiên và tinh
thần đoàn kết giữa các thành viên trong họ bị lơi lỏng chút ít. Việc
duy trì và chấn hưng ngọn lửa dòng họ thông qua “lễ nhập họ” như ở
Đường Lâm thật đáng quý. Xưa, các cụ người Việt ghi “cây gia phả” bằng
chữ Hán, chữ Nôm, giờ bà con chuyển sang chữ quốc ngữ, rất là hợp thời,
mà ý nghĩa sâu xa của “nghi lễ” này vẫn không bị hao khuyết đi chút
nào. Lãng Quân (ghi) |
