Cuối tháng 4 vừa qua, Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV) nhiệm kỳ VIII (2026-2031) đã được bầu, khép lại một nhiệm kỳ được đánh giá là thành công nhất về khía cạnh chuyên môn để mở ra nhiều kỳ vọng đi kèm với các thách thức của cái gọi là "kỷ nguyên mới của bóng chuyền".
Nhìn vào bảng báo cáo tổng kế nhiệm kỳ cũ, có thể nói trong bức tranh thể thao Việt Nam, bóng chuyền chiếm một vị trí đặc biệt khó thay thế. Đây là một trong số rất ít môn cơ bản mà Việt Nam không chỉ cạnh tranh ở tầm khu vực, mà còn có tên tuổi ở cấp độ toàn cầu. Quan trọng hơn, đây là môn thể thao đồng đội duy nhất có thể vươn tầm thế giới, điều rất hiếm gặp trong danh sách thành tích quốc tế của thể thao Việt Nam (TTVN) vốn chủ yếu dựa vào các cá nhân xuất sắc ở các môn như cử tạ, bắn súng, cờ vua hay điền kinh.
Trong nhiệm kỳ VII vừa qua, bóng chuyền Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả đáng tự hào: 4 chức vô địch châu Á tại các giải AVC Challenger Cup và AVC Nations Cup, cùng nhiều huy chương tại SEA Games.
Đặc biệt, đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam lần đầu tiên giành quyền tham dự Giải vô địch thế giới năm 2025. Ở góc độ trẻ, chúng ta có đội U21 nữ cũng dự giải vô địch thế giới.
Đội tuyển nam dù thành tích không ấn tượng như nữ, nhưng dư địa phát triển là điều không thể phủ nhận, nhất là khi hệ thống thi đấu quốc gia đã được duy trì khá ổn định qua nhiều năm. Bóng chuyền, cả nam lẫn nữ, thực sự là môn thể thao tập thể hiếm hoi mà Việt Nam có thể đặt tham vọng vươn ra sân chơi thế giới.
Nhưng đó cũng là nghịch lý. Xét về cấu trúc, hiếm có môn thể thao nào ở Việt Nam có sự tịnh tiến về chuyên môn và cả hệ thống ổn định dài hạn như bóng chuyền. 30 năm qua, bóng chuyền chưa bao giờ ngừng sôi nổi trên các phương tiện truyền thông. Chiều cao cùng thể chất VĐV có sự khác biệt so với trước. Số lượng ngôi sao cũng nhiều hơn và tính cạnh tranh cũng cao hơn.
Bóng chuyền nữ Việt Nam liên tục gặt hái thành tích quốc tế ấn tượng trong thời gian vừa qua. Ảnh: Hoàng Linh
Ấy thế mà bóng chuyền Việt Nam vẫn đang vận hành trong điều kiện tài chính khá chật hẹp. Số dư trong tài khoản của Liên đoàn không nhiều, không đủ để nhiệm kỳ mới đặt ra tầm nhìn tham vọng sau khi nhận bàn giao tài chính từ nhiệm kỳ cũ.
Việc chưa có nhà tài trợ chiến lược dài hạn vẫn là thách thức lớn nhất đối với hoạt động của Liên đoàn. Theo thông báo mới nhất, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam cùng các đơn vị thành viên sẽ đồng hành với các hoạt động của Liên đoàn, nhưng đó vẫn là các cái tên quen thuộc gần 2 thập niên gần đây, liên quan đến dầu khí, phân bón, hóa chất…
Hiểu đơn giản, Liên đoàn vẫn đang sử dụng nguồn lực cũ, vận hành trên dòng tiền được chuyển giao, trong khi đặt ra mục tiêu không nhỏ: đội tuyển nữ phấn đấu vào tốp 3 châu Á và hướng tới giành quyền tham dự FIVB Volleyball Nations League, giải đấu hàng đầu thế giới. Đội nam thì phải nằm tốp 8 châu Á…. Để chạm tới đích đó, bài toán kinh tế thể thao phải được giải trước.
Suốt nhiều năm qua, bóng chuyền vẫn vận hành theo kiểu "liệu cơm gắp mắm". Các chuyến tập huấn nước ngoài, vốn là xương sống cho thành tích đỉnh cao, thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu kinh phí hoặc phụ thuộc vào sự hào phóng nhất thời của các doanh nghiệp tài trợ. Khi nguồn tài trợ không đủ lớn và thiếu tính bền vững, mọi chiến lược dài hơi đều trở nên mong manh.
Hơn lúc nào hết, bóng chuyền cần một tầm nhìn như bóng đá, học theo mô hình Nhật Bản, nơi các CLB có hậu thuẫn lớn từ các tập đoàn kinh tế lớn, bất chấp việc bóng chuyền không phải là môn thể thao được yêu thích số một tại đây (sau bóng đá, bóng chày). Sự kết hợp giữa manga "Haikyuu!!" với giải đấu, hay việc đưa các ngôi sao như Ishikawa Yuki, Ran Takahashi trở thành những biểu tượng văn hóa đại chúng, đã tạo ra một hệ sinh thái đặc biệt.
Thực tế, sự xuất hiện của Trần Thị Thanh Thúy và Trần Thị Bích Thủy tại giải nhà nghề nữ Nhật Bản mùa giải vừa qua là một minh chứng. Các cầu thủ Việt Nam đang được đón nhận và khẳng định giá trị.
Câu hỏi đặt ra là tại sao các "ông lớn" Việt Nam, vốn rất mạnh tay tài trợ cho bóng đá, lại chưa mặn mà với bóng chuyền, môn thể thao có bề dày thành tích quốc tế hơn hẳn?
Long Khang
