"Kỳ mộng dân gian": Hành trình đưa văn hóa truyền thống đến gần thế hệ số

Những câu chuyện như Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh, Con Rồng cháu Tiên hay Mai An Tiêm đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Thế nhưng trong thời đại số, khi trẻ em và thanh thiếu niên dành phần lớn thời gian cho các thiết bị điện tử, việc đưa văn hóa dân gian đến gần hơn với công chúng trẻ đang trở thành một thách thức không nhỏ.

Từ trăn trở đó, dự án "Kỳ mộng dân gian" do nhóm sinh viên ngành Truyền thông đại chúng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp với Không gian trải nghiệm đa giác quan X Space Immersive thực hiện đã lựa chọn một hướng đi mới: kể lại những câu chuyện dân gian bằng công nghệ trình chiếu hiện đại và trải nghiệm tương tác đa giác quan.

Để văn hóa dân gian không chỉ nằm trong sách vở

Theo bạn Ngô Quỳnh Chi, Trưởng Ban tổ chức dự án, những người thực hiện đều thuộc thế hệ còn được lớn lên cùng những câu chuyện cổ tích qua lời kể của ông bà, cha mẹ. Tuy nhiên, điều đó đang dần trở nên hiếm hoi với trẻ em ngày nay.

"Các bạn nhỏ hiện nay tiếp xúc với công nghệ từ rất sớm, vì thế cơ hội được nghe kể chuyện dân gian không còn nhiều như trước. Trong khi đó, những câu chuyện ấy vẫn chứa đựng rất nhiều giá trị văn hóa và bài học ý nghĩa", Quỳnh Chi chia sẻ.

Chính vì vậy, nhóm thực hiện mong muốn tạo ra một cầu nối giữa văn hóa truyền thống và đời sống hiện đại. Thay vì thay đổi nội dung cốt lõi của các câu chuyện, dự án lựa chọn đổi mới cách thể hiện, đưa truyện dân gian ra khỏi trang sách để bước vào không gian trải nghiệm sống động.

Trong không gian trình chiếu, người xem được theo dõi những hình ảnh quen thuộc của văn hóa Việt Nam thông qua công nghệ 3D Mapping, hiệu ứng ánh sáng, âm thanh và các yếu tố tương tác. Những truyền thuyết vốn được kể bằng lời nay được tái hiện bằng ngôn ngữ thị giác hiện đại, gần gũi với thói quen tiếp nhận của thế hệ trẻ.

Làm mới cách kể, giữ nguyên giá trị cốt lõi

Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hùng - Cố vấn nội dung của dự án, việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn văn hóa là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay.

Ông cho rằng văn học dân gian và các di sản truyền miệng vốn được lưu truyền qua nhiều thế hệ bằng hình thức kể chuyện trực tiếp. Tuy nhiên, khi đời sống thay đổi, phương thức tồn tại của các giá trị văn hóa cũng cần được điều chỉnh để thích nghi với nhu cầu tiếp nhận mới của công chúng.

"Việc sử dụng hình ảnh, âm thanh và các giải pháp kỹ thuật số để tái hiện các hình thức truyền miệng chính là cách để những di sản của cha ông được tái sinh trong một hình hài mới", ông nhận định.

Tuy nhiên, làm mới không đồng nghĩa với việc thay đổi bản chất của di sản. Đây cũng là thách thức lớn nhất mà nhóm thực hiện phải đối mặt.

Theo Quỳnh Chi, bài toán khó nhất là cân bằng giữa yếu tố công nghệ và những giá trị truyền thống. Các thành viên luôn đặt ra yêu cầu phải giữ được tinh thần nguyên bản của câu chuyện, đồng thời tạo ra trải nghiệm đủ hấp dẫn để thu hút người xem trẻ tuổi.

Bốn câu chuyện được lựa chọn gồm Con Rồng cháu Tiên, Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh và Sự tích dưa hấu đều là những truyền thuyết gắn liền với bản sắc dân tộc, phản ánh cội nguồn, ý chí kiên cường và khát vọng vươn lên của người Việt qua nhiều thế hệ.

Công nghệ trở thành cầu nối với di sản

Không chỉ dừng lại ở việc trình chiếu hình ảnh, công nghệ còn giúp thay đổi hoàn toàn vai trò của người xem.

Theo anh Nguyễn Mạnh Linh, đồng sáng lập X Space Immersive, người tham quan không còn là khán giả thụ động mà được hòa mình vào không gian câu chuyện. Chính trải nghiệm nhập vai ấy giúp người xem ghi nhớ nội dung sâu sắc hơn và tạo ra những cảm xúc khác biệt.

Hiệu quả này được thể hiện rõ qua phản hồi của công chúng, đặc biệt là trẻ em. Nhiều em sau khi trải nghiệm bày tỏ mong muốn được quay lại để tiếp tục khám phá các nội dung mới.

Sau khi trải nghiệm buổi trình chiếu, bạn Thái Việt Dũng, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết bản thân cảm thấy xúc động và tự hào khi những câu chuyện dân gian Việt Nam được tái hiện bằng hình thức hiện đại.

"Thay vì chỉ đọc hoặc xem một chiều, người xem được bước vào chính không gian câu chuyện. Điều đó khiến văn hóa truyền thống trở nên gần gũi, sinh động và dễ tiếp nhận hơn", Dũng chia sẻ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống, những dự án như "Kỳ mộng dân gian" cho thấy người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận văn hóa mà còn đang chủ động tham gia gìn giữ và lan tỏa di sản dân tộc. Bằng sự sáng tạo và khả năng ứng dụng công nghệ, họ đang mở ra những cách kể mới cho những câu chuyện cũ, để văn hóa truyền thống tiếp tục sống động trong đời sống đương đại./.