Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Phân cấp, phân quyền gắn liền với bảo đảm nguồn lực cải cách chính sách tiền lương

Chiều 30/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công. 

Tại phiên thảo luận, một số đại biểu Quốc hội đã phản ánh nhiều vấn đề thực tiễn tại chính quyền cơ sở trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trọng tâm là năng lực thực thi khi phân cấp, phân quyền và sự tương quan trong chính sách tiền lương, phụ cấp với công chức, viên chức cấp xã. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến, kiến nghị cụ thể của đại biểu, đồng thời thông tin về lộ trình tháo gỡ điểm nghẽn bộ máy và định hướng cải cách chính sách tiền lương.

Phân cấp, phân quyền phải thực chất

Thảo luận về công tác vận hành chính quyền cấp xã theo mô hình mới, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đà Nẵng) ghi nhận những nỗ lực của Chính phủ trong năm 2026 nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, giúp chính quyền cấp xã vận hành ngày càng hiệu quả. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh mối tương quan giữa giao nhiệm vụ và điều kiện thực thi: phân cấp, phân quyền chỉ thực sự hiệu quả khi cấp được giao nhiệm vụ có đủ nguồn lực và điều kiện thực hiện. Nếu chỉ chuyển giao thẩm quyền mà không tính đến khả năng thực thi sẽ dẫn đến quá tải, lúng túng, ảnh hưởng đến chất lượng.

Nêu thực tế tổ chức bộ máy ở cấp cơ sở, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm phản ánh một số phòng chuyên môn cấp xã hiện đang phụ trách nhiều lĩnh vực, vừa thực hiện nhiệm vụ thường xuyên, vừa tiếp nhận nhiệm vụ phân cấp và phối hợp với nhiều sở, ngành. Đặc biệt, nhiều nhiệm vụ ở cấp xã đòi hỏi cán bộ phải "bám thôn, bám bản, bám nhân dân, đi từng ngõ, gõ từng nhà, trong khi điều kiện đi lại rất khó khăn, một việc có thể mất nhiều thời gian". Từ thực tiễn đó, đại biểu kiến nghị: "Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực. Giao việc mà không giao nguồn lực tương xứng thì sẽ khó hoàn thành", đồng thời đề nghị Chính phủ "chỉ đạo rà soát chức năng, nhiệm vụ, thiết kế tổ chức các phòng chuyên môn ở cấp xã khoa học, rõ trách nhiệm, giảm đầu mối, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thông suốt".

Giải đáp ý kiến của đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, thực hiện Kết luận số 192-KL/TW ngày 19/9/2025 và Kết luận số 195 -KL/TW ngày 26/9/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Bộ Nội vụ đã có Báo cáo số 11296 ngày 27/11/2025 trình Thủ tướng Chính phủ về đánh giá tính khả thi đối với các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền cho địa phương. Tiếp đó, thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 109/NQ-CP và Nghị quyết số 89/NQ-CP của Chính phủ, Chỉ thị 08/CT-TTg ngày 17/3/2006 của Thủ tướng Chính phủ, chuẩn bị phục vụ cho sơ kết 1 năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tiến hành rà soát, đánh giá các nhiệm vụ trong phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương; và đã kết thúc đánh giá lần thứ nhất.

Theo kết quả rà soát, từ ngày 1/6/2025 đến ngày 31/8/2025, có tổng cộng 949 nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền tại các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành. Qua rà soát, các bộ, ngành đã đánh giá, phân loại thành 3 nhóm cụ thể. Nhóm thứ nhất gồm 584 nhiệm vụ bảo đảm tính khả thi thực hiện, chiếm 61,54%. Nhóm thứ hai gồm 355 nhiệm vụ cần ban hành văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản hướng dẫn thực hiện, chiếm 37,41%; đến nay Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ đã ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn cho các địa phương thực hiện. Nhóm thứ ba gồm 10 nhiệm vụ cần điều chỉnh thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương hoặc giữa các cấp chính quyền địa phương, chiếm 1,05%.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, qua 1 năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản thông suốt, ổn định, một số vướng mắc tồn tại đã được tháo gỡ, dù chất lượng hoạt động tại một số địa phương còn chưa đồng đều. Qua thực tiễn 1 năm, Trung ương có Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương và Nghị quyết số 221/NQ-CP ngày 9/8/2026 của Chính phủ, trong đó phân công cho Bộ Nội vụ tiếp tục được giao rà soát, đánh giá các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cho địa phương, nhất là cấp xã; đánh giá mức độ phù hợp, khả năng thực hiện và điều kiện bảo đảm.

Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu: Phân cấp, phân quyền phải thực chất theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, đồng thời là gắn với nhân lực, kinh phí, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn, công cụ thực hiện và cơ chế hậu kiểm.

Báo cáo Quốc hội về tiến độ công việc, Bộ trưởng thông tin ngày 17/10, Bộ Nội vụ đã phát hành Văn bản số 11837 gửi các bộ, ngành, địa phương để tiếp tục rà soát, đánh giá tổng thể các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền cho địa phương; trên cơ sở báo cáo thu nhận được, Bộ sẽ phối hợp các địa phương nhằm tiếp tục đánh giá sự phù hợp và bảo đảm khả năng thực hiện, các điều kiện cần thiết với phương châm: phân cấp, phân quyền phải gắn với nhân lực, kinh phí, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn, công cụ thực thi và cơ chế hậu kiểm; trước khi giao nhiệm vụ cho cấp cơ sở.

Cân đối ngân sách để điều chỉnh tiền lương

Quan tâm đến đời sống cán bộ cơ sở, đại biểu Trần Thị Thu Phước (Quảng Ngãi) đánh giá cao việc Chính phủ điều chỉnh tăng phụ cấp cán bộ, công chức cấp xã từ 25% lên 55% từ ngày 1/7/2026. Mặc dù vậy, đại biểu thẳng thắn chỉ ra: "Việc tăng phụ cấp từ 25% lên 55% là cần thiết, nhưng tăng thu nhập mới chỉ giải quyết một phần của vấn đề. Điều người dân quan tâm là sau khi chính sách được thực hiện, thủ tục có nhanh hơn không, công việc có được giải quyết dứt điểm hơn không và thái độ phục vụ có tốt hơn không". Để tránh cào bằng, đại biểu đề xuất, cần nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả công việc có thể đo lường như tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được giải quyết, xử lý dứt điểm tại xã, cùng với đó tạo cơ chế luân chuyển hai chiều cán bộ tỉnh - xã và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Cùng góc nhìn về chính sách tiền lương, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) đề nghị khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, Chính phủ cần đánh giá đồng thời chính sách đối với cả cán bộ, công chức và viên chức cấp xã nhằm "bảo đảm sự tương quan trong tổng thể chính sách tiền lương và thu nhập".

Làm rõ toàn diện nhóm vấn đề tiền lương và phụ cấp với viên chức sự nghiệp công lập ở cấp xã theo ý kiến của các đại biểu, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện các chính sách thời gian qua. Sau khi triển khai Kết luận 206-KL/TW của Bộ Chính trị, Chính phủ đã ban hành các Nghị định để điều chỉnh tiền lương tương ứng với các đối tượng; theo đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 161/2026/NĐ-CP về điều chỉnh mức lương cơ sở, Nghị định số 162/2026/NĐ-CP về điều chỉnh lương hưu và Nghị định số 381/2026/NĐ-CP về điều chỉnh phụ cấp đối với công chức cấp xã. Tổng số người thụ hưởng các chính sách này đạt trên 5,8 triệu người (chưa kể lực lượng vũ trang), với tổng nguồn lực đã được bố trí tăng thêm trong 6 tháng cuối năm 2026 là 48,5 nghìn tỷ đồng.

Cụ thể, nguồn kinh phí tăng thêm đối với hơn 2,2 triệu cán bộ, công chức, viên chức (chưa kể lực lượng vũ trang) khi điều chỉnh mức lương cơ sở từ 2.340.000 đồng lên 2.530.000 đồng/tháng là khoảng 35.000 tỷ đồng trong 6 tháng cuối năm. Việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội cho gần 3,5 triệu người áp dụng từ tháng 1/2007 có tổng kinh phí tăng thêm 6 tháng cuối năm ước đạt 10.773 tỷ đồng, trong đó nguồn ngân sách nhà nước bảo đảm 2.013 tỷ đồng và nguồn từ quỹ bảo hiểm xã hội bảo đảm 8.760 tỷ đồng. Riêng khoản điều chỉnh tăng phụ cấp đối với công chức cấp xã từ mức 25% lên 55% đã giúp 163.000 cán bộ, công chức cấp xã được thụ hưởng với tổng kinh phí tăng thêm trong 6 tháng cuối năm là 2.800 tỷ đồng.

Về định hướng lâu dài, Bộ trưởng cho biết Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương tập trung nghiên cứu, xây dựng đề án tổng thể về tiền lương. Quá trình này gắn liền với việc thực hiện Kết luận số 107-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục hoàn thiện xây dựng vị trí việc làm ở các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương.

Bộ trưởng nhấn mạnh: "Đây là cơ sở rất quan trọng để tính toán lại vị trí việc làm, số người làm việc. Trên cơ sở đó, Ban Tổ chức Trung ương, Bộ Nội vụ sẽ tham mưu cho Bộ Chính trị quyết định phân giao biên chế giai đoạn 2027-2031”.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải thông tin thêm, cũng trên cơ sở xác định được vị trí việc làm, số người làm việc, biên chế, Bộ Nội vụ sẽ tham mưu cho Trung ương quyết định về chính sách tiền lương. Bộ được giao nhiệm vụ "xây dựng vị trí việc làm đi trước một bước để rút kinh nghiệm, phổ biến những kinh nghiệm cho các bộ, ngành và các địa phương". Ngay ngày 29/10, Bộ Nội vụ đã có báo cáo bước đầu sau 2 tuần thực hiện gửi tới Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ban Tổ chức Trung ương.

Đối với băn khoăn về chế độ phụ cấp đối với viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập, Bộ trưởng cho hay Chính phủ đã giao Bộ Nội vụ nghiên cứu đề xuất chính sách lương, phụ cấp phù hợp. Bộ đang tập trung nghiên cứu để báo cáo Chính phủ trình cấp có thẩm quyền trong thời gian sớm nhất, trong đó "tập trung khắc phục bất cập hiện nay giữa lương, phụ cấp của đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã với công chức cấp xã".

Bên cạnh các nội dung quản lý nhà nước ngành Nội vụ, tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thị Thu Phước đánh giá cao kết quả Chính phủ triển khai 229 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới với tổng vốn khoảng 30.000 tỷ đồng. Để nâng cao hiệu quả sau đầu tư, đại biểu Phước kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế "để các trường tùy điều kiện thực tế và bảo đảm an toàn có thể hỗ trợ thêm cho một số hoạt động phục vụ cộng đồng chẳng hạn như thư viện, sân thể thao... nhà trường có thể phối hợp tổ chức các lớp học tin học, kỹ năng thiết yếu cho người dân".