Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển kinh tế đêm khi thành phố lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết cho phép một số khu vực hoạt động đến 6 giờ sáng. Tuy nhiên, theo ThS Trần Doanh Tuyến - Giảng viên đại học, đồng thời là chuyên viên phòng nghiên cứu sản phẩm công ty du lịch Aurora Travel - điều quan trọng không nằm ở việc kéo dài thời gian hoạt động mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm văn hóa đủ sức giữ chân du khách.

* Hà Nội đã có phố đi bộ, tour đêm di sản, chợ đêm, các chương trình nghệ thuật và gần đây là nhiều bảo tàng bắt đầu mở cửa vào buổi tối. Theo anh, đâu là điểm mạnh nhất của du lịch đêm Hà Nội hiện nay và đâu là khoảng trống lớn nhất khiến thành phố vẫn chưa thực sự trở thành điểm đến "không ngủ"?

- Thành phố cũng giống như con người, nó cần có nhịp sinh học của riêng mình và chúng ta cần tôn trọng điều đó. Điều quan trọng không phải là Hà Nội phải sáng đèn suốt đêm, mà là làm thế nào để Hà Nội trở nên hấp dẫn hơn đối với du khách vào buổi tối.

Trong những năm gần đây, những nỗ lực của chính quyền và ngành du lịch Hà Nội trong việc phát triển các sản phẩm du lịch đêm là rất đáng ghi nhận. Các chương trình tham quan đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm hay gần đây là việc một số bảo tàng mở cửa vào buổi tối đã tạo thêm nhiều lựa chọn cho du khách.

Là người trực tiếp tiếp xúc với khách du lịch quốc tế, tôi cảm nhận rất rõ sức hấp dẫn của những sản phẩm này. Có rất nhiều du khách đã tham quan Văn Miếu hay Nhà tù Hỏa Lò vào ban ngày nhưng vẫn muốn quay lại vào buổi tối bởi đó là hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau. Tản bộ quanh hồ Hoàn Kiếm vào cuối tuần, ngắm ánh sáng lung linh của cầu Thê Húc, hòa mình vào các hoạt động nghệ thuật đường phố, tôi thấy rất nhiều du khách quốc tế thực sự thích thú với trải nghiệm đó.

Nếu nói về lợi thế lớn nhất của Hà Nội, tôi thích dùng từ "lợi thế" hơn là "điểm mạnh", bởi chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển kinh tế đêm. Lợi thế ấy chính là hệ thống di sản lịch sử, bảo tàng, không gian văn hóa cùng nền ẩm thực đường phố đặc sắc mà không nhiều thành phố trong khu vực có được.

Tuy nhiên, khoảng trống lớn nhất hiện nay là các hoạt động du lịch đêm vẫn còn tương đối đơn lẻ. Chúng ta có những điểm sáng riêng lẻ nhưng chưa thực sự hình thành được một hệ sinh thái trải nghiệm đủ phong phú để giữ chân du khách trong suốt cả buổi tối.

Điều quan trọng nhất trong thời gian tới là tiếp tục duy trì, mở rộng các điểm tham quan ban đêm và từng bước kết nối chúng với nhau để tạo nên những hành trình trải nghiệm hoàn chỉnh hơn cho du khách.

* TP Hà Nội đang lấy ý kiến về việc cho phép một số khu vực hoạt động đến 6 giờ sáng. Theo anh, để du khách thực sự ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn, điều quan trọng nhất là kéo dài thời gian hoạt động hay tạo ra những sản phẩm trải nghiệm mới? Nếu là sản phẩm mới, anh cho rằng Hà Nội đang thiếu loại hình nào nhất?

- Đây là một tín hiệu rất đáng mừng, cho thấy Hà Nội đang thực sự quan tâm đến việc phát triển kinh tế đêm.

Tuy nhiên, theo quan điểm của tôi, không nhất thiết phải kéo dài hoạt động đến 6 giờ sáng. Bởi như vậy có thể làm ảnh hưởng đến nhịp sinh hoạt vốn có của cộng đồng dân cư ở những khu vực đó. Theo tôi, đối với Hà Nội, việc cho phép hoạt động đến khoảng 1 - 2 giờ sáng là hợp lý hơn.

Điều quan trọng không phải là mở cửa thêm bao nhiêu giờ, mà là trong những giờ đó du khách có gì để trải nghiệm. Nếu chỉ kéo dài thời gian hoạt động nhưng sản phẩm du lịch không thay đổi, du khách cũng khó có lý do để ở lại lâu hơn hay chi tiêu nhiều hơn. Ngược lại, một sản phẩm hấp dẫn có thể khiến họ sẵn sàng ở lại thêm một đêm hoặc quay trở lại lần thứ hai.

Theo tôi, điều Hà Nội còn thiếu nhất hiện nay là các sản phẩm trải nghiệm văn hóa có quy mô và sức hấp dẫn đủ lớn. Ngoài các chương trình tham quan đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, một số bảo tàng và nghệ thuật múa rối nước, thực tế du khách chưa có quá nhiều lựa chọn để tiếp tục khám phá văn hóa Hà Nội sau khi trời tối.

Trong khi đó, Hà Nội lại sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa vô cùng phong phú: lịch sử nghìn năm, hệ thống di sản dày đặc, nghệ thuật dân gian, làng nghề truyền thống, âm nhạc, sân khấu và kho tàng văn học dân gian đặc sắc.

Theo tôi, điều Hà Nội còn thiếu nhất lúc này là những chương trình nghệ thuật nghe nhìn quy mô lớn, kết hợp giữa công nghệ hiện đại và câu chuyện văn hóa Việt Nam. Đó có thể là các show trình diễn ánh sáng, âm thanh, sân khấu thực cảnh, nghệ thuật tương tác hoặc các trải nghiệm đa giác quan kể những câu chuyện về Thăng Long - Hà Nội.

Du khách không ở lại vì thành phố mở cửa muộn hơn, mà họ ở lại vì còn những trải nghiệm đáng giá đang chờ phía trước.

* Trong nhiều năm dẫn khách và nghiên cứu thị trường du lịch, anh nhận thấy du khách quốc tế và khách nội địa đang tìm kiếm điều gì ở Hà Nội sau 22 giờ mà hiện nay thành phố vẫn chưa đáp ứng được? Liệu đó là nhu cầu giải trí, mua sắm, ẩm thực hay những trải nghiệm văn hóa có chiều sâu hơn?

- Theo tôi, Hà Nội hiện nay thiếu tất cả những yếu tố mà chị vừa nêu: giải trí, mua sắm, ẩm thực và cả những trải nghiệm văn hóa có chiều sâu. Chỉ khác nhau ở mức độ, có những thứ chúng ta thiếu nhiều và có những thứ chúng ta thiếu rất nhiều.

Tuy nhiên, nếu phải chỉ ra điều còn thiếu lớn nhất, tôi cho rằng đó không phải là một sản phẩm cụ thể mà là sự gắn kết giữa các sản phẩm với nhau.

Sau 22 giờ, điều du khách tìm kiếm không đơn thuần là một quán ăn mở cửa muộn hay một địa điểm check-in. Thứ họ tìm kiếm là một hành trình trải nghiệm hoàn chỉnh cho cả buổi tối.

Hiện nay Hà Nội đã có những điểm sáng riêng lẻ. Chúng ta có tour đêm di sản, có phố đi bộ, có chợ đêm, có ẩm thực đường phố rất hấp dẫn. Tuy nhiên, các sản phẩm này vẫn đang tồn tại tương đối độc lập. Du khách thường phải tự tìm kiếm và tự kết nối trải nghiệm của mình thay vì được dẫn dắt qua một hệ sinh thái du lịch đêm hoàn chỉnh.

Qua nhiều năm tiếp xúc với khách quốc tế, tôi nhận thấy nhu cầu của họ sau 22 giờ không chỉ là ăn uống hay giải trí đơn thuần. Rất nhiều du khách muốn hiểu sâu hơn về văn hóa địa phương, muốn được nghe những câu chuyện về Hà Nội, muốn tiếp xúc với nghệ thuật truyền thống hoặc những trải nghiệm mang tính bản địa mà họ không thể tìm thấy ở các thành phố khác.

Điều này cũng dễ hiểu bởi chúng ta mới thực sự quan tâm đến kinh tế đêm trong những năm gần đây, trong khi tư duy và nếp sinh hoạt gắn với nền văn minh nông nghiệp đã ăn sâu vào đời sống hàng nghìn năm, kể cả ở một đô thị lớn như Hà Nội.

Thực tế, những người làm du lịch trực tiếp và gián tiếp rất nhạy bén với cơ hội phát triển kinh tế ban đêm bởi đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra nguồn thu lớn. Điều họ cần là sự thấu hiểu và đồng hành nhiều hơn từ cơ chế quản lý đô thị để có thể mạnh dạn đầu tư, sáng tạo và kết nối các sản phẩm với nhau.

* Nhiều chuyên gia cho rằng lợi thế lớn nhất của Hà Nội không phải là các dịch vụ vui chơi giải trí mà là hệ thống di sản, hồ nước, làng nghề và các không gian văn hóa đặc sắc. Theo anh, làm thế nào để những nguồn lực này được kết nối thành một hệ sinh thái du lịch đêm đủ sức cạnh tranh với Bangkok, Seoul hay Singapore mà vẫn giữ được bản sắc riêng của Thủ đô?

- Tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định đó.

Và tôi cũng xin chia sẻ một quan điểm cá nhân: Hà Nội không nhất thiết phải trở thành Bangkok, Seoul hay Singapore. Chúng ta có thể học hỏi kinh nghiệm từ họ, nhưng không nên đặt mục tiêu sao chép họ. Hà Nội xứng đáng được nhớ đến bởi những giá trị riêng của mình: chiều sâu văn hóa, lịch sử nghìn năm, những hồ nước, những con phố cổ, những làng nghề và những câu chuyện mà thành phố này đang lưu giữ.

Theo tôi, muốn xây dựng một hệ sinh thái du lịch đêm đủ sức cạnh tranh với các thành phố lớn trong khu vực, điều đầu tiên không phải là xây thêm thật nhiều khu vui chơi giải trí mà là tìm cách kể lại những câu chuyện của Hà Nội bằng những ngôn ngữ hấp dẫn hơn.

Đó có thể là nghệ thuật nghe nhìn hiện đại, các chương trình trình diễn ánh sáng, nghệ thuật tương tác, sân khấu thực cảnh hay những trải nghiệm đa giác quan được xây dựng trên nền tảng di sản và văn hóa bản địa. Tuy nhiên, để làm được điều đó, trước hết chúng ta cần một cái nhìn cởi mở và thấu cảm hơn đối với hoạt động du lịch ban đêm từ góc độ quản lý đô thị.

Khối tư nhân sẽ là lực lượng tiên phong trong quá trình này bởi họ là những người rất nhanh nhạy với nhu cầu thị trường. Khi những mô hình thành công xuất hiện, các điểm tham quan, các đơn vị quản lý di sản và ngành du lịch sẽ cùng tham gia mạnh mẽ hơn, từ đó hình thành nên một hệ sinh thái hoàn chỉnh.

* Nếu nhìn xa hơn câu chuyện kinh doanh hay tăng trưởng du lịch, anh kỳ vọng hình ảnh nào về Hà Nội sẽ được định hình sau 5 - 10 năm phát triển kinh tế đêm? Đó sẽ là một thành phố sôi động với nhiều hoạt động giải trí xuyên đêm, hay một "thành phố di sản thức giấc sau hoàng hôn", nơi văn hóa trở thành sức hút lớn nhất đối với du khách?

- Tôi không sinh ra ở Hà Nội. Nhưng tôi đã sống với Hà Nội, làm việc với Hà Nội và yêu thành phố này hơn hai mươi năm. Tôi cũng không phải là người có chuyên môn về quy hoạch kinh tế đô thị, vì vậy xin phép được trả lời câu hỏi này dưới nhãn quan của một người làm du lịch và tình cảm của một người yêu Hà Nội. Nếu nhìn về 5 - 10 năm tới, điều tôi kỳ vọng không phải là một Hà Nội sáng đèn suốt đêm hay một thành phố cạnh tranh với những trung tâm giải trí lớn trong khu vực về mức độ sôi động.

Điều tôi mong muốn là một "thành phố di sản thức giấc sau hoàng hôn", nơi những giá trị văn hóa tưởng như đang ngủ yên bỗng trở nên sống động khi đêm xuống.

Tôi hình dung một buổi tối ở Hà Nội, du khách có thể dạo bước bên hồ Hoàn Kiếm, nghe những câu chuyện về Thăng Long nghìn năm tuổi được kể bằng công nghệ hiện đại; có thể bước vào một bảo tàng, một di tích hay một không gian nghệ thuật và cảm nhận lịch sử, văn hóa theo những cách hoàn toàn mới; có thể thưởng thức âm nhạc dân tộc, nghệ thuật truyền thống, khám phá ẩm thực, làng nghề và những câu chuyện đời sống của người Hà Nội trong một không gian vừa hiện đại vừa giàu bản sắc.

Tôi hy vọng khi nhắc đến Hà Nội về đêm, điều đầu tiên du khách nhớ đến không phải là những ánh đèn rực rỡ hay những cuộc vui kéo dài đến sáng, mà là cảm giác họ đã chạm được vào chiều sâu văn hóa của một thành phố có lịch sử hơn một nghìn năm. Nếu kinh tế đêm giúp những giá trị ấy được đánh thức, được kể lại hấp dẫn hơn, được nhiều người biết đến hơn và đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân, thì đó sẽ là thành công lớn nhất. Và tôi tin rằng một Hà Nội như vậy sẽ không cần cố gắng trở thành bất kỳ thành phố nào khác. Chính bản sắc riêng của Hà Nội sẽ là lý do khiến du khách muốn quay trở lại.