Từ những bước chân thong thả trên phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, tiếng nhạc vang lên giữa lòng phố cổ, đến các tour đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò hay những chương trình nghệ thuật thực cảnh ngày càng thu hút du khách, Hà Nội đang từng bước kéo dài nhịp sống sau hoàng hôn. Việc thành phố lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết cho phép một số khu vực hoạt động đến 6 giờ sáng không đơn thuần là câu chuyện mở cửa muộn hơn, mà còn mở ra một tầm nhìn mới: biến văn hóa, di sản và du lịch trở thành động lực phát triển kinh tế đêm, đưa Thủ đô tiến gần hơn tới hình ảnh một "thành phố không ngủ" mang bản sắc riêng. Thể thao và Văn hóa xin được giới thiệu tới bạn đọc loạt bài nhiều kỳ: Hà Nội sau khi mặt trời lặn. 

Khi những ánh đèn vàng bắt đầu phủ lên mặt nước hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội bước vào thời khắc đẹp nhất trong ngày. Những nhóm du khách tản bộ trên quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Các nghệ sĩ đường phố biểu diễn bên hồ. Những quán cà phê vẫn sáng đèn. Tiếng đàn, tiếng hát hòa cùng nhịp bước chân tạo nên một không gian vừa sôi động vừa rất Hà Nội.

Nhưng khi đồng hồ điểm 22 giờ, nhiều hoạt động bắt đầu thưa dần. Sau 23 giờ, phần lớn các điểm vui chơi, mua sắm, trải nghiệm văn hóa gần như khép lại. Với không ít du khách, đặc biệt là khách quốc tế, đó mới là lúc họ muốn bắt đầu khám phá thành phố.

Khoảng trống ấy đang đặt ra một câu hỏi cho Thủ đô: Liệu Hà Nội có thể kéo dài nhịp sống về đêm để trở thành một điểm đến hấp dẫn hơn mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa của mình?

Một thành phố du lịch vẫn "ngủ sớm"

Trong nhiều năm qua, Hà Nội đã không ngừng phát triển các sản phẩm phục vụ du lịch đêm. Không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm trở thành điểm hẹn văn hóa cuối tuần. Khu vực Tạ Hiện, Hàng Buồm, chợ đêm phố cổ thu hút đông đảo khách du lịch. Các tour đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò hay Hoàng thành Thăng Long… mang đến những trải nghiệm mới về lịch sử và di sản.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, hệ sinh thái kinh tế đêm của Hà Nội vẫn còn khá khiêm tốn nếu so với tiềm năng của một đô thị hơn nghìn năm tuổi, đồng thời là trung tâm chính trị, văn hóa và du lịch lớn của cả nước. Khác với nhiều thành phố du lịch trong khu vực, nơi du khách có thể tiếp tục tham quan, mua sắm, thưởng thức nghệ thuật hay trải nghiệm đời sống địa phương đến tận khuya, lựa chọn của du khách tại Hà Nội sau 22 giờ vẫn còn tương đối hạn chế.

Hiếu Minh - một hướng dẫn viên chuyên đón khách châu Âu chia sẻ rằng nhiều đoàn khách thường dành cả ngày để tham quan các điểm di sản, bảo tàng, làng nghề. Buổi tối là khoảng thời gian họ muốn tìm hiểu đời sống bản địa, thưởng thức nghệ thuật truyền thống, khám phá ẩm thực hoặc đơn giản là dạo chơi trong một không gian văn hóa đặc sắc. Nhưng hiện nay, những lựa chọn như vậy chưa nhiều và thiếu tính kết nối.

Thực tế này khiến thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách chưa tương xứng với tiềm năng mà Hà Nội đang sở hữu.

Chuyên gia du lịch, thạc sĩ Trần Doanh Tuyến - Aurora Travel đưa ra quan điểm: "Thành phố cũng giống như con người, nó cần có nhịp sinh học của riêng mình và chúng ta cần tôn trọng điều đó. Điều quan trọng  không phải là Hà Nội phải sáng đèn suốt đêm, mà là làm thế nào để Hà Nội trở nên hấp dẫn hơn đối với du khách vào buổi tối. Là người trực tiếp tiếp xúc với khách du lịch quốc tế, tôi cảm nhận rất rõ sức hấp dẫn của những sản phẩm này. Có rất nhiều du khách đã tham quan Văn Miếu hay Nhà tù Hỏa Lò vào ban ngày nhưng vẫn muốn quay lại vào buổi tối bởi đó là hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau. Tản bộ quanh Hồ Gươm vào cuối tuần, ngắm ánh sáng lung linh của cầu Thê Húc, hòa mình vào các hoạt động nghệ thuật đường phố, tôi thấy rất nhiều du khách quốc tế thực sự thích thú với trải nghiệm đó."

Khi nhắc tới kinh tế đêm, nhiều người thường nghĩ đến các quán bar, nhà hàng hay dịch vụ giải trí. Nhưng trên thực tế, xu hướng du lịch hiện đại đang cho thấy du khách ngày càng muốn tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa sâu sắc hơn. Ở nhiều thành phố trên thế giới, ban đêm chính là "khung giờ vàng" để kể câu chuyện về lịch sử, nghệ thuật và bản sắc địa phương. Những chương trình biểu diễn ngoài trời, lễ hội ánh sáng, bảo tàng đêm, chợ văn hóa, tour kể chuyện đô thị hay các không gian sáng tạo hoạt động xuyên tối đã trở thành những sản phẩm du lịch có sức hút đặc biệt. Đó cũng là lợi thế mà Hà Nội đang sở hữu. Điều du khách cần không đơn thuần là một nơi để tiêu tiền, mà là những trải nghiệm khiến họ muốn ở lại lâu hơn, khám phá sâu hơn và quay trở lại trong những lần sau.

Kinh tế đêm: Cuộc đua mới của các đô thị du lịch

Trong nhiều năm gần đây, kinh tế đêm đã trở thành một xu hướng phát triển của nhiều thành phố trên thế giới. Tại Bangkok, Singapore, Seoul hay Tokyo, doanh thu từ các hoạt động ban đêm đóng góp đáng kể cho ngành du lịch và dịch vụ. Quan trọng hơn, các hoạt động này giúp kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu và tạo thêm việc làm cho cộng đồng địa phương.

Tại Bangkok, Singapore, Seoul hay Tokyo, doanh thu từ các hoạt động ban đêm đóng góp đáng kể cho ngành du lịch và dịch vụ

Ở Việt Nam, TP.HCM đang là một trong những địa phương đi đầu trong việc phát triển các sản phẩm du lịch đêm. Từ các tuyến phố đi bộ, không gian nghệ thuật đến các chương trình biểu diễn phục vụ khách du lịch, kinh tế đêm đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của thành phố.

Nhìn từ những mô hình thành công, có thể thấy "thành phố không ngủ" không đồng nghĩa với việc tất cả hoạt động đều diễn ra suốt 24 giờ. Điều cốt lõi nằm ở việc tạo ra một hệ sinh thái trải nghiệm đủ phong phú để khi đêm xuống, thành phố vẫn tiếp tục kể câu chuyện của mình theo một cách khác.

Trong bối cảnh đó, dự thảo mới của Hà Nội về việc cho phép một số khu vực đủ điều kiện hoạt động từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau được xem là một bước tiến đáng chú ý.

Theo định hướng của thành phố, các không gian trung tâm lịch sử quanh hồ Hoàn Kiếm, khu phố cổ, Hoàng thành Thăng Long, khu vực hồ Tây cùng các tổ hợp văn hóa sáng tạo, làng nghề truyền thống hay cụm di tích ngoại thành sẽ từng bước được nghiên cứu phát triển thành những điểm nhấn kinh tế đêm.

Điều đáng chú ý là định hướng này không chỉ tập trung vào dịch vụ thương mại mà còn nhấn mạnh yếu tố văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm du lịch. Đó là một cách tiếp cận phù hợp với bản sắc Hà Nội. Bởi thế mạnh lớn nhất của Thủ đô không phải là những tòa nhà chọc trời hay các trung tâm giải trí khổng lồ, mà chính là kho tàng di sản, lịch sử và văn hóa được tích lũy suốt ngàn năm.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng phát triển kinh tế đêm không chỉ là kéo dài thời gian hoạt động mà là câu chuyện tổ chức đô thị một cách bài bản, hài hòa giữa phát triển kinh tế với chất lượng sống của người dân. Muốn làm được điều đó cần có sự đồng thuận của cộng đồng, quy hoạch phù hợp, bảo đảm an ninh trật tự và xây dựng những sản phẩm đủ sức hấp dẫn.

Hà Nội có thể trở thành một "thành phố không ngủ" theo cách riêng?

Có lẽ, Hà Nội sẽ không bao giờ trở thành Bangkok với những khu giải trí thâu đêm hay Singapore với những tổ hợp mua sắm hoạt động gần như không nghỉ. Và có lẽ, Hà Nội cũng không cần trở thành một bản sao của bất kỳ thành phố nào.

Điều làm nên sức hấp dẫn của Thủ đô nằm ở sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại; giữa nhịp sống hiện đại với chiều sâu văn hóa nghìn năm; giữa những con phố cổ kính và những không gian sáng tạo đang hình thành.

Nếu biết đánh thức những giá trị ấy sau hoàng hôn, Hà Nội hoàn toàn có thể xây dựng một mô hình kinh tế đêm riêng biệt: nơi du khách không chỉ đi chơi, ăn uống hay mua sắm, mà còn được sống trong những câu chuyện văn hóa, lịch sử và ký ức đô thị.

"Thực tế, những người làm du lịch trực tiếp và gián tiếp rất nhạy bén với cơ hội phát triển kinh tế ban đêm bởi đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra nguồn thu lớn. Điều họ cần là sự thấu hiểu và đồng hành nhiều hơn từ cơ chế quản lý đô thị để có thể mạnh dạn đầu tư, sáng t ạo và kết nối các sản phẩm với nhau…" - Chuyên gia du lịch, thạc sĩ Trần Doanh Tuyến phân tích thêm.

Khi đó, "thành phố không ngủ" sẽ không chỉ là một khẩu hiệu phát triển kinh tế.

Đó sẽ là một Hà Nội biết kéo dài sức sống của mình từ ban ngày sang ban đêm; một Hà Nội mà mỗi giờ sau hoàng hôn đều trở thành cơ hội để văn hóa gặp gỡ du lịch, để di sản tiếp tục tỏa sáng và để du khách có thêm một lý do ở lại lâu hơn với thành phố nghìn năm tuổi.