Đại kim tự tháp (Great Pyramid of Khufu) tại Giza từ lâu đã là một trong những bí ẩn lớn nhất của nhân loại.
Công trình khổng lồ này, được xây dựng khoảng năm 2560 trước Công nguyên dưới thời Pharaoh Khufu, là kim tự tháp lớn nhất và cổ nhất trong ba kim tự tháp Giza. Với chiều cao ban đầu hơn 146m, kim tự tháp từng là công trình cao nhất thế giới trong hàng nghìn năm và là kỳ quan cổ đại duy nhất còn gần như nguyên vẹn đến ngày nay.
Nghiên cứu đã đề xuất một giả thuyết mới về cách xây dựng Kim tự tháp lớn, cho rằng nó được xây dựng từ trong ra ngoài bằng cách sử dụng ròng rọc
Kim tự tháp được xây từ khoảng 2,3 triệu khối đá vôi và đá granite, trong đó nhiều khối nặng từ 2 đến 60 tấn. Các nhà khảo cổ học luôn băn khoăn về cách người Ai Cập cổ đại có thể nâng và đặt những khối đá khổng lồ lên độ cao hàng trăm mét chỉ trong khoảng 20 năm – thời gian ước tính để hoàn thành công trình. Không có văn bản cổ nào còn sót lại mô tả chi tiết phương pháp xây dựng, dẫn đến nhiều giả thuyết khác nhau.
Các lý thuyết truyền thống chủ yếu dựa vào hệ thống đường dốc bên ngoài (external ramps), theo đó người thợ xây dựng từng lớp một từ dưới lên trên. Tuy nhiên, mô hình này gặp khó khăn khi giải thích việc vận chuyển và nâng những khối đá nặng nhất lên các tầng cao, vì đường dốc ngoài trời sẽ cần diện tích quá lớn và tốn kém tài nguyên.
Giờ đây, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí npj Heritage Science (thuộc Nature Portfolio) đã đưa ra giả thuyết táo bạo: Đại kim tự tháp được xây dựng từ trong ra ngoài nhờ hệ thống ròng rọc (pulley-like systems) và đối trọng trượt (sliding counterweights) ẩn bên trong cấu trúc. Tác giả nghiên cứu là Tiến sĩ Simon Andreas Scheuring, nhà khoa học thuộc Đại học Y Weill Cornell (Weill Cornell Medicine) tại New York – người vốn chuyên nghiên cứu về sinh học tế bào nhưng đã áp dụng cách tiếp cận vật lý và khảo cổ để phân tích công trình này.
Theo Tiến sĩ Simon Andreas Scheuring, người Ai Cập cổ đại xây dựng Kim tự tháp lớn bằng hệ thống ròng rọc sử dụng đối trọng trên đường dốc trượt
Theo Scheuring, người thợ có thể nâng và đặt khối đá với tốc độ đáng kinh ngạc, đôi khi chỉ mất khoảng một phút cho mỗi khối. Điều này chỉ khả thi nếu sử dụng đối trọng trượt dọc theo các đường dốc nghiêng bên trong, thay vì kéo lê bằng sức người thuần túy. Lực nâng được tạo ra từ trọng lượng của các đối trọng nặng (có thể là đá hoặc cát) trượt xuống, kéo dây thừng qua hệ thống ròng rọc để nâng khối đá lên ở vị trí khác.
Nghiên cứu tập trung phân tích ba cấu trúc nội thất nổi bật: lối lên, đại sảnh và tiền sảnh. Scheuring cho rằng những phần này không phải là hành lang nghi lễ hay biện pháp chống trộm mộ như quan niệm truyền thống, mà là các đường dốc và trạm nâng cơ học được sử dụng trong quá trình xây dựng.
Đại sảnh – một hành lang dài khoảng 47m, cao gần 9m với mái vòm bậc thang đặc trưng – được tái diễn giải thành đường dốc đôi cho đối trọng trượt. Các vết xước, mài mòn và bề mặt bóng loáng trên tường đại sảnh cho thấy từng có những xe trượt (sledges) lớn di chuyển lặp đi lặp lại, chịu áp lực cơ học lớn chứ không phải dấu chân người hay sử dụng nghi lễ. Những dấu vết này phù hợp với việc vận chuyển tải trọng nặng theo cơ chế trượt.
Tiền sảnh – căn phòng nhỏ bằng đá granite ngay trước Phòng Vua (King's Chamber) – vốn được cho là "bẫy" chống đạo mộ với các rãnh và khối đá chắn, nay được xem là trạm ròng rọc chính. Các rãnh lớn cắt trên tường granite, các giá đỡ đá có thể dùng để đặt thanh gỗ, cùng bề mặt gia công thô ráp bất thường, gợi ý đây là một cỗ máy chức năng chứ không phải phòng nghi lễ hoàn thiện. Theo mô hình của Scheuring, dây thừng chạy qua các thanh gỗ đặt trong tiền sảnh, cho phép nâng khối đá nặng tới 60 tấn. Hệ thống có thể điều chỉnh như thay đổi "số răng cưa" để tăng lực nâng khi cần.
Lối lên kết hợp với đại sảnh tạo thành cặp đường dốc nghiêng, nơi đối trọng trượt xuống để tạo lực kéo ngược lên. Toàn bộ hệ thống hoạt động theo nguyên tắc "xây từ trong ra ngoài": bắt đầu từ lõi trung tâm, sử dụng các đường dốc và ròng rọc ẩn để nâng đá lên khi công trình dần mở rộng ra bên ngoài. Khi hoàn tất, các đường dốc và trục thẳng đứng được lấp kín.
Nếu đúng, nghiên cứu cho thấy Đại kim tự tháp được xây dựng từ trong ra ngoài, bắt đầu từ lõi bên trong và sử dụng hệ thống ròng rọc ẩn để nâng đá khi công trình dần hoàn thiện
Giả thuyết này cũng giải thích nhiều đặc điểm bất thường khác. Các phòng chính và hành lang tập trung gần trục dọc trung tâm nhưng lệch tâm một cách lạ lùng: Phòng Hoàng hậu (Queen's Chamber) lệch về hướng Bắc-Nam nhưng không Đông-Tây, Phòng Vua lệch hẳn về phía Nam so với trục trung tâm. Những bất đối xứng này khó lý giải nếu xây từ ngoài vào trong bằng đường dốc ngoại thất – vì khi đó, người thợ có thể đặt phòng theo ý muốn với độ chính xác hoàn hảo. Ngược lại, lệch tâm có thể là hệ quả của việc phải tránh các cơ cấu nâng nội bộ.
Ngoài ra, các đặc trưng bên ngoài như mặt nghiêng hơi lõm và sự thay đổi dần độ cao của các lớp đá cũng có thể phản ánh cách điểm nâng và đường dốc nội bộ dịch chuyển khi kim tự tháp cao dần và khối đá nhẹ hơn ở tầng trên.
Mô hình của Scheuring đưa ra các dự đoán có thể kiểm chứng: Không có phòng lớn chưa phát hiện nào ẩn trong lõi kim tự tháp – điều này phù hợp với các khảo sát bằng quét muon (sử dụng các hạt muon từ tia vũ trụ để "nhìn xuyên" vào bên trong các cấu trúc dày đặc) gần đây từ dự án ScanPyramids, vốn chưa tìm thấy khoang rỗng lớn. Tuy nhiên, vẫn có thể tồn tại các hành lang nhỏ hoặc tàn tích đường dốc nội bộ ở phần ngoại vi, đặc biệt ở tầng cao.
Nghiên cứu này đã nhận được sự chú ý rộng rãi từ giới truyền thông và học thuật quốc tế. Các báo như New York Post, Daily Mail, NDTV, Ancient Origins và Earth.com đều đưa tin, nhấn mạnh đây là cách tiếp cận mới mẻ, kết hợp vật lý học với bằng chứng khảo cổ. Dù chưa được cộng đồng Ai Cập học chấp nhận rộng rãi – vì cần thêm bằng chứng vật lý trực tiếp – giả thuyết này mở ra hướng nghiên cứu mới cho việc xây dựng kim tự tháp nói chung ở Ai Cập cổ đại.
Đại kim tự tháp không chỉ là lăng mộ mà còn là minh chứng cho trí tuệ kỹ thuật vượt bậc của một nền văn minh cách đây hơn 4.500 năm. Ảnh: Internet
Nếu được xác nhận qua các phát hiện tương lai, như khai quật thêm hoặc mô phỏng kỹ thuật số chi tiết, lý thuyết này có thể thay đổi hoàn toàn hiểu biết về kỹ thuật xây dựng của người Ai Cập cổ, chứng minh họ sở hữu hệ thống cơ khí tinh vi hơn chúng ta từng nghĩ. Đại kim tự tháp không chỉ là lăng mộ mà còn là minh chứng cho trí tuệ kỹ thuật vượt bậc của một nền văn minh cách đây hơn 4.500 năm.
