(TT&VH) - Chén thuốc độc đánh dấu sự ra đời của kịch nói Việt Nam năm 1921, song thực tế, trước thời điểm được coi là “Km 0” đó hơn 1 năm, kịch nói Pháp đã “du nhập” vào VN, chạm vào “tính sĩ diện dân tộc” của người Việt... Đó là những thông tin từ cuộc tọa đàm về Sự du nhập, hình thành kịch nói ở Việt Nam vừa diễn ra hôm 7/12 tại Hà Nội.
Theo PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái, người đầu tiên mang kịch nói về Việt Nam là học giả Nguyễn Văn Vĩnh.
Những sự khởi đầu trước năm 1921
Nhà viết kịch Vũ Đình Long
Năm 1906, Nguyễn Văn Vĩnh sang Pháp (để tổ chức gian hàng Bắc Kỳ tại Hội chợ thuộc địa ở Marseille) và được thưởng thức kịch nói Pháp. Ông đã rất thích thú: Tại sao lại có một hình thức kịch như thế này, ta đã có nhiều thể loại sân khấu truyền thống rồi, tại sao không lấy những cái hay này về mà dùng, mà xem tiếp.
Ngay hôm sau, ông viết thư cho Phạm Duy Tốn nói về cảm giác của ông khi rời khỏi nhà hát opera: Tôi choáng váng vì có một loại hình sân khấu hay như thế. Nguyễn Văn Vĩnh cũng nhận thức được các loại hình sân khấu của Việt Nam đều ở dạng kịch hát, kịch bản gần như chỉ ở dạng đề cương chi tiết, muốn dựng một vở kịch trên sân khấu, toàn bộ công nghệ sân khấu phải bắt đầu từ kịch bản văn học.
Về Việt Nam, Nguyễn Văn Vĩnh bắt tay ngay vào việc phải dịch những tác phẩm kịch sân khấu kinh điển của Pháp sang tiếng Việt Nam, cho đăng chùm hài kịch của Moliere: Trưởng giả học làm sang, Người bệnh tưởng, Lão hà tiện... liền nhiều kỳ trên Đông Dương Tạp chí của mình.
Vở kịch nói đầu tiên ở Việt Nam là vở Người bệnh tưởng của Moliere diễn ra tại Nhà hát Lớn Hà Nội vào ngày 25/4/1920. Đây là một hoạt động của Hội Khai trí Tiến Đức do một cặp vợ chồng người Pháp dàn dựng, diễn viên là người Việt, diễn bằng tiếng Việt do Nguyễn Văn Vĩnh dịch. Vở diễn này gây kinh ngạc cho khắp giới Tây học ở Hà Nội. Sau đó Hội Khai trí Tiến Đức tiếp tục dựng vở Trưởng giả học làm sang tạo nên một làn sóng sùng bái văn hóa Pháp ở phương diện kịch nghệ, nhất là đối với công chúng trẻ tuổi. Công chúng Hải Phòng và các thành phố khác cũng nhanh chóng yêu thích kịch nói. Những người làm sân khấu Việt buộc phải suy tư là tại sao có một sân khấu kỳ lạ như vậy mà mình không làm.
Với “tính sĩ diện dân tộc”, người Việt Nam muốn có sân khấu của mình, viết bằng tiếng Việt, do người Việt viết, do người Việt dựng, do người Việt diễn và cho người Việt xem. Nhiều vở diễn của người Việt được dàn dựng, như Ai giết người của Tô Giàng (diễn tháng 4/1920), Già kén kẹn hom của Phạm Ngọc Khôi (7/1920), Mảnh gương đời của Trần Tuấn Khải (5/5/ 1921), Chén thuốc độc của Vũ Đình Long (22/10/1921).
Chén thuốc độc vẫn là vở kịch nói đầu tiên
Tuy đã có một số vở kịch được diễn trước đó, song Chén thuốc độc của Vũ Đình Long được xem là vở diễn đầu tiên của kịch nói Việt Nam, bởi đây là lần đầu tiên Việt Nam có một vở kịch viết đúng chuẩn mực kịch phương Tây, diễn tả, theo sát hình thái, cảnh tình các vấn đề xã hội đương thời, chứ không đi theo lối ước lệ của tuồng chèo. Vì thế, ngày công diễn vở kịch, 22/10/ 1921 vẫn được xem là ngày khai sinh ra sân khấu kịch nói Việt Nam.
Sau đó, một loạt sáng tác kịch khác được hình thành. Nhưng kịch nói vấp một khâu quan trọng, chính là khâu đạo diễn. Đạo diễn ở nước ngoài được đào tạo trường lớp chính quy trong khi tất cả những người mong muốn có một nền kịch Việt Nam đều tự học. Người tự học về nghề đạo diễn kịch đầu tiên, kéo tinh thần tài tử này trong suốt nửa đầu thế kỷ 20 là Thế Lữ. Thế Lữ chỉ dám tự gọi mình là nhà dàn cảnh, không dám nhận là đạo diễn. Cho đến năm 1945, mới có thế hệ đạo diễn đầu tiên được đào tạo bài bản tại Trung Quốc là Dương Ngọc Đức, Nguyễn Đình Nghi, Trần Hoạt, Ngô Linh. Diễn viên đóng các vở kịch hồi ấy cũng không phải là những diễn viên chuyên nghiệp, thường mượn của sân khấu tuồng, chèo. Trăn trở với kịch nói, Thế Lữ, người anh cả của sân khấu hiện đại, đã mạnh dạn tập hợp những văn nghệ sĩ có tiếng và có học thức như Song Kim, Khánh Vân, Vũ Đình Hòe, Võ Lan Tâm... để làm kịch. Sự nghiệp dư, tài tử của sân khấu kịch diễn ra trong một thời gian dài, cho tới khi Thế Lữ cùng với Phạm Văn Đôn, Trịnh Như Lương, Trần Đình Thọ lập Ban kịch Thế Lữ. Ban kịch Thế Lữ với sự tham gia, cộng tác của nhiều nghệ sĩ có tiếng, thi sĩ, người có học thức khiến cho tình hình sân khấu kịch Việt Nam sáng sủa, dần đi vào chuyên nghiệp. Từ năm 1942, Ban kịch Thế Lữ đã biểu diễn thường xuyên tại Nhà hát Lớn, với thù lao, chế độ, tổ chức ổn định. Sân khấu kịch được chuyên nghiệp từ đó.
Từ chiều 29/8, mặc dù có những lúc mưa lớn đổ xuống các tuyến phố trong khu vực trung tâm Hà Nội, nhưng nhiều người dân đã đến từ rất sớm để chọn chỗ đẹp xem diễu binh ở buổi tổng duyệt ngày mai (30/8).
Ngày 29/8, ngay sau khi Tòa án Hiến pháp Thái Lan tuyên án bãi nhiệm chức vụ Thủ tướng đối với bà Paetongtarn Shinawatra, khiến cả Nội các của bà bị bãi nhiệm theo, Quyền Thủ tướng Phumtham Wechayachai cam kết sẽ thúc đẩy sớm thành lập chính phủ mới dưới sự lãnh đạo của đảng Pheu Thai (Vì nước Thái).
Tối 29/8/2025, đông đảo người dân từ khắp mọi nơi đã đổ về tập trung tại các tuyến phố trung tâm của Thủ đô để chờ xem Lễ tổng duyệt diễu binh, diễu hành A80 diễn ra vào sáng 30/8.
Vietnam Airlines thông báo, do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới, hãng dự kiến điều chỉnh kế hoạch khai thác tại các sân bay Đồng Hới, Phú Bài (Huế) trong ngày 30/8 như sau.
Theo Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ đêm 29/8 đến ngày 31/8, khu vực từ Thanh Hóa đến thành phố Huế có mưa to đến rất to với lượng mưa phổ biến từ 200-350mm, cục bộ có nơi trên 600mm.
Màn trình diễn ánh sáng mang tên "Hà Nội rạng rỡ" đã chính thức diễn ra lúc 20 giờ - 22 giờ các ngày 29 - 30/8 tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, với màn trình diễn ánh sáng 3D Mapping trên tháp Rùa kết hợp hệ thống màn nước độc đáo.
Có những điều khi đến Mùa Vu lan biết bao nơi sẽ thực hiện, đó là những buổi chia sẻ về tình thân, về tình cảm gia đình, về hành trình với tích Mục Kiều Liên gặp lại mẹ ở địa ngục, là biết bao câu chuyện cảm động.
Ngày 29/8, Kho bạc Nhà nước đã ban hành Công văn hỏa tốc số 9823/KBNN-QLTT về việc thay đổi thời gian thanh toán song phương điện tử và thay đổi thời gian chuyển đổi mã ngân hàng 8 số trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, hồi 19 giờ ngày 29/8, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở vào khoảng 16,8 độ Vĩ Bắc; 111,5 độ Kinh Đông trên vùng biển đặc khu Hoàng Sa, cách khu vực phía Bắc Quảng Trị khoảng 560 km về phía Đông Đông Nam; cách thành phố Huế khoảng 430 km về phía Đông.
Chiều 29/8, tại trụ sở 71 Hàng Trống (Hà Nội), Báo Nhân Dân trang trọng tổ chức Lễ tiếp nhận bản thảo và bản quyền bài hát "Như có Bác trong ngày đại thắng" do nhạc sĩ Phạm Tuyên và gia đình trao tặng.
Link xem trực tiếp bóng đá Viettel vs Becamex TPHCM (19h15, 30/8): Cập nhật các link trực tiếp trận Viettel vs Becamex TPHCM thuộc vòng 3 V-League 2025-26 trên FPT Play và HTV Thể thao.
Tọa đàm "Game Việt Nam – Từ bản sắc văn hóa đến khát vọng toàn cầu" đã diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm thành tựu đất nước "80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc".