Khi ranh giới giữa con người và AI mờ dần trong dịch thuật văn học

Các chuyên gia mới đây cho biết trí tuệ nhân tạo (AI) đang cho thấy những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực dịch thuật văn học khi vượt qua dịch giả con người trong một thử nghiệm “ẩn danh” do Viện Dịch thuật Văn học, trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, tổ chức.

Tại Seoul ngày 2/2, cuộc thử nghiệm có sự tham gia của 16 giáo sư văn học Anh, nhằm so sánh bản dịch tiếng Anh do một dịch giả chuyên nghiệp thực hiện với bản dịch do ChatGPT tạo ra đối với bài thơ “Be Cautious When Alone” của nhà thơ thời Joseon Jang Yu. Các giáo sư được cung cấp nguyên tác cùng hai bản dịch nhưng không được tiết lộ tác giả của từng bản, sau đó đưa ra đánh giá độc lập. Kết quả cho thấy 12/16 giáo sư lựa chọn bản dịch của ChatGPT, hai người chọn bản dịch của con người, trong khi 2 người cho rằng không thể phân định rõ ràng.

Những giáo sư đánh giá cao bản dịch của AI nhận định ChatGPT thể hiện sự am hiểu sâu sắc về bối cảnh lịch sử và văn hóa, đồng thời bảo toàn được nhịp điệu cũng như phong cách của nguyên tác. Một ví dụ được nêu là việc AI sử dụng từ “Heaven” thay vì “Sky” trong một câu thơ, được cho là phù hợp hơn với tư tưởng Nho gia của tác giả. Một số ý kiến khác cho rằng bản dịch của AI thể hiện tốt tính song song của nguyên tác, sử dụng ngôn từ cô đọng và giữ được tinh thần tác phẩm.

Ở chiều ngược lại, những giáo sư lựa chọn bản dịch của con người cho rằng bản dịch này ít lỗi ngữ pháp hơn và phần tiêu đề được chuyển ngữ tự nhiên hơn. Một giáo sư thuộc nhóm “không thể phân định” nhận xét rằng AI đã phát triển đến mức rất khó phân biệt với dịch thuật của con người.

Các chuyên gia cho rằng những mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT có lợi thế trong việc nắm bắt ngữ cảnh và đã đạt đến độ chín về năng lực dịch thuật nhờ lượng dữ liệu huấn luyện khổng lồ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cảnh báo việc ứng dụng AI trong xuất bản văn học cần đi kèm vai trò biên tập của con người và sự cân nhắc thận trọng về các yếu tố văn hóa, đạo đức, nhằm tránh những sai lệch có thể làm suy giảm giá trị của các tác phẩm kinh điển.