Khám phá phong tục Tết từ những trang sách đầu đời

Từ những thao tác quen thuộc của ngày Tết như gói bánh chưng, bày mứt, bộ sách tranh tương tác Gói bánh chưng nào! và Bày mứt Tết nào! (NXB Kim Đồng) mở ra một cách tiếp cận nhẹ nhàng để trẻ nhỏ làm quen với văn hóa truyền thống. 

Không kể chuyện theo lối thông thường, bộ sách chọn cách để trẻ "chơi" với Tết, qua đó hình thành nhận thức đầu tiên về sự đa dạng của đời sống văn hóa Việt Nam.

Bộ sách được thực hiện bởi tác giả Quỳnh Hương (Hũ) và Ruốc Đặng (tranh), ra mắt đúng dịp Tết Bính Ngọ 2026. Đây là một lựa chọn đọc - chơi phù hợp với trẻ nhỏ, nơi những giá trị văn hóa Tết được truyền tải bằng trải nghiệm trực tiếp, sinh động và gần gũi với đời sống gia đình.

Khi sách tranh trở thành trò chơi Tết

Hai cuốn sách Gói bánh chưng nào! và Bày mứt Tết nào! được thiết kế dành cho trẻ từ 2 tuổi, in trên giấy carton bồi cứng, bo góc an toàn. Mỗi trang sách chia thành ba phần có thể lật giở, cho phép trẻ tự do kết hợp các chi tiết. Ở Gói bánh chưng nào!, đó là lá, gạo nếp, nhân bánh; còn với Bày mứt Tết nào!, là các loại mứt, hạt, ô mai quen thuộc của ba miền.

Cách thiết kế này biến việc đọc sách thành một chuỗi thao tác khám phá. Trẻ không chỉ nhìn mà còn lựa chọn, lắp ghép, so sánh, qua đó làm quen với từ vựng về món ăn ngày Tết một cách tự nhiên. Những khái niệm tưởng chừng trừu tượng như truyền thống, phong tục, vùng miền được chuyển hóa thành trải nghiệm cụ thể, phù hợp với khả năng tiếp nhận của lứa tuổi mầm non.

Theo chia sẻ của tác giả Quỳnh Hương (Hũ), bộ sách được làm từ một ý niệm rất cơ bản về sách tranh cho trẻ từ 0 đến 3 tuổi, tức là "những cuốn sách đơn giản để giới thiệu về các khái niệm". Điều khiến chị quyết định rẽ sang hướng này xuất phát từ chính trải nghiệm đọc sách cùng các cháu trong gia đình. Chị kể, trong quá trình đọc cùng hai người cháu nhỏ, chị nhận ra các em "rất thích những cuốn sách tranh tương tác để gọi tên các sự vật, hiện tượng, để số đếm", đặc biệt hứng thú với việc tìm tòi, lắp ghép.

Từ quan sát này, ý tưởng về một cuốn sách Tết như một trò chơi dần hình thành. Ngày Tết, theo tác giả, là dịp mà đứa trẻ nào cũng có ký ức về việc gói bánh hay theo bố mẹ chọn bánh kẹo, bày mứt. Khi những hoạt động quen thuộc ấy được đưa vào sách, trẻ có thể tiếp cận Tết không qua lời giảng giải, mà bằng chính sự "bận rộn" của đôi tay và trí tò mò.

Dạy trẻ về truyền thống bằng quyền lựa chọn

Điểm đáng chú ý của bộ sách này không chỉ nằm ở hình thức tương tác, mà còn ở những lựa chọn nội dung mang tính sáng tạo. Trong Bày mứt Tết nào!, các nguyên liệu được chọn đều là mứt Tết truyền thống, thay vì những loại bánh kẹo hiện đại tràn ngập thị trường. Với Gói bánh chưng nào!, sách không đóng khung một cách làm duy nhất, mà đưa vào nhiều chất liệu khác nhau, gợi nhắc sự đa dạng vùng miền trong phong tục gói bánh.

Tác giả lý giải rằng, ngay từ rất sớm, chị muốn trẻ "vô thức được học" về sự đa dạng này. Đó không chỉ là sự đa dạng của nguyên liệu, mà là nhận thức rằng truyền thống không đơn nhất, không cố định. Trong cách trẻ ráp các chi tiết để tạo nên một chiếc bánh hay một khay mứt, truyền thống hiện lên như một không gian mở, nơi mỗi lựa chọn đều có ý nghĩa.

Từ đó, bộ sách gửi gắm một thông điệp rộng hơn về cách tiếp nối văn hóa. Thay vì áp đặt rằng bánh chưng "phải như thế này" hay bánh tét "phải như thế kia", sách cho trẻ thấy mình có nhiều khả năng lựa chọn. Việc giữ gìn và phát huy truyền thống, theo tinh thần này, không tách rời khỏi sự sáng tạo và chủ động của thế hệ sau.

Thực tế, phản hồi từ chính những độc giả nhí đầu tiên cũng cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận này. Tác giả Hũ kể lại rằng, sau khi sách ra đời, các cháu của chị thường chủ động rủ nhau "đi gói bánh chưng" hay "đi bày mứt Tết" mỗi khi có thời gian rảnh. Khi trò chơi trong sách bước ra đời sống, Tết không còn là khái niệm xa xôi, mà trở thành một hoạt động thân thuộc, gắn với niềm vui khám phá.

Ở khía cạnh kỹ thuật, bộ sách được thực hiện với sự tính toán kỹ lưỡng cho đối tượng độc giả nhỏ tuổi. Chất liệu bồi cứng, nhẹ, các cạnh được bo tròn, đảm bảo an toàn khi trẻ cầm nắm. Đây là những tiêu chuẩn cơ bản nhưng quan trọng đối với sách cho trẻ từ 0 đến 6 tuổi, giúp phụ huynh yên tâm khi để con tự do tương tác cùng sách.

Rõ ràng, Gói bánh chưng nào! và Bày mứt Tết nào! không đơn thuần là hai cuốn sách tranh về Tết, mà là một thử nghiệm trong cách đưa văn hóa truyền thống vào đời sống đương đại của trẻ nhỏ. Thông qua hình thức chơi mà học, bộ sách đặt nền móng cho tình yêu Tết, tình yêu truyền thống, bắt đầu từ những thao tác giản dị nhất, ngay trên trang sách đầu đời.